با ورود به میانه تابستان ۱۴۰۵، بخش صنعت ایران بار دیگر با واقعیتی تکراری اما تشدیدشده روبروست: ناترازی برق. در حالی که آمارهای نهایی سال ۱۴۰۴ نشان داد رقم درآمد از دسترفته (عدمالنفع) صنایع از مرز ۴۷۰ هزار میلیارد تومان فراتر رفت، اکنون در نیمه اول سال ۱۴۰۵، شواهد میدانی نشان از وخامت بیشتر اوضاع دارد. تداوم این روند طی سه سال اخیر، از یک “بحران گذرا” به یک “فرسایش ساختاری” تبدیل شده که نه تنها تولید، بلکه بقای واحدهای کوچک و متوسط را در سال جاری با تردید مواجه کرده است.
از پیشبینی تا واقعیت؛ کارنامه تلخ ۱۴۰۴
اگر در سال ۱۴۰۳ خورشیدی، کارشناسان نسبت به رسیدن خسارات به عدد ۳۰۰ هزار میلیارد تومان هشدار میدادند، آمارهای رسمی پایان سال ۱۴۰۴ نشان داد که به دلیل تداوم قطعیهای دو تا سه روزه در هفته، صنایع کشور ضربهای به مراتب سنگینتر دریافت کردند. طبق گزارشهای تحلیلی، خسارت نهایی در سال ۱۴۰۴ به رقم بیسابقه ۴۷۳ هزار میلیارد تومان رسید.
این رقم، صرفاً یک عدد در ترازنامه مالی دولت نیست؛ بلکه به معنای کاهش سرمایهگذاری در بخش توسعه، افت شدید توان صادراتی و از دست رفتن بازارهای منطقهای است که به دلیل توقف خطوط تولید، توسط رقبای منطقهای تصاحب شد.
تابستان ۱۴۰۵؛ تداوم فشار بر صنایع انرژیبر
در حال حاضر در تابستان ۱۴۰۵، گزارشها از شهرکهای صنعتی حکایت از آن دارد که برنامه خاموشیها نه تنها کاهش نیافته، بلکه در برخی مناطق به سه روز در هفته رسیده است. صنایع ریختهگری، فولاد و سیمان که دارای «تولید پیوسته» هستند، بیشترین آسیب را میبینند.
آریا صادقنیت حقیقی، از فعالان صنفی، معتقد است که شوکهای حرارتی ناشی از قطع و وصل مکرر برق در سه سال اخیر، استهلاک ماشینآلات را به نقطهای رسانده که بسیاری از واحدها اکنون با نیمی از ظرفیت اسمی خود کار میکنند. هزینه تعمیرات و اورهال زودهنگام تجهیزات در سال ۱۴۰۵، به یکی از اصلیترین بندهای هزینهای تولیدکنندگان تبدیل شده است.
بحران اشتغال و هزینههای پنهان نیروی کار
یکی از تبعات جدی که در نیمه اول سال ۱۴۰۵ خود را نشان داده، «بیکاری پنهان» و تغییر اجباری شیفتهای کاری است. برای جبران تعطیلیهای وسط هفته، کارخانهها ناچارند در روزهای جمعه و ساعات بامدادی فعالیت کنند. این تغییر الگوی کار، هزینه حقوق و دستمزد را به دلیل ضریب اضافهکاری و شبکاری، بیش از ۵۰ درصد افزایش داده است.
از سوی دیگر، هشدار معاونتهای وزارت صمت در سالهای گذشته مبنی بر موج بیکاری در نیمه دوم سال، اکنون در ۱۴۰۵ به یک واقعیت ملموس تبدیل شده است؛ بسیاری از واحدهای تولیدی برای تراز کردن هزینههای انرژی و حقوق، به تعدیل نیرو یا مرخصیهای اجباری بدون حقوق روی آوردهاند.
بنبست انرژیهای جایگزین و ناترازی مالی
دولت در سالهای اخیر تلاش کرد با الزام صنایع به احداث نیروگاههای خودتأمین یا خرید از بورس انرژی (تابلو سبز)، فشار را از روی شبکه سراسری بردارد. اما در سال ۱۴۰۵، مشخص شد که این سیاست نیز با موانع جدی روبروست:
هزینه سوخت: قیمت گازوئیل آزاد برای ژنراتورها به ارقام نجومی رسیده و حمل و نقل آن با تانکر، ریسکهای قانونی شدیدی را برای تولیدکننده ایجاد کرده است.
شکاف قیمت بورس: در حالی که برق در بورس انرژی با قیمتهای رقابتی و بالا عرضه میشود، صنایع میپرسند اگر برق در شبکه موجود است، چرا سهمیه صنعتی قطع میشود؟ و اگر نیست، منشأ برقی که در بورس با قیمت چندبرابری فروخته میشود کجاست؟
چشمانداز نیمه دوم ۱۴۰۵؛ بیمها و امیدها
تحلیلگران معتقدند راه عبور از این بنبست در سال ۱۴۰۵، دیگر تنها در «احداث نیروگاه» نیست، بلکه در «اصلاح اقتصاد برق» و «بهینهسازی شبکه» نهفته است. شبکه توزیع ایران همچنان با هدررفت حدود ۱۰ درصدی مواجه است که کاهش حتی بخشی از آن میتواند ناترازی فعلی را به حداقل برساند.
از سوی دیگر، ضرورت دارد که بار خاموشیها به طور عادلانه میان تمامی بخشها (از جمله ساختمانهای دولتی و تجاری پرمصرف) توزیع شود تا بخش تولید، به عنوان تنها سپر بلای ناترازی انرژی شناخته نشود.
تابستان ۱۴۰۵، آزمونی سخت برای تابآوری صنعت ایران است. پس از خسارت نزدیک به ۵۰۰ هزار میلیارد تومانی در سال ۱۴۰۴، تداوم این وضعیت در سال جاری میتواند منجر به «دیوار بلند رکود» در بخش صنعت شود. اگر راهکارهای اصلاحی نظیر مدیریت هوشمند مصرف و توزیع عادلانه بار انرژی به سرعت عملیاتی نشود، رشد اقتصادی پیشبینی شده برای پایان سال ۱۴۰۵، تحتالشعاع سایه سنگین خاموشیها قرار خواهد گرفت.
- بحران نقدینگی در چرخه امنیت غذایی؛ مطالبات معوق گندمکاران و چشمانداز مبهم خودکفایی
- تنش در روابط تهران و قاره سبز؛ دیپلماسی در بنبست تقابل و اخراج متقابل
- شکست طرح رژیم ایران برای دور زدن محاصره دریایی هرمز؛ بحران ترانزیت زمینی و تشدید فشار بر معیشت مردم
- بنبست در شورای امنیت؛ پیامدها و ابعاد وتوی نظارت بر تحریمهای ایران از سوی مسکو و پکن
- از خیابان تا بیمارستان؛ ابعاد جنایت، پنهانکاری و سرکوب ساختاری در دی ۱۴۰۴
