امروز ۳۱ اوت ۲۰۲۶ (۹ شهریور ۱۴۰۵)، شهر استانبول میزبان نخستین نشست «کمیته راهبردی سیاسی و دفاعی» با حضور وزیران امور خارجه، وزیران دفاع و عالیترین فرماندهان نظامی سه کشور ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان است.
به گزارش روزنامه الشرقالاوسط، هدف اصلی از برگزاری این نشست، بررسی سازوکارهای عملیاتی و نحوه اجرای دقیق مفاد توافق دفاع مشترک مکه است که اوایل ماه جاری میلادی به امضای طرفین رسید. تا زمان تنظیم و انتشار این خبر، هیچیک از منابع رسمی و رسانههای معتبر گزارشی از پایان این نشست یا تصویب رسمی مصوبات نهایی آن مخابره نکردهاند و گفتگوهای فشرده هیئتها در پشت درهای بسته ادامه دارد.
اعلام رسمی برگزاری نشست از سوی آنکارا
وزارت امور خارجه ترکیه روز ۳۰ اوت ۲۰۲۶ (۸ شهریور ۱۴۰۵) با صدور بیانیهای رسمی، تاریخ برگزاری این نشست سهجانبه در استانبول را تأیید کرده بود. بر اساس گزارش منابع دیپلماتیک در آنکارا، این جلسه در چارچوب تلاشهای هماهنگ سه کشور برای پیگیری تعهدات متقابل، ارزیابی نیازمندیهای امنیتی مشترک و ایجاد ساختارهای کاری مشخص تشکیل شده است. وزارت امور خارجه ترکیه اعلام کرد که در این رویداد، هاکان فیدان وزیر امور خارجه، یاشار گولر وزیر دفاع و سلچوک بایراکتاراوغلو رئیس ستاد کل ارتش ترکیه به نمایندگی از این کشور با همتایان سعودی و پاکستانی خود وارد مذاکره شدهاند تا زمینههای گسترش همکاریهای سهجانبه را به شکل همهجانبه بررسی کنند.
حضور نمایندگان عالیرتبه دیپلماتیک و نظامی
بر پایه گزارش روزنامه الشرقالاوسط، سطح حضور هیئتهای شرکتکننده نشاندهنده اهمیت این نشست برای هر سه پایتخت است. در این چارچوب، فیصل بن فرحان وزیر امور خارجه، خالد بن سلمان وزیر دفاع و فیاض الرویلی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح به عنوان نمایندگان ارشد عربستان سعودی در مذاکرات استانبول حضور یافتهاند. از سوی دیگر، هیئت اعزامی از اسلامآباد نیز متشکل از اسحاق دار وزیر امور خارجه، خواجه محمد آصف وزیر دفاع و عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان است. این ترکیب جامع که شامل بالاترین سطوح دیپلماسی و فرماندهی نظامی است، امکان تصمیمگیری هماهنگ و یکپارچه میان ارکان سیاسی و دفاعی سه کشور را فراهم میسازد.
بیشتــــر: درخواست ترکیه از اینترپل برای پیگرد نتانیاهو همزمان با تشدید رویارویی با اسرائیل در سوریه
محورهای گفتوگو و همکاریهای دفاعی
دستور کار تعیینشده برای این نشست شامل مجموعهای از اهداف مشترک در حوزههای امنیتی، دفاعی و صنعتی است. طبق اطلاعات منتشرشده از سوی منابع خبری، افزایش هماهنگی عملیاتی میان نیروهای مسلح، تقویت همکاریها در بخش تولید تجهیزات نظامی، اجرای پروژههای پژوهشی و فناوری دفاعی مشترک و همچنین توسعه همکاریها در زمینه مقابله با تروریسم از محورهای اساسی این گفتگوها به شمار میرود. به گزارش منابع آگاه در وزارت امور خارجه ترکیه، بررسی ایجاد چارچوب ساختاری برای یک دبیرخانه مشترک و تعیین نقشه راه برای اقدامات آینده در دستور کار قرار دارد، هرچند که تصمیمگیری نهایی درباره تشکیل این دبیرخانه به نتایج پایانی گفتگوها موکول شده است.
پیشینه توافق دفاع مشترک مکه
مبنای تشکیل این کمیته راهبردی، توافق دفاع مشترکی است که در تاریخ ۷ اوت ۲۰۲۶ (۱۶ مرداد ۱۴۰۵) در شهر مکه میان نمایندگان ارشد سه کشور به امضا رسید. خبرگزاری رویترز در گزارشی به تاریخ ۳۰ اوت ۲۰۲۶ (۸ شهریور ۱۴۰۵) به بررسی ابعاد این پیمان پرداخت و یادآور شد که بر اساس یکی از بندهای کلیدی این سند، هرگونه حمله مسلحانه یا اقدام نظامی علیه هر یک از کشورهای عضو، به منزله حمله به تمامی طرفهای امضاکننده تلقی خواهد شد. این بند حقوقی به دلیل شباهت آشکار به اصل دفاع جمعی مندرج در ماده ۵ پیمان ناتو، از همان زمان امضا توجه محافل بینالمللی و کارشناسان امور امنیتی را به خود جلب کرده است.
بیشتــــــــر: تشدید تنش میان اسرائیل و ترکیه در سوریه و تلاش آمریکا برای مهار بحران
بررسی ابعاد حقوقی و ساختار ائتلاف
با وجود بازتاب گسترده این توافق در رسانهها، خبرگزاری رویترز تصریح کرده است که عنوان غیررسمی «ناتوی شرق» که در برخی گزارشهای خبری استفاده میشود، نام رسمی یا حقوقی این سند نیست. شباهت بند دفاع جمعی به این معنا نیست که ساختار حقوقی، سازوکار تصمیمگیری و سیستم فرماندهی نظامی مشترک این سه کشور دقیقاً همانند پیمان آتلانتیک شمالی سازماندهی شده باشد. مقامات ترکیه نیز به طور رسمی تأکید کردهاند که این توافقنامه جدید بههیچوجه جایگزین ائتلافها و پیمانهای امنیتی پیشین آنکارا نمیشود و در عین حال راه برای پیوستن سایر کشورهای منطقه به این پیمان در آینده باز خواهد بود. روشنشدن جزئیات دقیق تعهدات اجرایی و سازوکارهای واکنش مشترک در مواجهه با بحرانها، به بیانیهها و مصوبات رسمی نشستهای جاری و آتی بستگی دارد.
بیشتـــــر: آرایش جدید در خاورمیانه؛ پیمان مکە و معمای موازنه در عصر «جنگ کریدورها»
