صحنه عراق در پرونده گروههای مسلح نزدیک به ایران و «حشد الشعبی» شاهد تحولاتی شتابان است؛ تحولاتی که نشانههای یک تغییر بنیادین در وضعیت این نیروها را آشکار کرده است. روند انحصار سلاح در دست دولت، از یک شعار صرفاً سیاسی به طرحی اجرایی تبدیل شده که دولت جدید علی الزیدی، با هدف پایان دادن به نفوذ گروههای ولایی بر پرونده امنیتی و برچیدن قدرت آنها در نهادهای دولتی، با فشار و حمایت مستقیم آمریکا آن را پیش میبرد.
پشت درهای بسته، بغداد شاهد دیدارهای فشرده میان مقامهای عراقی و آمریکایی برای نهاییکردن یک طرح امنیتی بوده است؛ طرحی که هدف آن انحلال کامل سازمان «حشد الشعبی» و تشکیلات گروهها و ادغام و پالایش نیروهای آنها در وزارتخانهای تازهتأسیس با عنوان «وزارت امنیت فدرال» است.
طرح منزویسازی گروههای نزدیک به ایران و محرومکردن آنها از بودجه «حشد»
منابع ویژه از درون ائتلاف «چارچوب هماهنگی» به شرط آنکه هویتشان فاش نشود، به «الحل نت» گفتند که علی الزیدی، نخستوزیر، رایزنیهای سرنوشتسازی را با رهبران «چارچوب» درباره پرونده «حشد» و گروهها آغاز کرده است. این منابع توضیح دادند که طرف آمریکایی صراحتاً از الزیدی خواسته است گروهها خلع سلاح شوند، اما الزیدی و رهبران «چارچوب هماهنگی» تاکنون ترجیح دادهاند به سمت راهحلی مذاکرهای در چارچوب یک مصالحه فراگیر بروند؛ راهحلی که بهطور کامل سازمان «حشد» را منحل و به حضور گروهها پایان دهد.
این رویکرد بر پایه تصمیمی قاطع از سوی واشینگتن و دولت الزیدی برای پایان دادن به شکل کنونی سازمان «حشد الشعبی» استوار است؛ نهادی که در دوره گذشته به منبع تأمین مالی و سپر حمایتی برای گروههای نزدیک به ایران تبدیل شده بود؛ گروههایی که از این پول و نفوذ برای اجرای حملات نظامی در راستای منافع تهران استفاده کردند و باعث شرمساری دولت عراق و سلب تصمیمگیری حاکمیتی از آن شدند.
روند انحصار سلاح در دست دولت، از یک شعار سیاسی به طرحی عملی تبدیل میشود که دولت الزیدی با فشار آمریکا برای پایان دادن به نفوذ ایران آن را پیش میبرد
بر اساس دادههای موجود، دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با ذهنیتی تجاری و عملگرایانه عمل میکند و بر این باور است که واشینگتن، که در سال 2003 برای سرنگونی نظام صدام حسین میلیاردها دلار هزینه کرد و 140 هزار سرباز به میدان فرستاد، بیش از هر طرف دیگری حق دارد اداره کشور را در دست بگیرد و منافع شرکتهای سرمایهگذار نفتی خود را تأمین کند. از این رو، نه اجازه تداوم این تهدیدها را خواهد داد و نه ادامه تسلط تهران بر پرونده عراق را.
تا این لحظه، تحولات میدانی و سیاسی تأیید میکند که طرح جدید توانسته است گروههای مسلح را از دستیابی به هرگونه وزارتخانه در دولت الزیدی، در نخستین بستهای که در 14 مه/می جاری به رأی گذاشته شد، دور نگه دارد؛ شرطی که برای حمایت آمریکا تعیین شده بود.
شکاف در میان گروهها و برگ پترايوس
در همین چارچوب، عبدالحسن الموسوی، وزیر بهداشت و از رهبران ائتلاف «چارچوب هماهنگی»، در یک گفتوگوی تلویزیونی فاش کرد که در اردوگاه گروهها شکافی آشکار به وجود آمده است؛ بهطوری که 5 گروه از مجموع 7 گروه، پس از عید قربان بهتدریج سلاح خود را تحویل خواهند داد. این گروهها عبارتاند از: «عصائب اهل الحق»، «منظمة بدر»، «کتائب سید الشهداء»، «کتائب ثأر الله» و «کتائب الإمام علی». در مقابل، دو گروه «حرکة النجباء» و «کتائب حزب الله» قاطعانه با این روند مخالفت کردهاند.
به گفته منابع «الحل نت»، واشنگتن در حال اجرای طرحی آرام برای برچیدن و حذف گروههای وفادار به ایران است؛ به این صورت که گروههای مخالف انحصار سلاح در دست دولت، تنها زیر تیغ تحریمها و پیگرد اطلاعاتی رها میشوند، در حالی که سایر نیروهای «حشد الشعبی» و گروههای موافق تحویل سلاح، در دستگاه دولتی جدیدی ادغام خواهند شد که کاملاً از کنترل حزبی یا سیاسی جداست.
در تأیید این تحرک، سفر دیوید پترايوس، رئیس پیشین سازمان اطلاعات آمریکا و ژنرال بازنشسته، به بغداد تنها چند روز پیش از تصویب دولت الزیدی انجام شد. او 5 روز در بغداد ماند و در این مدت با فائق زیدان، رئیس شورای عالی قضایی، نزار آمیدی، رئیسجمهوری و هیبت الحلبوسی، رئیس پارلمان، دیدار کرد تا تکلیف موضوع را روشن کند. او یک «برگه اجرایی» و طرحی جامع برای انحلال «حشد» بهصورت مرحلهای ارائه داد که بنا بر گزارش روزنامه «الشرق الأوسط»، با خلع سلاح سنگین، کنار گذاشتن فرماندهان و انتصاب افسران حرفهای برای نظارت بر زیرساخت سازمان «حشد» آغاز میشود.
