خبرگزاری رویترز در گزارشی تحلیلی و به نقل از مقامات منطقهای، پرده از فصل جدیدی از تقابلهای نظامی در خاورمیانه برداشته است. بر اساس این گزارش، حملات اخیر به تأسیسات نفتی عربستان سعودی در «ینبع» و مناطق شرقی این کشور، نه از مبدأ سنتی یمن، بلکه از داخل خاک عراق و در قالب یک عملیات مشترک میان جنبش انصارالله (حوثیها) و گروههای مسلح عراقی انجام شده است. این گزارش تأکید میکند که این هماهنگیهای عملیاتی تحت نظارت مستقیم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صورت گرفته و نشاندهنده یک تغییر ساختاری در شبکه نیروهای همسو با تهران در منطقه است.
تغییر جغرافیای نبرد و راهبرد «هماهنگی افقی»
تا مدتی پیش، حملات حوثیها به اهداف سعودی عمدتاً به عنوان بخشی از دینامیسم جنگ داخلی یمن تعبیر میشد. اما ارزیابیهای اخیر نشان میدهد که با وجود سالها فشار نظامی و حملات هدفمند علیه شبکه موسوم به «محور مقاومت»، پیوندهای میان اجزای این شبکه نه تنها گسسته نشده، بلکه به مرحلهای از «بلوغ هماهنگی» رسیده است.
به گزارش رویترز، اعضای این محور دیگر صرفاً از طریق یک هسته مرکزی در تهران با یکدیگر در ارتباط نیستند، بلکه اکنون به صورت مستقیم در زمینههای آموزش، تبادل تسلیحاتی و اجرای عملیاتهای میدانی با یکدیگر همکاری میکنند. این گزارش مدعی است که عراق پس از دگرگونیهای سیاسی در سوریه و تضعیف توان عملیاتی برخی گروهها در لبنان، به مهمترین پایگاه و «اتاق فکر» عملیاتی برای شبکه گروههای همسو با ایران تبدیل شده است.
ردپای عملیات مشترک در آمارهای تلفات
یکی از مستنداتی که رویترز و دیگر ناظران برای تأیید این ادعا به آن استناد میکنند، پیامدهای حملات تلافیجویانه مشترک ریاض و واشینگتن به مواضعی در داخل عراق است. پس از این بمبارانها که پایگاههای لجستیکی در بغداد، واسط و بصره را هدف قرار داد، رسانههای داخلی ایران و رسانههای وابسته به گروههای مسلح در عراق، اقدام به انتشار آگهیهای تسلیت کردند.
در این آگهیها، نام کشته شدههایی از سپاه پاسداران، نیروهای حشد شعبی عراق و دستکم یک عضو حوثیهای یمن در کنار هم ذکر شده است. شبکه سیانان نیز در گزارشی مرتبط اعلام کرد که در این حملات، حدود ۲۰ نفر از اعضای سپاه پاسداران و مشاوران فنی ایرانی کشته شدهاند. حضور همزمان این نیروها در یک پایگاه واحد در عراق، فرضیه تشکیل یک ستاد عملیاتی مشترک برای هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی در حوزه خلیج فارس را تقویت میکند.
بغداد؛ از اتاق عملیات مشترک تا دفاتر دیپلماتیک حوثیها
گزارشهای اطلاعاتی حاکی از آن است که حضور حوثیها در عراق دیگر محدود به فعالیتهای پراکنده نیست. در سال ۲۰۲۴، رهبری حوثیها رسماً از ایجاد یک «اتاق عملیات مشترک» در بغداد خبر داد. احمد الشرفی، نماینده رسمی حوثیها در عراق، به عنوان چهره محوری این پیوند، دفتر ویژهای را در پایتخت عراق اداره میکند و به طور مستمر با رهبران گروههای مسلح عراقی مانند «کتائب حزبالله» در تماس است.
نفوذ معنوی و سیاسی حوثیها در بخشهایی از بغداد نیز با نصب پوسترهای حاوی شعارهای رسمی این جنبش (صرخه) مشهود است. تحلیلگران معتقدند جغرافیای پهناور و بیابانی عراق در مجاورت مرز ۸۰۰ کیلومتری با عربستان، امکان پنهانسازی سکوهای پرتاب پهپاد و موشک را فراهم کرده و ردیابی مبدأ حملات را برای سامانههای راداری دشوار میسازد.
