تلاشهای شتابزده رژیم جمهوری اسلامی برای بیاثر نشان دادن محاصره دریایی تنگه هرمز از طریق انتقال تجارت خارجی به شریانهای زمینی، با بنبستی فلجکننده مواجه شده است. روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال در گزارش تحقیقی تازهای به قلم “بنوآ فوکون و همرز” فاش کرده است که ادعاهای مسئولان تهران مبنی بر جایگزینی بنادر جنوبی با مسیرهای خاکی کاملاً شکست خورده است.
در پی توقف صادرات دریایی به دلیل تنشهای نظامی و توقیف نفتکشها در واکنش به تعرضهای موشکی و پهپادی سپاه، بار اصلی مبادلات تجاری به گمرکات مرزی محول شد؛ اما ضعف زیرساختها، بوروکراسی فرساینده و سوءمدیریت ساختاری، فاجعهای عمیق در پایانههای مرزی کشور رقم زده است.
این فروپاشی لجستیکی در حالی رخ میدهد که رقبای منطقهای نظیر عربستان سعودی با خطوط لوله نفتی غرب شبهجزیره و حمایت ناوگان نیروی دریایی آمریکا، جریان صادرات انرژی خود را حفظ کردهاند. در مقابل، انزوای فزاینده بینالمللی و تنشآفرینیهای بیپایان حاکمان تهران نه تنها راههای دریایی را مسدود ساخته، بلکه همسایگان را به بستن پایانهها یا وضع موانع مالی واداشته است. بازنده اصلی این بحران خودساخته، مردم رنجدیده ایران هستند که اکنون باید تاوان سنگین گرانیهای مهارنشدنی، کمبود اقلام اساسی و تورم ناشی از ماجراجوییهای نظام را با کوچکتر شدن سفرههای خود بپردازند.
تراژدی رانندگان و تباهی کالاهای صادراتی در پایانههای مرزی
نخستین نشانه این بنبست در مرزهای شرقی و غربی کشور هویدا شده است؛ جایی که صدها راننده در شرایطی دشوار سرگردان ماندهاند. در امتداد مرز مشترک با پاکستان، رانندگان ایرانی در گرمای بالای ۵۰ درجه سانتیگراد روزها را بدون آب آشامیدنی، غذا و امکانات اولیه بهداشتی سپری میکنند.
تصاویر منتشرشده در کانال تلگرام و حساب کاربری رانندگان در شبکه اجتماعی اکس، گوشههایی از این رنج مداوم را آشکار کرده است. یکی از رانندگان در ویدیوی منتشرشده از سوی اتحادیه تشکلهای صنفی رانندگان و کامیونداران سراسر ایران میگوید: “نه دولت ایران مسئولیت این شرایط را میپذیرد و نه طرف پاکستانی اجازه تخلیه بارها را میدهد.”
سوءمدیریت دستگاههای اجرایی در گمرکات، محمولههای باارزش صادراتی را به نابودی کشانده است. تنها زردآلوی صادراتی بر اثر معطلی طولانی در گرمای طاقتفرسا فاسد شده و دسترنج باغداران از میان رفته است. همزمان، محمولههای سنگآهن، سیمان و تانکرهای گاز مایع در مبادی ورودی پاکستان و افغانستان متوقف ماندهاند.
شبکه مستندسازی حقوق بشر بلوچستان گزارش داد در پایانه میرجاوه همواره بالغ بر ۷۰۰ دستگاه کامیون حامل کپسول گاز و سیمان در صف ایستادهاند، در حالی که روزانه فقط به ۴۰ دستگاه خودرو اجازه عبور داده میشود. گزارش خبرگزاری دولتی ایرنا نیز نشان میدهد رانندگان حامل گوشت وارداتی در خاک پاکستان سرگردان ماندهاند؛ تاخیری که به جهش بهای گوشت در داخل دامن زده است.
باجخواهیهای مرزی و بیتفاوتی کارگزاران تهران، وضعیت رانندگان را بحرانیتر کرده است. اتحادیه تشکلهای صنفی رانندگان و کامیونداران سراسر ایران اعلام کرد مرزبانی پاکستان برای ورود هر تانکر گاز ایرانی بیش از ۱۰ هزار دلار مطالبه کرده است؛ هرچند سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان مدعی بیاطلاعی از این مبالغ شد. در مرز افغانستان نیز رانندگان برای صدور سنگآهن روزها در صف میمانند. این موانع که محصول ضعف دیپلماتیک حکومت است، تبادلات با همسایگان شرقی را به اغما برده است.
قفل شدن بنادر استراتژیک و سقوط تجارت دریایی و هوایی
بحران در خطوط زمینی در شرایطی اوج گرفته که دروازههای آبی کشور عملاً فلج شدهاند. تصاویر منتشرشده نشان میدهد اسکلههای بندر شهید رجایی، به عنوان قطب تجارت کانتینری ایران، متوقف شده و جرثقیلها از کار افتادهاند. بیش از ۷۰ درصد از اقلام اساسی و خوراکی کشور به طور سنتی از طریق بنادر خلیج فارس تامین میشد. با وجود معافیت اقلام بشردوستانه، خطوط کشتیرانی به دلیل مخاطرات امنیتی و تحریمها از پذیرش بار به مقصد ایران خودداری میکنند.
فعالان ترابری در گفتگو با خبرگزاری مهر، وابسته به نهادهای امنیتی ایران، فاش کردند هزاران کانتینر حاوی اقلام حیاتی در بنادر پاکستان، امارات متحده عربی و عربستان سعودی معطل رها شدهاند. شرکتهای بینالمللی نیز حاضر به بیمه کشتیها نیستند. از سوی دیگر، تلاش تهران برای جایگزینی هوایی ناکام ماند؛ شرکت هواپیمایی ماهانایر پس از تحریمهای جدید وزارت خزانهداری آمریکا علیه شرکتهای حامی خود، تمامی پروازهای باری و مسافربری به عمان و ترکیه را تعلیق کرد تا اندک مسیر تنفس هوایی رژیم نیز مسدود شود.
