انتشار گزارش اخیر روزنامه والاستریتژورنال مبنی بر ازسرگیری مونتاژ و تولید موشکهای بالستیک در تأسیسات زیرزمینی ایران، بار دیگر محاسبات امنیتی خاورمیانه و میزان اثربخشی راهبرد نظامی واشنگتن و تلآویو را در کانون توجه ناظران بینالمللی قرار داده است. بر پایه دادههای اطلاعاتی ارائهشده در این گزارش، تهران با تکیه بر قطعات از پیش ذخیرهشده و بهرهگیری از پایگاههای پنهان، فرایند مونتاژ مجدد موشکهای سوخت مایع و جامد را فعال کرده است؛ تحولی که هدف اعلامشده حملات پیشین آمریکا و اسرائیل مبنی بر «تخریب پایدار ماشین نظامی ایران» را با چالشهای اساسی مواجه میکند.
راهبرد تابآوری در اعماق زمین
طبق گزارش والاستریتژورنال، نهادهای اطلاعاتی غربی نشانههایی از تحرک و فعالیت صنعتی را در چندین مجموعه زیرزمینی، از جمله سایت شناختهشده «خجیر» در جنوبشرقی تهران رصد کردهاند. شواهد میدانی حاکی از آن است که نیروهای مسلح ایران علاوه بر فعالسازی مجدد مراکز آسیبدیده، در پی ایجاد کارگاههای مونتاژ جدید در عمق زمین هستند تا آسیبپذیری زنجیره تولید خود را در برابر حملات هوایی احتمالی به حداقل برسانند.
تصاویر ماهوارهای نیز از بازگشایی مسیرهای دسترسی و دهانه تونلها در مناطقی نظیر کرمانشاه پرده برداشتهاند؛ مراکزی که پیشتر هدف حملات سنگین قرار گرفته بودند اما ساختار زیرزمینی آنها مانع از نابودی کامل تسلیحات انبارشده گردید. ارزیابیها نشان میدهد ایران با اتکا به ذخایری از کلاهکها، بدنههای موشک و کیتهای هدایت و ناوبری که پیش از آغاز درگیریها به مراکز زیرزمینی منتقل شده بودند، ظرفیت بازتولید صدها و شاید هزاران فروند موشک جدید را در سطحی محدودتر از دوران پیش از جنگ حفظ کرده است.
تقابل روایتها: میان «تخریب ۹۰ درصدی» و واقعیتهای میدانی
بازتاب این گزارش در رسانههای داخل ایران و تقابل آن با مواضع رسمی واشنگتن، شکاف عمیقی را در ارزیابی دستاوردهای نظامی دو طرف آشکار میکند. خبرگزاریهای داخلی ایران، از جمله تسنیم و تحلیلهای منتشرشده در اکوایران و اقتصادنیوز، با استناد به دادههای والاستریتژورنال تأکید کردهاند که ضربات نظامی سنگین نتوانسته توان موشکی کشور را ریشهکن کند. رسانههای داخلی این تحولات را گواهی بر ناکامی راهبرد مشترک آمریکا و اسرائیل در از بین بردن توان بازدارندگی ایران توصیف کردهاند.
سخنگوی پنتاگون: نیروهای مسلح آمریکا موفق شدهاند تا ۹۰ درصد از زیرساختهای صنعتی پهپادی، موشکهای بالستیک و توان دریایی ایران را منهدم کنند
وزیر دفاع ایالات متحده: برنامه موشکی ایران عملاً پایان یافته و تهران قادر به بازسازی آن نخواهد بود
دونالد ترامپ: ایران همواره توان پرتاب موشک را حفظ کرده و انبارهای تسلیحاتی آن بهسادگی تهی نمیشود
در نقطه مقابل، مقامهای ارشد آمریکایی تلاش دارند ابعاد دستاوردهای نظامی خود را برجسته سازند. یک مقام کاخ سفید در گفتوگو با رسانهها اظهار کرد که نیروهای نظامی ایران بهشدت تضعیف شده و کشور در ضعیفترین موقعیت تاریخی خود قرار دارد. شان پارنل، سخنگوی پنتاگون نیز اظهار کرد که نیروهای مسلح آمریکا موفق شدهاند «تا ۹۰ درصد از زیرساختهای صنعتی پهپادی، موشکهای بالستیک و توان دریایی ایران را منهدم کنند.» پیش از این نیز پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، اظهار کرده بود که برنامه موشکی ایران عملاً پایان یافته و تهران قادر به بازسازی آن نخواهد بود. با این حال، حتی در بالاترین سطوح تصمیمگیری آمریکا نیز نشانههایی از واقعگرایی نسبت به دشواری امحای کامل این زرادخانه دیده میشود؛ چنانکه دونالد ترامپ در پاسخ به پرسشهایی پیرامون تداوم حملات موشکی تصریح کرد که ایران همواره توان پرتاب موشک را حفظ کرده و انبارهای تسلیحاتی آن بهسادگی تهی نمیشود.
