دور جدید مذاکرات دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در کوهستانهای سوییس، در پی تهدیدهای لفظی تند دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با شوک بزرگی روبرو و متوقف شد.
بر اساس گزارشهای رسیده از محل مذاکرات در نزدیکی دریاچه لوسرن، هیئت مذاکرهکننده ایرانی در اعتراض به لفاظیهای اخیر مقامات واشینگتن و تهدید به برخورد نظامی، میز مذاکره را ترک کرده است. یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده ایران در گفتگو با خبرگزاری تسنیم تأیید کرد که این اقدام در پاسخ به اظهارات مداخلهجویانه دونالد ترامپ صورت گرفته و ادامه گفتگوها را در هالهای از ابهام فرو برده است.
این منبع آگاه تصریح کرد که بر اساس بند ۱ یادداشت تفاهم امضا شده میان دو کشور، هرگونه تهدید نظامی به منزله نقض فاحش توافقنامه محسوب میشود.
این بنبست دیپلماتیک درست در زمانی رخ داد که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، به همراه استیو ویتکوف و جرد کوشنر با هدف تثبیت آتشبس ۶۰ روزه و دستیابی به توافقی جامع وارد سوییس شده بودند.
تهدیدهای نظامی ترامپ؛ تنش بر سر تنگه هرمز و سرنوشت توافق هستهای
تنشها زمانی به اوج خود رسید که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اظهاراتی جنجالی در شبکه اجتماعی تروث سوشال و مصاحبه با شبکه فاکس نیوز، هشدارهای تندی را روانه تهران کرده است. او صراحتاً اعلام کرد که اگر ایران به تهدیدات خود مبنی بر بستن تنگه هرمز عمل کند، با واکنشی ویرانگر روبرو خواهد شد.
دونالد ترامپ در این مصاحبه با بیانی تند اظهار داشت: “من به مقامات ایرانی هشدار دادهام که اگر تنگه هرمز را ببندند، دیگر کشوری نخواهند داشت. آنها حتی فرصت بازگشت به کشور لعنتی خود را پیدا نخواهند کرد.”
این سخنان در حالی مطرح میشود که تنشها بر سر تردد کشتیهای نفتی در این آبراه راهبردی به اوج خود رسیده است.
در همین حال، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در سخنرانی خود در یک کنفرانس بانکی در تهران، مواضع کشورش را در قبال برنامه هستهای بازگو کرد.
مسعود پزشکیان با تأکید بر حقوق هستهای ایران اظهار داشت: “آنچه قطعی است این است که ما هرگز از حق خود برای غنیسازی اورانیوم عقبنشینی نخواهیم کرد و طرف مقابل نیز مجبور به پذیرش این واقعیت است.”
این سخنان بلافاصله با واکنش منفی واشینگتن روبرو شد، چرا که دولت ترامپ و بهویژه جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، پیشتر اعلام کرده بودند که توقف کامل غنیسازی اورانیوم خط قرمز ایالات متحده در هرگونه توافق نهایی است.
در واشینگتن نیز، سناتور لیندسی گراهام، نماینده جمهوریخواه کارولینای جنوبی، پس از دیداری طولانی با دونالد ترامپ، جزئیات بیشتری از راهبرد احتمالی کاخ سفید را فاش کرد. سناتور لیندسی گراهام در مصاحبه با برنامه رو در رو با ملت در شبکه سیبیاس اظهار داشت که به نظر او دیپلماسی شکست خواهد خورد. وی افزود: “اگر این توافق شکست بخورد، پرزیدنت ترامپ تنگه هرمز را با زور تصرف خواهد کرد. ما کنترل تنگه را به دست میگیریم و از کشتیهای عبوری عوارض دریافت میکنیم تا هزینههای عملیات تأمین شود.” سناتور لیندسی گراهام همچنین هشدار داد که در صورت تداوم حملات حزبالله، سیاست جدید آمریکا حمله مستقیم به خاک ایران خواهد بود.
واکنش تند مقامات ایران به لفاظیهای کاخ سفید
تهدیدهای ترامپ، مذاکرات سویس را با چالشی جدی مواجه کرد. هیات ایرانی محل مذاکرات را ترک کردە و بە اقامتگاه خویش بازگشتند. آنها ضمن اعلام اعتراض رسمی خود به طرف آمریکایی، تأکید کرده است که در حال بررسی گزینههای پاسخ مناسب به این لفاظیها است.
در ایران محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در واکنشی به سخنان دونالد ترامپ، این تهدیدها را نشاندهنده استیصال دولت آمریکا دانست. محمدباقر قالیباف تأیید کرد که اگر تهدیدهای پیشین آمریکا نتیجهای داشت، آنها امروز به این نقطه از درماندگی نمیرسیدند.
