در پی اعلام توافق میان ایالات متحده آمریکا و حکومت ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، بزرگترین اپراتور نفتکش جهان هشدار داده است که بازگشت جریان عادی کشتیرانی در این آبراه حیاتی دستکم چندین هفته به طول خواهد انجامید.
بر اساس گزارش اختصاصی روزنامه فایننشال تایمز، علیرغم افت قیمت نفت برنت در پی انتشار اخبار توافقات دیپلماتیک، مالکان کشتیها و شرکتهای بزرگ ترابری دریایی به دلیل نبود امنیت عینی و واقعی، همچنان از اعزام ناوگان خود به این منطقه و عبور از تنگه هرمز خودداری میکنند.
تنگه هرمز که پیش از آغاز درگیریهای نظامی اخیر، شاهد عبور روزانه 135 فروند کشتی بود، در ماههای گذشته عملاً به یک بنبست دریایی تبدیل شده است. این آبراه راهبردی مسیر عبور بیش از 20 درصد از نفت خام و گاز طبیعی مایع (ال ان جی) جهان است و مسدود شدن آن، فشار بیسابقهای را بر زنجیره تأمین کالاهای اساسی و معیشت مردم منطقه وارد کرده است.
با وجود ادعای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر ایجاد یک مسیر “امن و بینقص”، واقعیتهای میدانی حکایت از تداوم مخاطراتی دارد که بازگشت اعتماد به بازار را با تأخیری طولانی مواجه کرده است.
هراس از مینهای دریایی و بیاعتمادی به وعدههای سیاسی
جوتارو تامورا، مدیرعامل شرکت میتسویی او اس کی لاینز، در گفتگو با فایننشال تایمز صراحتاً اعلام کرد که بسیاری از اپراتورها حتی پس از امضای رسمی توافق در روز جمعه، برای بازگشت به این مسیر صبر خواهند کرد. او تأکید کرد که آنچه صنعت کشتیرانی به آن نیاز دارد، نه صرفاً یک توافق کاغذی میان دولتها، بلکه تغییرات “عینی و ملموس” در وضعیت امنیتی تنگه هرمز است. به گفته وی، با توجه به تجربههای تلخ ماههای اخیر و چندین نوبت بازگشایی ناموفق، دستکم 2 هفته تا 1 ماه زمان لازم است تا مالکان کشتیها نسبت به امنیت مسیر اطمینان حاصل کنند.
در حال حاضر حدود 500 فروند کشتی در خلیج فارس گرفتار شدهاند که برای خروج از منطقه نیازمند هماهنگیهای بینالمللی هستند. آرسنیو دومینگوار، دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی، اعلام کرده است که این نهاد در حال ارزیابی دقیق خطرات احتمالی از جمله وجود مینهای دریایی و ازدحام بیش از حد کشتیهاست که میتواند منجر به حوادث ناگوار شود. این سازمان همچنین نگران وضعیت صدها دریانوردی است که بیش از 100 روز در شرایط دشوار در این آبها محبوس ماندهاند و اکنون به دنبال ایجاد یک “کریدور تخلیه امن” برای آنهاست.
تلاش برای باجگیری دریایی و چالشهای حقوقی
یکی از جنبههای نگرانکننده در این بحران، تلاشهای حکومت ایران برای وضع هزینههای غیرقانونی عبور از تنگه هرمز است. مدیرعامل میتسویی او اس کی لاینز در این مصاحبه فاش کرد که او با تلاشهای ایران برای دریافت “هزینه عبور” به شدت مخالفت کرده است. وی تأکید کرد که چنین درخواستی برخلاف قوانین بینالمللی ناوبری آزاد است. این رفتار حکومت ایران که در میانه یک بحران انسانی و اقتصادی، به دنبال کسب درآمد از طریق فشار بر شریانهای تجاری بینالمللی است، بار دیگر نشاندهنده رویکردی است که هزینههای سنگینی را بر اعتبار بینالمللی منطقه و اقتصاد مردم ایران تحمیل میکند.
اگرچه برخی شرکتهای کوچکتر یونانی مانند دیناکوم در تمام طول دوران تنش به تجارت در این منطقه ادامه دادند، اما غولهای کشتیرانی که مسئولیت جابجایی حجم عظیمی از انرژی جهان را بر عهده دارند، رویکردی بسیار محتاطانه برگزیدهاند.
شرکت میتسویی او اس کی لاینز که با 900 فروند کشتی، بزرگترین ناوگان نفتکش جهان را در اختیار دارد، اعلام کرده است که علیرغم خروج موفقیتآمیز 4 کشتی خود پیش از توافق رسمی، هنوز دستکم 7 کشتی دیگر در انتظار عبور دارد. نکته قابل تأمل اینجاست که خروج این کشتیها بدون پرداخت هیچگونه هزینهای به ایران و تنها از طریق مسیرهای دیپلماتیک جایگزین انجام شده است.
دیپلماسی منطقهای در برابر ادعاهای رسمی
در حالی که سانه تاکیچی، نخستوزیر ژاپن، عبور برخی کشتیهای این کشور را نتیجه مستقیم تلاشهای دیپلماتیک توکیو خوانده است، مدیرعامل این شرکت کشتیرانی روایت متفاوتی را ارائه میدهد. او اشاره کرد که در واقع این دیپلماسی کشورهایی نظیر عمان و هند بوده که به دلیل پیوندهای خاص با پرچم کشتیها یا مقصد کالاها، توانسته است عبور امن برخی شناورها را تضمین کند. این موضوع نشاندهنده پیچیدگی وضعیت و نقش پررنگ واسطههای منطقهای در حل بحرانهایی است که سیاستهای تنشزای جمهوری اسلامی ایجاد کرده است.
انجمن بینالمللی مالکان مستقل نفتکش نیز با صدور هشداری خطاب به اعضای خود، خواستار اتخاذ رویکردی “بسیار محتاطانه” شده است. فیلیپ بلچر، مدیر بخش دریایی این انجمن، تأکید کرده است که هر فروند کشتی باید پیش از حرکت، ارزیابی خطر اختصاصی خود را انجام دهد. این سطح از هشدار نشان میدهد که حتی با وجود کاهش موقت تنشها، تنگه هرمز هنوز فرسنگها با تبدیل شدن به یک مسیر تجاری عادی فاصله دارد.
گزارش فایننشال تایمز تصویری روشن از پیامدهای مخرب ناامنی در یکی از حساسترین نقاط جهان ارائه میدهد. در حالی که حکومت ایران با سیاستهای خود، آبراههای بینالمللی را به عرصهای برای امتیازگیری سیاسی تبدیل کرده، نتیجه این اقدامات تنها به انزوای بیشتر اقتصادی و افزایش هزینههای زندگی برای مردم منجر شده است. بازگشت به وضعیت پیش از جنگ، نه با امضای توافقهای عجولانه، بلکه تنها با تضمین واقعی آزادی ناوبری و پایان دادن به رفتارهای تنشزا ممکن خواهد بود؛ فرآیندی که غولهای کشتیرانی جهان معتقدند هفتهها و شاید ماهها زمان خواهد برد تا زخمهای ناشی از بیاعتمادی در آن التیام یابد.
