در تازهترین تحول دیپلماتیک و نظامی در منطقه، علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، در پی حملات غافلگیرکننده هوایی مشترک آمریکا و عربستان سعودی به مواضع شبهنظامیان در خاک عراق، سفر رسمی خود به ریاض را که قرار بود در ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶ (۸ مرداد ۱۴۰۵) انجام شود، لغو کرد.
به گزارش خبرگزاری شفق نیوز، این تصمیم در ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۷ مرداد ۱۴۰۵) و تنها چند ساعت پس از بمبارانهای گسترده اتخاذ شد؛ حملاتی که فضای سیاسی بغداد را به شدت متشنج کرده و تلاشهای دولت جدید عراق برای تنشزدایی منطقهای را با چالشی جدی مواجه ساخته است.
پرواز مشترک جنگندهها و بمبافکنهای آمریکا و عراق
زبانه کشیدن آتش در هفت استان عراق
بر اساس بیانیه رسمی حشدالشعبی عراق که در وبسایت خبری روداو منتشر شده، جنگندههای آمریکایی و عربستانی در جریان عملیاتی مشترک، مقرهای این گروه را در ۷ استان مختلف شامل بغداد، واسط، نینوا، بصره، کرکوک، کربلا و دیاله هدف قرار دادند. حشدالشعبی در آمار اولیه خود اعلام کرد که در این حملات دستکم ۲۰ نفر کشته و ۳۲ نفر دیگر مجروح شدهاند که مجموع تلفات را به ۵۲ نفر میرساند. این نهاد نظامی تأکید کرد که به دلیل شدت جراحات مجروحان و ویرانی گسترده ساختمانها، خودروها و تجهیزات نظامی، احتمال افزایش شمار کشتهشدگان وجود دارد.
توجیه واشنگتن و ریاض برای شلیک موشکها
فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، در بیانیهای رسمی اعلام کرد نیروهای مسلح آمریکا و عربستان در ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۶ مرداد ۱۴۰۵) مواضع گروههای شبهنظامی همسو با ایران را هدف حملات «دقیق» قرار دادهاند. سنتکام مدعی شد این اقدام در پاسخ به هدایت سپاه پاسداران برای حمله به نیروهای آمریکایی و همچنین تاسیسات انرژی عربستان انجام شده است. خبرگزاری رویترز گزارش داد واشنگتن حملات منتسب به این گروهها علیه نیروهای خود را ناموفق ارزیابی کرده، اما ریاض این عملیات را اقدامی در چارچوب دفاع مشروع از خود پس از چندین حمله پهپادی به تاسیسات نفتیاش توصیف کرده است. این تنشها در حالی بالا گرفت که دولت عراق پیشتر در ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۵ مرداد ۱۴۰۵) دستور تحقیق درباره منشا این پهپادها را صادر کرده بود.
نشست اضطراری بغداد و ضربالاجل خلع سلاح
در واکنش به این بحران، نخستوزیر عراق دستور تشکیل جلسه اضطراری شورای وزیران امنیت ملی را صادر کرد. بر پایه گزارش پایگاه شفقنا عراق، الزیدی که از زمان به دست گرفتن قدرت در ۱۴ مه ۲۰۲۶ (۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵) همواره بر انحصار سلاح در دست دولت تأکید کرده، اکنون در شرایط بسیار دشواری قرار گرفته است. او پیش از این، ضربالاجلی را تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۸ مهر ۱۴۰۵) برای تحویل سلاحهای گروههای مسلح غیردولتی تعیین کرده بود. با این حال، حملات اخیر روند میانجیگریهای بغداد را به هم ریخت، به طوری که سفر الزیدی به عربستان درست پس از بازگشت وی از آنکارا و امضای قراردادهای راهبردی با ترکیه، لغو شد.
