دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز دوشنبه ۲۵ آبان (۱۶ نوامبر)، پیش از ترک کاخ سفید به مقصد فیلیپین و چین برای شرکت در اجلاسهای آسهآن و اپک، به خبرنگاران گفت در نخستین دیدار سهجانبه و حضوری با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در شنژن چین، درباره ایران و جنگ جاری، اوکراین و خلع سلاح هستهای گفتوگو خواهد کرد؛ او همچنین بهطور غیرمنتظرهای احتمال دیدار با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، در چین را مطرح کرد. این اظهارات ساعاتی پس از آن بیان شد که سیبیاس نیوز، اکسیوس و شبکه الجزیره به نقل از مقامات آمریکایی از ورود ناو هواپیمابر «یواساس تئودور روزولت» به محدوده عملیاتی فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) در خاورمیانه خبر دادند.
ناو «روزولت» که اواخر سپتامبر سندیهگو را ترک کرده و پس از رزمایش مشترک با ژاپن، توقف در سنگاپور و عبور از تنگه مالاکا، روز یکشنبه ۱۵ نوامبر (۲۴ آبان) وارد منطقه شد، به دو ناو «جرج اچ. دبلیو. بوش» و «جرج واشنگتن» پیوسته است. سنتکام هنوز درباره جایگزینی یا ماندگاری همزمان هر سه ناو اظهارنظر نکرده، اما تداوم استقرار آنها حضور دریایی آمریکا را به بالاترین سطح از ماه آوریل—نخستین بار پس از جنگ عراق در سال ۲۰۰۳—میرساند. این تحرک نظامی همزمان با تشدید تنشهای میدانی رخ میدهد؛ سپاه پاسداران در سه روز گذشته دو بار تأسیسات آمریکا در بحرین را با پهپاد هدف گرفت و نیروهای مسلح ایران از برخورد چند شناور با مینهای دریایی در مسیرهای بهگفته تهران «غیرمجاز» در تنگه هرمز خبر دادند.

نشست سهجانبه شنژن و سیگنالهای متناقض واشنگتن
نشست سهجانبه رؤسای جمهور آمریکا، چین و روسیه قرار است روز پنجشنبه ۲۸ آبان (۱۹ نوامبر) در حاشیه اجلاس اپک در شنژن برگزار شود. مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، روز دوشنبه این دیدار را برای حفاظت از صلح جهانی و تقویت ثبات راهبردی میان قدرتهای بزرگ دارای «اهمیت پیشگامانه» خواند و کرملین نیز تأکید کرد اهمیت و نمادین بودن آن بهسختی قابل برآورد بیش از حد است. تلاقی آرایش سهناوه آمریکا با این نشست نشان میدهد واشنگتن میکوشد اهرم نظامی خود را همزمان با چانهزنی با پکن و مسکو تقویت کند، هرچند کاخ سفید همچنان میان نمایش قدرت و پرهیز از جنگی تازه در نوسان است.
ترامپ ضمن کنار گذاشتن جیدی ونس از مذاکرات و اعلام بینیازی به توافق با ایران، تأکید کرده است تمایلی به عملیات نظامی گسترده ندارد. به گزارش رویترز به نقل از سه منبع آگاه، او به مشاورانش گفته در صورت خودداری ایران و حوثیهای یمن از «اقدامات تحریکآمیز» جدید، ممکن است از حملات تازه صرفنظر کند. در این میان، ولیعهد عربستان و رئیسجمهور ترکیه خواستار پرهیز از تشدید تنش شدهاند، اما بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، همچنان برای ازسرگیری حملات فشار میآورد. در سوی مقابل، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، پس از نشست اکو در اسلامآباد از حمایت اعضا از «طرح دو روزه» تهران برای پایان دائمی جنگ خبر داد و نخستوزیر قطر نیز حل پرونده هستهای و گشایش اقتصادی ایران را کلید توسعه منطقه دانست؛ هرچند همزمانی این تحرکات با حملات بحرین و تنش هرمز، پایداری مسیر دیپلماتیک را در هالهای از تردید قرار داده است.
جبهه اقتصادی؛ شکاف میان روایت رسمی تهران و آمارهای داخلی
در غیاب حمله نظامی فوری، واشنگتن فشار اقتصادی را تشدید کرده است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، به فاکس نیوز گفت عملیات تحریمی «دروازه آهنین» اقتصاد ایران را از مارس ۲۰۲۶ تا مارس ۲۰۲۷ با سقوط ۲۵ درصدی روبهرو میکند؛ افتی سریعتر از کوچکشدن ۲۲ درصدی اقتصاد روسیه پس از فروپاشی شوروی. او همچنین از انتقال خود به یک پایگاه نظامی بهدلیل تهدیدهای امنیتی منتسب به ایران خبر داد. در مقابل، علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد ایران، تهدیدات آمریکا را «بیاثر» خواند و از باز بودن مرزها، رشد تجارت با همسایگان، ارتقای ارزش صادرات و تأمین کالاهای اساسی سخن گفت.

