به گزارش خبرگزاریهای ترکیه، در تازهترین و مهمترین تحول سیاسی در آنکارا، در روز شنبه ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۶ (۳ مرداد ۱۴۰۵)، اوزگور اوزل، رهبر برکنارشده حزب جمهوریخواه خلق، اعضای هسته مرکزی و کمیته اجرایی ۹ نفره تشکل نوپای خود با نام «حزب جدید» (Yeni Parti) را رسماً معرفی کرد. بر اساس این گزارشها، با تایید شورای حزب جدید، یونس امره به عنوان دبیرکل و زینل امره به عنوان سخنگوی این حزب فعالیت خود را آغاز کردند. اوزل و نمایندگان همراهش پس از ادای احترام به آرامگاه آتاتورک، با برگزاری نخستین جلسه رسمی خود در محل تاریخی باشگاه آنادولو در آنکارا، گام نهایی را برای به چالش کشیدن ساختار حاکمیت برداشتند.
این اقدام جسورانه، درست یک روز پس از آن رخ داد که اوزل اسناد رسمی ثبت این حزب را به وزارت کشور ترکیه ارائه داد و با خروج دستهجمعی به همراه ۹۰ نماینده دیگر از حزب جمهوریخواه خلق در روز جمعه ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲ مرداد ۱۴۰۵)، فضای سیاسی ترکیه را به لرزه درآورد. از سوی دیگر، اکرم اماماوغلو، شهردار پیشین و محبوب استانبول که از مارس ۲۰۲۵ (اسفند ۱۴۰۳) به اتهامهای مالی در بازداشت به سر میبرد، با انتشار پیامی از داخل زندان، حمایت قاطع خود را از این جریان اعلام کرد و از حامیانش خواست در این مسیر با اوزل همراه شوند.
جابهجایی بزرگ قدرت در صحن پارلمان ترکیه
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، استعفای همزمان ۹۱ نماینده به رهبری اوزل از حزب دیرینه جمهوریخواه خلق، ترکیب و موازنه قوا در پارلمان ترکیه را به کلی دگرگون کرده است. با این انشعاب تاریخی، «حزب جدید» با تصاحب ۹۱ کرسی در پارلمان ۶۰۰ عضوی ترکیه، اکنون پس از حزب حاکم عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان که ۲۷۷ کرسی را در اختیار دارد، به دومین فراکسیون بزرگ پارلمانی و نیروی اصلی اپوزیسیون کشور تبدیل شده است. در مقابل، حزب جمهوریخواه خلق که تا پیش از این با ۱۳۵ کرسی اصلیترین پناهگاه مخالفان دولت به شمار میرفت، با سقوطی چشمگیر به ۴۴ کرسی تنزل یافته و پس از حزب دموکراتیک خلقها با ۵۶ کرسی و حزب راستگرای حرکت ملی با ۴۶ کرسی، در جایگاه پنجم پارلمان قرار گرفته است. اوزل پس از ثبت رسمی حزب در ویدیویی اعلام کرد که این جدایی برای او دردناک اما برای نجات دموکراسی ترکیه حیاتی بوده است. او همچنین با حضور در جمع مردم در آنکارا، یادآور شد که در نهایت این ملت است که حرف آخر را میزند، نه کاخنشینان.
