محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و مذاکرهکننده ارشد، روز پنجشنبه گفت کشورش اکنون درگیر «یک جنگ اقتصادی تمامعیار» است؛ اظهارنظری که نشان میدهد رویارویی تهران و واشنگتن به مرحلهای رسیده که فشار بیشتری بر اقتصاد ایران وارد میکند؛ همزمان با آنکه ایالات متحده تحریمهای خود را تشدید کرده و میکوشد منابع درآمدی و جریانهای مالی ایران را بیش از پیش محدود کند.
قالیباف در صحن مجلس گفت ایران میتواند با عملکرد دولت و پایداری مردم از این مرحله عبور کند و بر رقبای خود غلبه یابد. او همچنین خواستار آن شد که بهبود معیشت، تقویت قدرت خرید، ایجاد فرصتهای شغلی برای جوانان و تضمین امنیت اقتصادی در صدر اولویتهای دولت قرار گیرد.
از موشکها تا شریانهای اقتصاد
اظهارات قالیباف در شرایطی مطرح میشود که نشانهها روزبهروز بیشتر حاکی از آن است که جنگ دیگر فقط با حملات نظامی سنجیده نمیشود، بلکه با توان هر طرف برای خفه کردن منابع مالی طرف مقابل و محروم کردن او از ابزارهای تحرک اقتصادی نیز اندازهگیری میشود.
واشنگتن این هفته از کارزار تازهای با عنوان «عملیات انزوای اقتصادی» خبر داد؛ کارزاری که هدف آن تشدید تحریمها علیه شبکههای مالی و تجاری مرتبط با ایران است، در تلاشی برای کاهش درآمدهای نفتی این کشور و منزوی کردن آن از نظام مالی جهانی. دولت آمریکا همچنین به کشورها و شرکتهایی که همچنان با تهران همکاری میکنند، درباره پیامدهای اقتصادی این همکاری هشدار داده است.
اظهارات مقامهای ایرانی نشان میدهد فشارها به بخشهایی رسیده که مستقیماً زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار میدهد. محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور ایران، گفت تولید داخلی بنزین برای تأمین نیازها کافی نیست و محاصره دریایی آمریکا مانع واردات مقادیر لازم برای جبران کمبود میشود؛ همزمان گزارشهایی از شکلگیری صف در برابر جایگاههای سوخت در شماری از مناطق منتشر شده است.
با ادامه اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز، بحران پیچیدهتر هم میشود؛ گذرگاهی که در شرایط عادی حدود یکپنجم صادرات جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور میکند.
گزینه نظامی کنار گذاشته نشده است
ایران از زمان آغاز جنگ در 28 فوریه، عملاً این تنگه را بسته است و در مقابل، ایالات متحده محاصره دریایی علیه بنادر ایران اعمال کرده است؛ به این ترتیب، کشتیرانی و انرژی به یکی از مهمترین اهرمهای فشار متقابل میان دو طرف تبدیل شدهاند. در همین حال، تهران و مسقط در حال مذاکره درباره ایجاد یک گذرگاه موقت دریایی هستند، اما بازگشایی کامل تنگه همچنان، بنا بر موضع ایران، به رفع محاصره و تحریمها و برآورده شدن مطالبات دیگر گره خورده است.
در واشنگتن، به نظر میرسد گزینه اقتصادی جایگاه برجستهتری در راهبرد فشار پیدا کرده، بیآنکه گزینه نظامی کنار گذاشته شده باشد. پیت هیگسث، وزیر جنگ آمریکا، گفت دولت دونالد ترامپ استفاده از نیروی نظامی علیه ایران را منتفی نمیداند و تأکید کرد که حملات «به هیچوجه منتفی نیستند»؛ چه در تنگه هرمز و چه در اطراف ایران. او همچنین با تأکید بر اینکه تهران با فشار اقتصادی شدیدی روبهروست، گفت: «فشار اقتصادی در حال حاضر دردناکترین ابزار علیه ایران است.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که ارزش پول ایران به پایینترین سطوح بیسابقه رسیده و قیمت دلار در بازار آزاد از دو میلیون ریال فراتر رفته است. کشور همچنین با تورم بالا، کاهش قدرت خرید و چالشهای فزاینده در تأمین کالاهای اساسی روبهروست. همزمان، گزارشها حاکی است صادرات نفت، که منبع اصلی ارز خارجی ایران به شمار میرود، بر اثر جنگ، تحریمها و محاصره ضربه سنگینی خورده است؛ هرچند تهران همچنان به کانالهای تجاری با کشورهایی مانند چین و هند متکی است.
جنگ اقتصادی وارد مرحله تعیینکننده میشود
به این ترتیب، رویارویی ایران و آمریکا وارد مرحلهای حساستر میشود؛ مرحلهای که در آن تحریمها، محاصره و فشار بر نفت، بانکها و کشتیرانی به ابزارهای جنگیِ موازی با عملیات نظامی تبدیل شدهاند.
در حالی که واشنگتن بر این باور است که خفه کردن درآمدها، توان تهران برای ایستادگی را تضعیف کرده و آن را به دادن امتیاز وادار میکند، ایران همچنان بر راهبرد مقاومت در برابر تحریمها و تکیه بر تولید داخلی و شرکای تجاری خود پافشاری میکند.
اما ادامه فشار اقتصادی، دولت ایران را در برابر آزمونی دشوارتر قرار داده است: چگونه میتواند در شرایطی که منابع ارز خارجی کاهش مییابد و هزینه بستن تنگه هرمز بالا میرود، هم توان تأمین مالی جنگ را حفظ کند و هم نیازهای اساسی مردم را تأمین کند؟
به نظر میرسد پاسخ این پرسش نه فقط به مسیر تحریمهای آمریکا، بلکه به سرانجام مذاکرات تهران و مسقط درباره تنگه نیز بستگی دارد؛ اینکه آیا این مذاکرات روزنهای برای کاهش محاصره باز خواهد کرد یا خود به جبههای تازه در جنگ اقتصادی تبدیل میشود.
- تهران:در جنگ اقتصادی پیروز خواهیم شد؛ واشنگتن: «اقدامی دردناکتر» در راه است
- سوریه خارج «فهرست تروریسم»؛ آیا دمشق شریک امنیتی منطقه و غرب میشود؟
- بازداشت و انتقال استاد دانشگاه هنر اصفهان به مکانی نامعلوم
- طرح بحثبرانگیز مجلس ایران برای جرمانگاری ارتباط با رسانهها و نهادهای خارجی
- درخواست توضیح بغداد از سفیر ایران درباره نقشههای جنجالی
