در حالی که بارقههای امید برای بازگشت ثبات به اقتصاد بحرانزده ایران با امضای یادداشت تفاهم اولیه میان واشینگتن و تهران شکل گرفته بود، بیانیههای اخیر نهادهای نظامی جمهوری اسلامی ایران، بار دیگر سایه سنگین جنگ و قحطی را بر سر مردم ایران بازگرداند.
قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا و نیروی دریایی سپاه پاسداران ایران در اقدامی تنشزا اعلام کردند که تنگه هرمز به روی تمامی شناورها بسته شده است؛ تصمیمی که به مثابه شلیک یک موشک اقتصادی به قلب معیشت شهروندان ایرانی است که پیش از این نیز زیر بار تورم ۸۴ درصدی و گرانی ۱۳۱ درصدی مواد غذایی کمر خم کردهاند.
این انسداد در شرایطی رخ میدهد که قرار بود مذاکرات هستهای در سوئیس آغاز شود، اما اکنون دیپلماسی جای خود را به تهدید و مینگذاری در آبراههای بینالمللی داده است.
شلیک موشک اقتصادی به قلب تجارت جهانی؛ قرارگاه خاتمالانبیا تنگه هرمز را بست
قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا با صدور بیانیهای تند و با استناد به آیات قرآن، رسماً اعلام کرد که به دلیل آنچه “بدعهدی آمریکا در اجرای بند اول تفاهمنامه” و “جنایات رژیم صهیونیستی در لبنان” خوانده، تنگه هرمز را مسدود کرده است. در این بیانیه تأکید شده است که این اقدام تنها “گام اول” در پاسخ به نقض آتشبس در لبنان است. همزمان، روابط عمومی نیروی دریایی سپاه پاسداران با لحنی تهدیدآمیز به تمام شناورهای تجاری هشدار داد که به هیچ عنوان به تنگه هرمز نزدیک نشوند، زیرا در غیر این صورت امنیت آنها به مخاطره خواهد افتاد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز با تأیید این رویکرد، اعلام کرد که “نقض آتشبس در لبنان کلیت یادداشت تفاهم را با بحران مواجه کرده است.” وی مدعی شد که واشینگتن به تعهد خود برای مهار اسرائیل عمل نکرده و از آنجایی که این توافق یک “بسته واحد” است، نقض بند مربوط به لبنان به معنای زیر سؤال رفتن کل توافق، از جمله بازگشایی آبراههاست. این موضعگیری نشان میدهد که حاکمیت در ایران بار دیگر منافع ملی و امنیت غذایی مردم خود را به جبهههای جنگ در خارج از مرزها گره زده است. در این میان، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، این انسداد را یک “موشک اقتصادی” برای تنبیه دشمن توصیف کرد، غافل از آنکه ترکشهای این موشک پیش از هر کسی، سفره خالی کارگران و قشر ضعیف جامعه ایران را هدف قرار میدهد.
کابوس مینهای دریایی و پارازیتهای الکترونیک؛ ۸۰ مین راه عبور را بستهاند
در حالی که مقامات نظامی ایران از انسداد سیاسی سخن میگویند، گزارشهای فنی نهادهای بینالمللی از یک فاجعه زیستمحیطی و امنیتی در عمق آبهای هرمز خبر میدهند. فیل بلچر، مدیر دریایی انجمن اینترتانکو (اتحادیه مالکان مستقل نفتکش)، اعلام کرده است که مسیر اصلی عبور در میانه تنگه هرمز با حدود ۸۰ مین دریایی مسدود شده است. به گفته وی، پاکسازی این حجم عظیم از مینها ماهها به طول خواهد انجامید و تا آن زمان، ناوبری در منطقه به شدت خطرناک خواهد بود. این اقدام سپاه پاسداران، عملاً ۲۰۰۰۰ دریانورد را در دو طرف تنگه سرگردان کرده است.
علاوه بر مینگذاری، گزارشهایی مبنی بر “اختلال سیگنالی” و ایجاد پارازیت توسط نیروهای ایران منتشر شده است که سیستمهای موقعیتیاب کشتیها را از کار میاندازد و آنها را مجبور به “ناوبری کور” میکند. فیل بلچر هشدار داده است که کشتیها برای فرار از مینها مجبورند به سواحل عمان نزدیک شوند که خطر به گل نشستن و برخورد با صخرهها را به شدت افزایش میدهد. این رفتار که در ادبیات بینالمللی به “باجگیری در اتاقک عوارض تهران” مشهور شده، نه تنها نقض آشکار قوانین دریانوردی آزاد است، بلکه ریسک برخورد و غرق شدن کشتیها را به سطحی رسانده که صنعت بیمه جهانی را در شوک فرو برده است. نزدیک به ۶۰۰ شناور در حال حاضر در خلیج فارس محبوس شدهاند و با اقدامات اخیر، بازگشت به شرایط عادی در سال ۲۰۲۶ میلادی غیرممکن به نظر میرسد.
دیپلماسی در کما؛ تعویق مذاکرات سوئیس و غیبت جیدی ونس
در جبهه دیپلماتیک، تنشهای میدانی منجر به فلج شدن میز مذاکره شده است. در حالی که قرار بود دور اول مذاکرات هستهای میان ایران و آمریکا با میانجیگری قطر در سوئیس آغاز شود، وزارت امور خارجه سوئیس از تعویق این نشست خبر داد. گزارشهای منتشر شده در رسانه اکسیوس حاکی از آن است که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، سفر خود به سوئیس را به دلیل “مشکلات لجستیکی” لغو کرده است. از سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران نیز سفر خود را به حالت تعلیق درآورده و آن را مشروط به برقراری آتشبس قطعی در لبنان کرده است.
با این حال، جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ و استیو ویتکوف، فرستاده ویژه آمریکا، هماکنون در سوئیس به سر میبرند و محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر نیز برای میانجیگری وارد این کشور شده است. اما اصرار ایران بر پیوند زدن سرنوشت توافق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی کشور به تحولات نظامی جنوب لبنان، مذاکرات را در بنبست قرار داده است. در حالی که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در تماس با مقامات لبنانی بر ضرورت خلع سلاح حزبالله تأکید میکند، تهران از تنگه هرمز به عنوان اهرم فشاری استفاده میکند که تنها نتیجه آن طولانیتر شدن رنج مردم ایران و تأخیر در آزادسازی داراییهای بلوکه شده است.