در واکنش به این طرح، تهران متحدان خود در بغداد را برای مهار پروژه بترايوس به تحرک واداشت. در همین راستا، ابو مجاهد العساف، مسئول امنیتی «کتائب حزب الله»، در اظهاراتی به پترايوس حمله کرد و تصمیمهای پیشین او را «احمقانه» توصیف کرد؛ تصمیمهایی که به گفته او پایگاههای آمریکایی را به «میدان شکار اردک» تبدیل کرده بود. او همچنین تهدید کرد که بازگشت پترايوس به عراق، فرصتی برای گروهها فراهم خواهد کرد تا آنچه را «دستاوردهای بیشتر» خواند، محقق کنند.
جزئیات «امنیت فدرال» و سناریوی ذوب سلاح برای پایان دادن به نفوذ ایران
این بازسازی ساختاری جدید که پترايوس آن را هدایت میکند، در پی آن است که «حشد الشعبی» را از یک نهاد مستقل با بودجهای میلیاردی و تصمیمگیری جداگانه، به تشکیلاتی وابسته به وزارتخانهای تازهتأسیس به نام «وزارت امنیت فدرال» تبدیل کند. این به معنای قطع خطوط تأمین مالی و انسانی گروههای مسلح، جلوگیری از دخالت رهبران سیاسی آنها در تصمیمگیری یگانهای نظامی، و تبدیل نیروهای مسلح به ردهها و افسران رسمی خواهد بود.
بر اساس گزارش رادیو «مونت کارلو» و اطلاعات «الحل نت»، وزارت جدید امنیت فدرال چند نهاد اصلی امنیتی را در خود ادغام و در یک قالب واحد ذوب خواهد کرد؛ از جمله نیروهای «حشد الشعبی» پس از تصفیه و غربال امنیتی و کنار گذاشتن فرماندهان ولایی آن، «دستگاه مبارزه با تروریسم»، نیروهای پلیس فدرال و پلیس مرزبانی.
همزمان با این بازسازی، منابع آگاه از برنامهای برای تشکیل «شورای امنیت ملی» خبر دادهاند؛ شورایی که همه وزارتخانهها و نهادهای امنیتی و اطلاعاتی را در بر خواهد گرفت و ریاست آن را سپهبد ستاد جبار نعیمه الدبی بر عهده خواهد داشت؛ فردی که علی الزیدی، نخستوزیر، او را صرفاً بهعنوان دبیر ویژه نظامی فرمانده کل نیروهای مسلح منصوب کرده است. او فارغالتحصیل ایالات متحده آمریکاست و همدوره عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهوری مصر، بوده است؛ موضوعی که بازتابدهنده تمایل الزیدی به ساختن یک الگوی نظامی منضبط و سختگیرانه است.
با وجود آنکه این گام، دولت الزیدی را پیش از سفر مورد انتظارش به واشنگتن در برابر بزرگترین چالش قرار میدهد، این موضع پس از اعلام مقتدی الصدر، رهبر «التیار الوطنی الشیعی»، مبنی بر جدایی کامل «سرایا السلام» از جریان او و پیوستن آن به دولت تحت فرمان فرمانده کل، با یک پشتوانه قوی و غافلگیرکننده روبهرو شد. الزیدی نیز بلافاصله از موضع صدر استقبال کرد و با صدور فراخوانی رسمی و فوری از همه گروههای مسلح خواست به دولت بپیوندند و تأکید کرد که دولت تنها مرجع دارای صلاحیت برای انحصار سلاح و اجرای قانون است.
پیامهای بازدارنده آمریکا و انزوای سلاح خارج از دولت
در عمل، گروههای وفادار به تهران که با مصالحه مخالفت میکنند، بهویژه «کتائب حزب الله» و «حرکة النجباء»، اکنون کاملاً بیپشتوانه شدهاند. در حالی که بغداد با حمایت آمریکا روندی گسترده برای خشکاندن منابع نفوذ سلاح خارج از کنترل دولت را پیش میبرد، ایران ناتوان از مداخله برای حمایت از متحدانش به نظر میرسد و گویی آنها را رها کرده تا بهتنهایی با سرنوشت خود روبهرو شوند.
این برچیدن اداری که در حال تدارک است، همزمان با یک پیگرد اطلاعاتی و حقوقی شدید پیش میرود که واشینگتن آن را فعال کرده است؛ بهطوری که بازداشت محمد باقر السعدی، از چهرههای برجسته «کتائب حزب الله»، در ترکیه و انتقال او به منهتن نیویورک و آغاز محاکمهاش به اتهام برنامهریزی برای 20 عملیات در غرب، پیامی بازدارنده و بسیار روشن برای دیگر فرماندهان گروههاست که در فهرست هدفگیری و جوایز مالی 10 میلیون دلاری قرار دارند؛ از جمله ابو حسین الحمیداوی، اکرم الکعبی و حیدر الغراوی.
در نهایت، همه نشانهها حاکی از آن است که پرونده امنیتی عراق بهطور کامل از دست نفوذ ایران خارج شده و به سود پروژه پترايوس در حال حرکت است؛ در حالی که گروههای نزدیک به ایران بهخوبی دریافتهاند قطار تصفیه «حشد» و انحلال گروههای آن عملاً با حمایت آمریکا به راه افتاده و اصرار آنها بر حفظ سلاح و وفاداری به تهران، آنها را ناگزیر در برابر معادله جدید بازدارندگی و دولت بغداد قرار خواهد داد.