ریشههای بحران؛ کودتای قضایی علیه دموکراسی
ریشههای این انشعاب سرنوشتساز به تصمیم جنجالی دادگاه منطقهای آنکارا در تاریخ ۲۱ مه ۲۰۲۶ (۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵) بازمیگردد. به گزارش خبرگزاری دولتی تیآرتی خبر، دادگاه با صدور حکمی بیسابقه، نتایج کنگره سال ۲۰۲۳ (۱۴۰۲) حزب جمهوریخواه خلق را باطل اعلام کرد؛ کنگرهای که در آن اوزل موفق شده بود کمال قلیچداراوغلو، رهبر کهنهکار حزب را شکست دهد. دادگاه با ادعای وجود تخلف در روند رایگیری، اوزل را از کار برکنار و مجدداً قلیچداراوغلو را به صندلی ریاست نشاند. در پی این حکم، نیروهای پلیس ترکیه برای بیرون راندن اوزل و همراهانش به دفتر مرکزی حزب هجوم بردند. بر اساس بیانیه رسمی سازمان دیدهبان حقوق بشر، این اقدام دستگاه قضایی ترکیه دخالتی آشکار در امور احزاب سیاسی و بخشی از برنامه گستردهتر دولت اردوغان برای تضعیف و ایجاد تفرقه در جبهه مخالفان ارزیابی شده است. اوزل که با در بسته دیوان عالی و آغاز تعطیلات تابستانی قضایی مواجه شده بود، پیش از آنکه فرصت طلایی مبارزات انتخاباتی از دست برود، تصمیم گرفت با تاسیس این حزب جدید، چتر قضایی تحمیلشده توسط دولت را دور بزند.
تغییرات راهبردی در تعامل با جامعه کردهای ترکیه
یکی از جنجالیترین محورهای فعالیت حزب قدیمی جمهوریخواه خلق، رویکرد آن در قبال جامعه کردهای ترکیه و احزاب مدافع حقوق آنان بود. از دیدگاه تاریخی، این حزب به عنوان میراثدار ناسیونالیسم مصطفی کمال آتاتورک، همواره سیاستهای سختگیرانهای را در قبال هویت کردی دنبال میکرد و آن را عمدتاً یک تهدید امنیتی میدانست. با این حال، به گزارش وبسایت خبری میدل ایست آی، در سالهای اخیر تغییری راهبردی در این دیدگاه رخ داد؛ چرا که رهبران مخالفان دریافتند بدون جذب آرای میلیونی شهروندان کرد در کلانشهرهایی مانند استانبول، پیروزی بر اردوغان ناممکن خواهد بود. قلیچداراوغلو در اواخر دوره خود راه را برای گفتوگو با احزاب قانونی کرد هموار کرد و اوزل نیز همواره بر ضرورت اتخاذ یک رویکرد همهشمول تاکید داشت. هرچند ائتلاف حاکم از این همکاریها برای متهم کردن اپوزیسیون به همدستی با تروریسم استفاده میکرد، اما تحلیلگران بر این باورند که تاسیس «حزب جدید» به اوزل فضای مانور بیشتری میدهد تا روابط خود را با جامعه کردها بدون محدودیتهای ایدئولوژیک گذشته بازتعریف کند.
حمایتهای بینالمللی از تولد حزب جدید
تولد این حزب جدید نه تنها در داخل ترکیه، بلکه در پایتختهای اروپایی نیز بازتاب گستردهای داشته است. بر اساس بیانیه رسمی حزب سوسیال دموکرات آلمان، لارس کلینگبایل، یکی از رهبران این حزب، پیام تبریک گرمی برای اوزل ارسال کرد. کلینگبایل در این پیام، اقدام اوزل را یک گام شجاعانه در مسیر سخت مبارزه برای حاکمیت قانون و دموکراسی توصیف کرد و آن را امیدی تازه برای دموکراسیخواهان دانست. این بیانیه نشان میدهد که جامعه بینالمللی و شرکای اروپایی، از هماکنون تشکل جدید اوزل را به عنوان نماینده اصلی و مشروع دموکراسیخواهی در آینده سیاسی ترکیه به رسمیت میشناسند. اوزل که پیش از این در دسامبر ۲۰۲۳ (آذر ۱۴۰۲) در کنگره حزب سوسیال دموکرات آلمان در برلین سخنرانی کرده بود، توانسته است روابط بسیار نزدیکی با احزاب چپ میانه اروپا برقرار کند که این امر موقعیت دیپلماتیک او را در برابر دولت فعلی ترکیه به شدت تقویت میکند.
