عراق مسیر زمینی صادرات نفت خام از خاک سوریه به بندر بانیاس در دریای مدیترانه را پس از سالها توقف دوباره فعال کرده است. این اقدام یکی از مسیرهای انتقال نفت میان دو کشور را احیا میکند و در شرایطی که جنگ با ایران کشتیرانی در تنگه هرمز را مختل کرده، راه دیگری برای دسترسی بغداد به بازارهای جهانی فراهم میآورد. ازسرگیری فعالیت این مسیر همچنین چشماندازی برای بازیابی نقش سوریه بهعنوان گذرگاه منطقهای تجارت انرژی ایجاد میکند.
خبرگزاری «رویترز» گزارش داد که انتقال نفت خام عراق با کامیون از تأسیسات ذخیرهسازی نفت طوبه در نزدیکی شهر بصره در جنوب عراق، از ۲۶ اکتبر گذشته آغاز شده است. این انتقال بر اساس توافقی با گروه قطری «یو.سی.سی هلدینگ» انجام میشود. این گروه مسئولیت حمل محمولهها از خاک سوریه به بندر بانیاس را بر عهده دارد تا در آنجا برای ارسال به بازارهای جهانی در نفتکشها بارگیری شوند.
انتقال روزانه ۱۵۰ هزار بشکه از مسیر سوریه
باسم عبدالکریم، مدیرعامل شرکت دولتی نفت بصره، گفت شرکت قطری بر اساس قراردادی با شرکت بازاریابی نفت عراق «سومو»، بسته به تعداد کامیونهای در دسترس، روزانه بین ۱۲۰ هزار تا ۱۵۰ هزار بشکه نفت جابهجا میکند. لؤی جواد، مدیر تأسیسات طوبه، نیز تأیید کرد که از آغاز اجرای توافق تاکنون، حدود ۱.۶ میلیون بشکه نفت بارگیری شده است.
به گفته منابع آگاهی که با «رویترز» گفتوگو کردهاند، این گروه قطری ناوگانی متشکل از حدود شش هزار کامیون دارد و در تلاش است شمار آنها را به ده هزار دستگاه برساند. این گروه همچنین برای حملونقل در مسیر جدید از حدود ده هزار راننده استفاده میکند.

طی مسیر بصره تا مرز سوریه بین ۳۸ تا ۴۰ ساعت طول میکشد و کامیونها در کاروانهای ۱۰۰ تا ۱۵۰ دستگاهی حرکت میکنند. آنها پس از تخلیه بار در بانیاس، از گذرگاه الولید به عراق بازمیگردند. کل سفر رفتوبرگشت حدود چهار تا پنج روز زمان میبرد.
محمولهها پس از رسیدن به این بندر سوریه، به پالایشگاههایی در کشورهای حوزه مدیترانه، از جمله یونان، ایتالیا و ترکیه، فرستاده میشوند. این روند به عراق امکان میدهد بدون استفاده از مسیرهای معمول دریایی که تحت تأثیر تنشهای منطقهای قرار گرفتهاند، به بازارهای خارجی دسترسی داشته باشد.
۱۴ میلیون بشکه و هزینه بالای حملونقل
سندی که «رویترز» به آن دست یافته، نشان میدهد هدف این توافق، انتقال پنج تا ۱۴ میلیون بشکه نفت خام سنگین طی سه ماه، با تخفیف ۳۸ دلاری برای هر بشکه است. دوره قرارداد این انتقال از ۱۴ اکتبر آغاز میشود.
بر اساس این توافق، شرکت قطری برای پوشش هزینههای حملونقل و خدمات لجستیکی مرتبط با عبور از سوریه، به ازای هر بشکه حدود ۱۲ دلار دریافت میکند. این رقم نشاندهنده هزینه بالای مسیر زمینی در مقایسه با صادرات از بنادر عراق در ساحل خلیج است.
با وجود اهمیت این توافق، محدودیت در شمار کامیونها و ظرفیت عملیاتی، افزایش حجم انتقال نفت را با چالش روبهرو میکند؛ بهویژه با توجه به طولانی بودن مسیر و لزوم سازماندهی کاروانها و اجرای منظم عملیات بارگیری و تخلیه.
عراق، دومین تولیدکننده بزرگ نفت در سازمان کشورهای صادرکننده نفت «اوپک»، برای صادرات نفت خام عمدتاً به مبادی جنوبی خود متکی است. بر اساس دادههای منابع ثانویه در گزارش ماهانه این سازمان، تولید نفت عراق در اکتبر گذشته به حدود ۴.۴۹ میلیون بشکه در روز رسید که نزدیک به نیم میلیون بشکه بیشتر از سپتامبر بود.
دستاوردهای اقتصادی سوریه چیست؟
از سوی دیگر، ازسرگیری انتقال نفت از مسیر بانیاس برای سوریه اهمیت اقتصادی دارد، زیرا فرصتی برای رونق خدمات لجستیکی در بخشهای حملونقل، ذخیرهسازی و بنادر فراهم میکند و ممکن است درآمد حاصل از خدمات ترانزیت و جابهجایی بار را افزایش دهد. با این حال، هنوز روشن نیست سهم طرفهای سوری بر اساس ترتیبات مالی این توافق چقدر است.

استفاده از خاک سوریه بهعنوان گذرگاه صادرات عراق، امکان توسعه زیرساختهای مشترک انرژی در آینده را نیز بار دیگر مطرح میکند؛ بهویژه خطوط لوله که در صورت تأمین منابع مالی، ثبات و تمهیدات فنی لازم، میتوانند در مقایسه با کامیونها ظرفیت انتقال بیشتر و هزینه کمتری داشته باشند.
در شرایطی که بغداد به تنوعبخشی به مسیرهای صادرات نفت خود نیاز دارد و دمشق در پی بازیابی جایگاهش در تجارت منطقهای است، راهاندازی این مسیر زمینی گام اقتصادی مهمی برای دو کشور به شمار میرود. با این حال، تداوم فعالیت آن به کارایی حملونقل، ثبات امنیتی و صرفه اقتصادی بستگی دارد. همچنین باید دید آیا میتوان این راه را که اختلال در کشتیرانی استفاده از آن را بهعنوان مسیری جایگزین ضروری کرده است، به گذرگاهی تجاری و دائمی میان عراق و دریای مدیترانه تبدیل کرد.
- نفت عراق برای دور زدن اختلالات تنگه هرمز، بار دیگر از مسیر سوریه راهی بازارهای جهانی میشود
- تلاش پاریس برای تحریمهای تازه اتحادیه اروپا علیه تهران؛ پرونده «یخچالها» و تغییر میدان تنش
- تغییر مسیر ترانزیت پناهجویان افغانستانی به دهلیزهای کوهستانی غرب ایران و ترکیه
- همپیوستگی بازداشتهای امنیتی و درگیریهای مسلحانه با فلجشدن توزیع سوخت در زاهدان
- در آستانه موج جدید تورم غذایی، هزینههای جاری مردم از یارانههای ماه آینده کسر میشود