سراب مسیرهای جایگزین و بنبست دیپلماتیک با همسایگان
رسانههای حکومتی برای کمرنگ کردن ناکامیها، تبلیغات گستردهای درباره مسیر دریای خزر و راهآهن چین به راه انداختهاند. دادههای موسسه ردیابی دادههای کالایی کپلر نشان میدهد ترانزیت کالا در حوزه دریای خزر ظرف ۵ ماه گذشته ۷۰ درصد رشد کرده و واردات گندم، ذرت و روغن خام از روسیه جریان یافته است. در همین زمینه، هادی حقشناس، استاندار استان گیلان، به خبرگزاری دولتی ایرنا ادعا کرد: “ما در تلاشیم تا این تهدید را به فرصت تبدیل کنیم.”
با این حال، واقعیتهای فنی زیرساختها ادعاهای دولتی را نقض میکند. به گزارش روزنامه دولتی تهران تایمز، شمار قطارهای باری مسیر تهران به شهر شیآن چین برای واردات ماشینآلات صنعتی، تجهیزات الکترونیکی و لوازم خودرو از ۱ بار در هفته به هر ۳ تا ۴ روز ۱ بار رسیده است. اما در پایانه مرزی ترکمنستان، نبود انبار و سامانههای ثبتی منسجم ترانزیت ریلی را با اختلال جدی مواجه ساخته و بازرگانان از کمبود قطعات یدکی خودرو در کشور گلایهمندند.
همزمان، پیامدهای ماجراجوییهای نظامی رژیم، اندک مسیرهای غربی را نیز بر باد داد. دولت عراق در پی افشای استفاده از خاک آن کشور برای تعرض به عربستان سعودی، پایانههای مرزی با ایران، از جمله گذرگاه مرز شلمچه، را موقتاً بست. به گزارش میدان مرکزی میوه و ترهبار تهران، دهها کامیون حامل پیاز صادراتی ناچار به بازگشت شدند؛ رخدادی که گویای انزوای فزاینده رژیم حتی در میان همسایگان نزدیک است.
تاوان سنگین سیاستهای نظام بر سفرههای مردم و جهش تورم
هزینههای گزاف ناتوانی لجستیکی، مستقیماً به اقتصاد آسیبپذیر خانوارهای ایرانی تحمیل میشود. احسان ملکزاده، رئیس هیئت مدیره انجمن شرکتهای حملونقل بینالمللی ایران، در گفتگو با خبرگزاری مهر هشدار داد بیش از ۳۷۰۰ دستگاه کامیون در مرز ترکیه متوقف ماندهاند و معطلیها به بیش از ۲۰ روز رسیده است. همزمان، رحیمبخش بلیدهای، بخشدار پیشین در مصاحبه با خبرگزاری نیمهرسمی ایسنا اعلام کرد تردد کامیونها در گذرگاه پیشین به مقصد پاکستان از ۴۰ دستگاه به ۱۳۰ دستگاه در روز جهش یافته، اما گمرکات فرسوده حکومت توان پاسخگویی به این بار ترافیکی را ندارند.
این تاخیرها و تغییر اجباری مسیرهای ترانزیتی، بهای کالاها را به شکلی نجومی بالا برده است. محمدرضا خدارحم، کارشناس حوزه واردات کالا، در گفتگو با روزنامه اقتصادی دنیای اقتصاد اعلام کرد گرهگاههای مرزی زمینی تا ۱ سوم کل بهای تمامشده کالاهای مصرفی را در بازار تهران افزایش داده است.
همچنین مجیدرضا حریری، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و چین، در مصاحبه با پایگاه خبری تحلیلی خبرآنلاین فاش کرد محاصره تجاری و سوق یافتن بارها به خطوط خاکی سالانه ۱۸ میلیارد دلار هزینه اضافی بر کشور تحمیل میکند. او افزود هزینه جادهای هر کانتینر از چین به ۱۲ هزار دلار جهش یافته، در حالی که حمل دریایی آن فقط ۳ هزار دلار بود.
تاوان این سوءمدیریت از سفرههای خالی شهروندان کسر میشود. دادههای رسمی مرکز آمار ایران نشان میدهد نرخ تورم اقلام خوراکی در ماه اوت به رقم فاجعهبار ۱۲۸ درصد رسیده است. در حالی که سران رژیم ادعای پیروزی در جنگ اقتصادی دارند، خانوادههای ایرانی با فقر خردکننده و نایاب شدن کالاهای پایهای دستبهگریبان هستند؛ حقیقتی تلخ که نشان میدهد منافع و معیشت ملت، قربانی اول سیاستهای مخرب حاکمان تهران است.
- شکست طرح رژیم ایران برای دور زدن محاصره دریایی هرمز؛ بحران ترانزیت زمینی و تشدید فشار بر معیشت مردم
- بنبست در شورای امنیت؛ پیامدها و ابعاد وتوی نظارت بر تحریمهای ایران از سوی مسکو و پکن
- از خیابان تا بیمارستان؛ ابعاد جنایت، پنهانکاری و سرکوب ساختاری در دی ۱۴۰۴
- تشدید تنش حوثیها تا مکه رسید؛ عربستان از «خط قرمز» سخن گفت
- سقوط قدرت خرید و تعمیق بحران معیشت؛ شکاف سهبرابری حداقل دستمزد و سبد هزینههای خانوار