فرضیه مرگ فرمانده سایه سپاه در کرکوک
همزمان با انتشار اخبار بمباران، شایعات گستردهای در شبکههای اجتماعی مبنی بر کشته شدن علی اقبالپور، از فرماندهان ارشد نیروی قدس سپاه پاسداران در شمال عراق، دست به دست میشود. ادعا شده که او در جریان حملهای در محور آمرلی یا کرکوک جان باخته است. با وجود انتشار تصاویر وی، تا زمان تنظیم این گزارش هیچ منبع رسمی مستقلی مانند سپاه پاسداران، حشدالشعبی یا دولت عراق این خبر را تایید نکردهاند و کشتهشدن وی همچنان در حد یک ادعای غیررسمی باقی مانده است. با این حال، نام اقبالپور همواره با پروندههای امنیتی حساس منطقه گره خورده است؛ به طوری که اندیشکده مؤسسه واشنگتن در گزارش سال ۲۰۲۳ (۱۴۰۲) خود، او را مسئول ارتباطی نیروی قدس در کرکوک معرفی کرده بود که نقش مهمی در حل اختلافات داخلی حشدالشعبی داشت.
از سقوط کرکوک تا موشکباران مواضع کردهای مخالف جمهوری اسلامی
سابقه حضور این فرمانده سپاه پاسداران به مقاطع حساسی از تحولات امنیتی عراق بازمیگردد. بر اساس گزارش شبکه تلویزیونی کوردستان تیوی، در ۱۶ اکتبر ۲۰۱۷ (۲۴ مهر ۱۳۹۶)، فرماندهی پیشمرگه اعلام کرد نیروهای فدرال عراق و حشدالشعبی با نقشآفرینی مستقیم فرماندهان وابسته به سپاه پاسداران، از جمله اقبالپور، عملیات وسیعی را برای بازپسگیری کرکوک آغاز کردند که در نهایت به عقبنشینی پیشمرگهها و تغییر توازن قوا انجامید. علاوه بر این، مؤسسه واشنگتن گزارش داده است که اقبالپور در ۸ سپتامبر ۲۰۱۸ (۱۷ شهریور ۱۳۹۷)، در شناسایی و اصلاح اهداف حمله موشکی دقیق سپاه پاسداران به مقر حزب دموکرات کردستان ایران در کویه نقش کلیدی داشته است؛ عملیاتی که ۱۱ کشته و بیش از ۵۰ مجروح بر جای گذاشت.
فشار پیوسته بر اقلیم کردستان
گزارشهای پژوهشی دانشگاه آمریکایی واشنگتن نشان میدهد که گروههای شبهنظامی حشدالشعبی از اکتبر ۲۰۲۳ (مهر ۱۴۰۲) فشارهای امنیتی خود بر اقلیم کردستان را به شدت افزایش دادهند. فرودگاه اربیل، پایگاه حریر، میدان گازی خورمور و چندین میدان نفتی در اربیل و دهوک، بارها هدف حملات پهپادی و موشکی قرار گرفتهاند. اگرچه مقامات اقلیم کردستان همواره شبهنظامیان تحت حمایت ایران را متهم اصلی این حملات معرفی کردهاند، اما به دلیل پیچیدگیهای سیاسی، نتایج تحقیقات قضایی بغداد در این باره هیچگاه بهطور شفاف نهایی و اعلام نشده است.
واکنشهای داخلی و منطقهای
این تنشآفرینیها واکنش تند مقتدی صدر، رهبر جریان صدر را به دنبال داشت. به گزارش شبکه الجزیره، صدر از گروههای مسلح عراقی خواست با پرهیز از اقدامات نسنجیده، بهانه به دست کشورهای عربی ندهند و امنیت ملی عراق را قربانی جنگهای فرامرزی و پرهزینه نکنند.
در همین حال، کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله امارات، کویت و بحرین با صدور بیانیههایی رسمی که در رسانههایی مانند کوردستان۲۴ منعکس شد، حملات پهپادی علیه خاک عربستان را محکوم کرده و بر حق مطلق ریاض در دفاع از تمامیت ارضی خود تاکید کردند. از سوی دیگر، خبرگزاری رسمی ایران، ایرنا، حملات آمریکا و عربستان را «تجاوزی آشکار» توصیف کرد، هرچند که وزارت امور خارجه ایران تا زمان انتشار این خبر، موضعگیری رسمی و دیپلماتیک تفصیلی درباره نقض حاکمیت عراق اتخاذ نکرده است.