چالش حاکمیت ملی و بنبست دیپلماتیک دولت عراق
این تحولات، دولت عراق را در یکی از دشوارترین موقعیتهای دیپلماتیک سالهای اخیر قرار داده است. علی الزیدی، نخستوزیر عراق، که پیشتر وعده داده بود تمامی سلاحهای خارج از کنترل دولت را تا پایان ماه سپتامبر جمعآوری کند، اکنون با چالشی جدی مواجه شده است. لغو ناگهانی سفر الزیدی به ریاض و دیدار با محمد بن سلمان، نشاندهنده عمق نارضایتی مقامات سعودی از ناتوانی بغداد در کنترل مرزها و فعالیت گروههای مسلح در خاک این کشور است.
با این حال، مقامات رسمی عراق روایت متفاوتی ارائه میدهند. صباح النعمان، سخنگوی فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، در اظهاراتی که از رسانههای رسمی این کشور پخش شد، تأکید کرد: «تاکنون هیچ طرفی سند و مدرک مستدلی مبنی بر انجام حملات از داخل خاک عراق علیه کشورهای دیگر ارائه نکرده است.» وی حملات مشترک آمریکا و عربستان را مانعی در مسیر تحقیقات دولت عراق دانست و خواستار ارائه شواهد شفاف از سوی مدعیان شد. النعمان تصریح کرد که تنها نهاد مسئول در پرونده امنیتی، نیروهای مسلح رسمی کشور هستند و دولت اجازه رفتارهای انفرادی را نخواهد داد.
تأسیسات نفتی؛ هدف راهبردی در نبرد نیابتی
هدف قرار گرفتن تأسیسات نفتی در ینبع و استان شرقی عربستان، به عنوان قلب تپنده اقتصاد این کشور، نشاندهنده ابعاد اقتصادی این نبرد است. حوثیها مدعیاند این حملات در پاسخ به «محاصره یمن» انجام میشود، اما مقامات سعودی با رد این ادعا، اشاره میکنند که بنادر یمنی امسال شاهد ورود دهها کشتی بودهاند.
از نگاه تحلیلگران مستقل، انتقال جغرافیای حمله از یمن به عراق، بخشی از یک راهبرد بزرگتر برای افزایش هزینههای امنیتی متحدان آمریکا در منطقه است. این رویکرد، به ویژه پس از تضعیف دیگر جبههها در منطقه، عراق را به مرکز ثقل «بازدارندگی فعال» شبکه همسو با تهران بدل کرده است.
گزارش تحلیلی رویترز نشان میدهد که خاورمیانه با یک «معمای امنیتی» جدید روبروست. همکاری عملیاتی میان حوثیها و گروههای عراقی تحت نظارت سپاه پاسداران، مرزهای سنتی جنگهای نیابتی را جابجا کرده است. برای دولت عراق، این وضعیت به معنای آزمونی بزرگ برای حاکمیت ملی است؛ آزمونی که در آن باید میان فشارهای منطقهای و بینالمللی برای مهار گروههای مسلح و واقعیتهای قدرت میدانی این گروهها در داخل، تعادلی شکننده برقرار کند.
در حالی که بغداد بر نبود شواهد تأکید میورزد، بمبارانهای تلافیجویانه و کشته شدن نیروهای چندملیتی در پایگاههای عراق، واقعیت متفاوتی را ترسیم میکند. این روند میتواند نه تنها روابط عراق با کشورهای حوزه خلیج فارس را به سردی بکشاند، بلکه ثبات نسبی ایجاد شده در پی توافقات منطقهای اخیر را نیز با خطر جدی مواجه سازد. در نهایت، عراق بار دیگر خود را در کانون تقابلی میبیند که ابزارهای مدیریت آن، لزوماً در اختیار دولت مرکزی در بغداد نیست.
- سقوط قدرت خرید و تعمیق بحران معیشت؛ شکاف سهبرابری حداقل دستمزد و سبد هزینههای خانوار
- دیپلماسی در سایه تنش؛ مرزهای عملگرایی پکن در شراکت راهبردی با تهران
- افول اهرم راهبردی رژیم در تنگه هرمز؛ ماجراجوییهای پرهزینه تهران در برابر رونق صادرات نفت آمریکا
- چشمانداز انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا؛ راههای پیشروی جمهوریخواهان برای حفظ اکثریت مجلس نمایندگان
- بازتاب سالگرد «زن، زندگی، آزادی»؛ همزمانی اعتصابات مدنی با مطالبه بینالمللی برای پیگرد کیفری آمران سرکوب