رئیس مجلس ایران خطاب به مقامات آمریکایی گفت: “ما تهدیدهای شما را به هیچ میانگاریم. نیروهای مسلح ما آمادهاند تا به نحوی متفاوت پاسخ این لفاظیها را بدهند. بهتر است مراقب اظهارات خود باشید، زیرا در نهایت این ما هستیم که در میدان عمل میکنیم.”
رویکرد واقعگرایانه تیم امنیت ملی آمریکا و چالش راستیآزمایی
مایک والتز، مشاور امنیت ملی ایالات متحده، رویکرد فعلی دولت را در قبال ایران “واقعگرایانه” توصیف کرد. مایک والتز در گفتگو با رسانهها تأکید کرد که دولت آمریکا به خوبی میداند با چه کسانی در تهران طرف است و هیچگونه اعتمادی به ماهیت این رژیم ندارد. وی خاطرنشان کرد که هرگونه توافق احتمالی تنها بر پایه راستیآزماییهای سختگیرانه و تهدید معتبر نظامی استوار خواهد بود. مایک والتز مدعی شد که بخش مهمی از ذخایر اورانیوم غنیشده ایران پیش از این به روسیه منتقل شده است که این امر را یک گام عملی در چارچوب تفاهمات اخیر دانست.
با این حال، تردیدهای جدی در میان اعضای ارشد تیم امنیت ملی آمریکا وجود دارد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نسبت به پایبندی کامل ایران به مفاد یادداشت تفاهم ابراز تردید کرده است. مارکو روبیو در تلاش بود تا پرونده درگیریهای اسرائیل و حزبالله را از مذاکرات هستهای جدا نگاه دارد، اما گنجانده شدن بند مربوط به لبنان در تفاهمنامه اخیر، استراتژی او را با چالش مواجه کرده است. همچنین جان راتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، در گزارشهای خود به دونالد ترامپ از وجود تناقض در پایبندیهای اطلاعاتی ایران خبر داده است.
در سوی دیگر، مقامات اسرائیلی یادداشت تفاهم اخیر میان واشینگتن و تهران را یک امتیازدهی بزرگ به ایران قلمداد میکنند. به گزارش منابع منطقهای، ادامه درگیریها در جنوب لبنان و حملات ارتش اسرائیل به مواضع حزبالله، عملاً کارآمدی آتشبس موقت را زیر سوال برده است. مقامات ایران مدعی هستند که تداوم عملیات نظامی اسرائیل در لبنان با چراغ سبز آمریکا صورت میگیرد و این موضوع اعتبار مذاکرات سوییس را از بین برده است.
نقش تنشهای لبنان در فروپاشی احتمالی توافق ورسای
تنگه هرمز به عنوان حیاتیترین آبراه انرژی جهان، اکنون به کانون اصلی منازعه تبدیل شده است. عبور روزانه حدود ۲۰ درصد از نفت خام جهان از این مسیر، هرگونه تهدید نظامی یا بستن آن را به یک بحران جهانی تبدیل میکند. دونالد ترامپ مدعی است که اگر ایران بر اساس تعهدات خود در ورسای عمل نکند، آمریکا به عنوان “فرشته نگهبان” منطقه، مسئولیت امنیت و مدیریت این آبراه را بر عهده خواهد گرفت و طرح دریافت عوارض را اجرایی خواهد کرد.
در این میان، شکاف میان کاخ سفید و کابینه اسرائیل نیز آشکارتر شده است. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، پیشتر به مقامات تلآویو هشدار داده بود که نباید با اقدامات خود، ایالات متحده را به عنوان تنها متحد باقیمانده خود منزوی کنند. او اشاره کرده بود که اسرائیل نمیتواند تمام بحرانهای امنیتی خود را صرفاً از طریق ابزارهای نظامی حل کند. این در حالی است که بخش تندرو دولت آمریکا به رهبری لیندسی گراهام بر این باور است که در صورت شکست مذاکرات، سال ۲۰۲۶ میلادی زمان گسترش پیمان ابراهیم و تغییر نقشه سیاسی منطقه خواهد بود.
اکنون با خروج هیئت ایرانی از محل مذاکرات در سوییس، سرنوشت توافقنامه موقت و آرامش نسبی در منطقه در هالهای از ابهام قرار دارد. میانجیگران از کشورهای پاکستان و قطر در تلاش هستند تا طرفین را دوباره به میز مذاکره بازگردانند، اما شکاف عمیق میان “حق غنیسازی” مورد تأکید مسعود پزشکیان و “توقف کامل” مورد نظر واشینگتن، در کنار تهدیدهای نظامی صریح دونالد ترامپ، شانس موفقیت دیپلماسی را به حداقل رسانده است.
همانطور که محمدباقر قالیباف تأکید کرد، اکنون میدان عمل نیروهای مسلح در برابر تهدیدات نظامی آمریکا، تعیینکننده نهایی مسیر آینده خواهد بود. در صورت عدم بازگشت سریع به میز مذاکره، سایه جنگ بار دیگر بر سر خلیج فارس و تنگه هرمز سنگینی خواهد کرد.