با این حال، آمارهای رسمی داخل ایران روایت وزیر اقتصاد را به چالش میکشد. میثم ظهوریان، نایبرئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، ۱۷ آبان به خبرگزاری تسنیم گفت طبق گزارش وزارت صمت، حجم کل تجارت خارجی ۲۴ درصد، ارزش صادرات ۲۶ درصد و وزن صادرات ۳۶ درصد کاهش یافته است. بهسبب وابستگی ۸۰ درصدی صادرات و ۶۵ درصدی واردات به دریا، محدودیتهای دریایی صادرات به امارات را ۴۹ درصد کاهش داده، هرچند صادرات به ترکیه ۵۶ درصد و به افغانستان و عمان ۲۳ درصد افزایش داشته است. پیشتر محمدعلی دهقان دهنوی، رئیس سابق سازمان توسعه تجارت، نیز در گفتوگو با تسنیم افت ۳۴ درصدی وزن تجارت در نیمه نخست سال و افزایش هزینههای حملونقل زمینی را تأیید کرده بود.

گزارشهای بخش خصوصی و گمرک نیز نشان میدهد باز بودن رسمی مرزها بهمعنای روانی تجارت نیست. پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حملونقل اتاق بازرگانی تهران، به اقتصادنیوز از توقف بیش از چهار هزار کامیون در مرزهای ترکیه و جهش هزینه حمل کانتینر از چین از ۲۷۰۰ به ۱۳ هزار و ۶۰۰ دلار خبر داده است. احسان ملکزاده، رئیس انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی، نیز به توقف ۳۶۰۰ کامیون در مرز میرجاوه و کرایه هفت هزار دلاری از ترکیه اشاره کرده که با آمار پیشین گمرک در تسنیم درباره صف ۲۵۰۰ کامیونی در بازرگان و محدودیت پذیرش در ریمدان همخوان است. با وجود دو برابر شدن واردات دارو و تأمین کالاهای اساسی، از ۶۰۰ کد کالایی وزارت صمت تنها ۶۶ قلم مجوز ارز مرکز مبادله گرفتهاند. افت شدیدتر وزن صادرات نسبت به ارزش نیز میتواند ناشی از حذف کالاهای کمارزش بهسبب گرانی حملونقل باشد، نه ارتقای ارزش افزوده.


هرچند مشکلات ساختاری و تورم ایران پیش از محدودیتهای اخیر نیز ریشه داشته، اما انکار آثار تحریمها و انسداد دریایی با دادههای داخل کشور همخوانی ندارد. در سطح نظامی و دیپلماتیک نیز، قرار گرفتن جنگ ایران در دستور کار نشست سهجانبه ترامپ، شی و پوتین در شنژن، در کنار استقرار سه ناو هواپیمابر و فشار اقتصادی «دروازه آهنین»، نشان میدهد واشنگتن همزمان با آزمودن مسیر چانهزنی با قدرتهای بزرگ، گزینه نظامی را برای واکنش به تحولات بحرین و تنگه هرمز روی میز نگه داشته است.
- بازگشت ناوهای آمریکا، دیپلماسی شنژن و سایه نبرد اقتصادی؛ آیا واشنگتن حملات به ایران را از سر میگیرد؟
- نفت عراق برای دور زدن اختلالات تنگه هرمز، بار دیگر از مسیر سوریه راهی بازارهای جهانی میشود
- تلاش پاریس برای تحریمهای تازه اتحادیه اروپا علیه تهران؛ پرونده «یخچالها» و تغییر میدان تنش
- تغییر مسیر ترانزیت پناهجویان افغانستانی به دهلیزهای کوهستانی غرب ایران و ترکیه
- همپیوستگی بازداشتهای امنیتی و درگیریهای مسلحانه با فلجشدن توزیع سوخت در زاهدان