چالشهای صنعتی و منطق جنگ فرسایشی
تحلیلگران مسائل راهبردی معتقدند تداوم حیات برنامه موشکی ایران ناشی از ماهیت نامتقارن و دکترین دفاعی دهههای اخیر تهران است. ایران که در فقدان یک نیروی هوایی مدرن، از دهه ۱۹۸۰ موشکهای بالستیک را بهعنوان تنها ستون بازدارندگی راهبردی خود تعریف کرده، شبکه موشکیاش را بهصورت کاملاً نامتمرکز و مدفون در لایههای سخت زمین طراحی نموده است. این ویژگی سبب شده تا سرعت احیا و بازیابی این سامانه نسبت به پروژههای متمرکز، بسیار بالاتر باشد.
با این وجود، ارزیابیهای فنی نشان میدهد بازگشت ایران به نرخ تولید صنعتی و حداکثری دوران پیش از جنگ با موانع جدی روبهروست. آسیبدیدگی تأسیسات شیمیایی تولید پیشرانها، تخریب میکسرهای صنعتی مخصوص سوخت جامد و تنگتر شدن حلقه محاصره و کنترلهای دریایی برای ممانعت از واردات قطعات حساس، پاشنهآشیلهای اصلی تهران به شمار میروند. در شرایط کنونی، تولید متکی بر «مونتاژ از قطعات موجود» راهکاری کوتاهمدت و میانمدت برای حفظ فشار نظامی در چارچوب یک جنگ فرسایشی است. در چنین نبردی، شلیک موشکهای نقطهزن و کمهزینهای مانند «خیبرشکن»—که در حملات اخیر علیه پایگاه هوایی موفقالسلطی در اردن یا تحرکات در نزدیکی ناوهای جنگی آمریکا مشاهده شد—هدف قرار دادن ذخایر محدود و بسیار گرانقیمت پدافندی و موشکهای رهگیر آمریکا و متحدان منطقهای آن را دنبال میکند.
پیوند موشکی-هستهای و پیامدهای ژئوپلیتیک
ازسرگیری تحرکات موشکی همزمان با تشدید تنشها پیرامون پرونده هستهای، خطر بازگشت به فاز برخورد نظامی مستقیم را افزایش داده است. گزارشهای اخیر پیرامون فعالیتهای عمرانی در عمق کوه کلنگگزلا در مجاورت سایت نطنز و بنبست در تعاملات با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، فضای دیپلماتیک را بهشدت امنیتی کرده است.
اظهارات اخیر چهرههای ارشد امنیتی در تهران مؤید آن است که ایران کارتهای دفاعی خود را بههمپیوسته میداند. در این راستا، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، تصریح کرده است که اقدامات تقابلی غرب و فشارهای ساختگی در شورای حکام میتواند «زمینه خروج کشورها از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT)» را فراهم آورد؛ پیامی روشن مبنی بر اینکه تهران در صورت به چالش کشیده شدن کامل ابزارهای بازدارندگی متعارف، ممکن است دکترین هستهای خود را بازتعریف کند. همزمان، پیامهای هشدارآمیز تلآویو پیرامون خط قرمز دستیابی ایران به سلاح اتمی، محیط راهبردی منطقه را در وضعیت هشدار حداکثری نگه داشته است.
گزارش والاستریتژورنال بیش از هر چیز محدودیتهای کارزار نظامی کلاسیک در امحای کامل زیرساختهای نظامی بومیسازیشده را به نمایش میگذارد. توانایی ایران در بازیابی نسبی خطوط مونتاژ موشکی، نشان میدهد آتشبسهای اعلامی موقت، فضایی برای تنفس لجستیکی و بازآرایی تسلیحاتی طرفین به همراه داشته است. با این حال، وابستگی فرایند کنونی به قطعات پیشین و کمبود تجهیزات مادر صنعتی، ماندگاری این بازدارندگی را در هالهای از ابهام قرار میدهد. در فقدان یک افق جامع دیپلماتیک برای حلوفصل بحرانهای انباشته، چرخه بازسازی تسلیحاتی ایران و هشدارهای فزاینده واشنگتن و تلآویو، منطقه را نه بهسوی ثبات، بلکه بهسمت دور تازهای از رویارویی کنترلناپذیر هدایت میکند.
- بازتولید زیرزمینی بازدارندگی؛ معمای بقای توان موشکی ایران در میانه آتشبس شکننده
- بازگشت سایه فصل هفتم منشور ملل متحد؛ صفآرایی در نیویورک و هشدار تهران پیرامون خروج از انپیتی
- عزم راسخ اسلامآباد در همگامی با ریاض و مقابله با تهدیدهای حوثیها
- دلار در آستانه ورود به کانال ۲۴۰ هزار تومانی؛ رکوردشکنی همزمان در بازار طلا و سکه
- نبرد در آستانه بابالمندب؛ تکیه ترامپ بر «حمایت مشورتی» به جای مداخله مستقیم
