نمایندگان شرکت ملی گاز ایران در جریان نشست خبری روز، ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۷ آبان ۱۴۰۵)، در تهران با ابراز نگرانی از افزایش چشمگیر مصرف گاز در کشور، نسبت به بروز تنش گازی در دست‌کم ۱۱ استان ایران در زمستان پیش رو هشدار دادند. این هشدار در حالی مطرح می‌شود که زیرساخت‌های انرژی کشور به گفته مقامات، در جریان درگیری‌های منطقه‌ای اسفندماه گذشته آسیب دیده و توانایی تأمین پایدار را تحت تأثیر قرار داده است. با کاهش دمای هوا در پنج روز گذشته، مصرف گاز در سراسر کشور حدود ۷۰ میلیون مترمکعب معادل ۳۰ درصد افزایش یافته است که زنگ خطر را برای ماه‌های سرد آینده به صدا درآورده است.
افزایش ناگهانی مصرف گاز در پی سرمای زودهنگام
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، امروز، ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۷ آبان ۱۴۰۵)، در گفتگو با خبرگزاری ایرنا اعلام کرد که همزمان با سرد شدن ناگهانی هوا در پنج روز اخیر، میزان مصرف گاز در کشور حدود ۷۰ میلیون مترمکعب افزایش یافته که معادل ۳۰ درصد رشد را نشان می‌دهد. او با استناد به پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی مبنی بر احتمال بارندگی و کاهش بیشتر دما در مناطق غربی و شمال‌غربی کشور، هشدار داد که این روند صعودی مصرف ادامه خواهد یافت. توکلی تأکید کرد که در اوج مصرف، به ازای هر یک درجه کاهش دمای هوا، حدود ۲۵ میلیون مترمکعب به مصرف گاز کشور افزوده می‌شود که این میزان تقریباً معادل ظرفیت تولید یک فاز از میدان گازی پارس جنوبی است. این وضعیت، لزوم مدیریت مصرف و آمادگی برای چالش‌های پیش‌رو را بیش از پیش نمایان می‌سازد. افزایش مصرف در بخش خانگی، که بخش عمده‌ای از تقاضای گاز کشور را تشکیل می‌دهد، همواره یکی از دغدغه‌های اصلی مسئولان در فصول سرد بوده است.
آسیب‌دیدگی زیرساخت‌ها در پی درگیری‌های اخیر
هشدار درباره کمبود گاز در حالی مطرح می‌شود که به گفته مقامات ایرانی، بخشی از زیرساخت‌های تولید و انتقال گاز در کشور در جریان درگیری‌های منطقه‌ای ۴۰ روزه در اسفندماه گذشته (مارس ۲۰۲۶) آسیب جدی دیده است. این درگیری‌ها، که به گفته سخنگوی دولت در اوایل مهرماه ۲۰۲۶ (اکتبر ۱۴۰۵) منجر به صدماتی به تأسیسات حیاتی انرژی شده بود، اکنون پیامدهای خود را در آستانه فصل سرما نشان می‌دهد. سخنگوی دولت مسعود پزشکیان پیشتر در اوایل مهرماه ۲۰۲۶ (اکتبر ۱۴۰۵) هشدار داده بود که به دلیل آسیب‌دیدگی زیرساخت‌های انرژی، احتمال کمبود گاز در استان‌های شمالی کشور در زمستان وجود دارد. این آسیب‌ها، ظرفیت‌های تولید و انتقال گاز را کاهش داده و توانایی کشور را برای پاسخگویی به تقاضای فزاینده در فصول سرد محدود کرده است. تعمیر و بازسازی این تأسیسات، به دلیل پیچیدگی‌های فنی و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌های بین‌المللی، با چالش‌هایی مواجه است که روند تأمین گاز را بیش از پیش دشوار می‌سازد.
مناطق در معرض بیشترین خطر و پیش‌بینی‌های هواشناسی
بر اساس گزارش شرکت ملی گاز ایران، سه استان مازندران، خراسان شمالی و گلستان در زمستان پیش رو وضعیتی دشوارتر از سایر استان‌ها خواهند داشت و با چالش‌های جدی در تأمین گاز مواجه خواهند شد. علاوه بر این مناطق، سعید توکلی اعلام کرد که محورهایی از شبکه گاز در استان‌های کرمان، اصفهان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، کردستان و خراسان رضوی نیز به شکل پراکنده زمستان امسال تنش گازی را تجربه خواهند کرد. این استان‌ها، که عمدتاً در مناطق سردسیر یا با شبکه‌های توزیع گسترده قرار دارند، در صورت کاهش شدید دما، ممکن است با افت فشار یا محدودیت‌هایی در عرضه گاز مواجه شوند. پیش‌بینی‌های هواشناسی حاکی از سرمای زودرس و بارندگی‌های قابل توجه در این مناطق است که می‌تواند مصرف گاز را به اوج خود برساند و فشار بر شبکه توزیع را دوچندان کند. مقامات توصیه کرده‌اند که شهروندان در این مناطق نسبت به صرفه‌جویی در مصرف گاز اهتمام بیشتری داشته باشند.
چالش‌های بلندمدت تولید و توزیع گاز در ایران
ایران به عنوان دومین دارنده بزرگ ذخایر گاز طبیعی جهان، با چالش‌های متعددی در تأمین پایدار نیازهای داخلی خود مواجه است. با وجود میدان عظیم پارس جنوبی، که بخش عمده‌ای از گاز کشور را تأمین می‌کند، سرمایه‌گذاری ناکافی در توسعه فازهای جدید، فرسودگی بخشی از زیرساخت‌های انتقال و توزیع، و همچنین رشد فزاینده مصرف خانگی، همواره به عنوان موانع اصلی مطرح بوده‌اند. تحریم‌های بین‌المللی نیز طی سالیان متمادی، دسترسی ایران به فناوری‌های نوین و سرمایه‌گذاری‌های خارجی برای بهینه‌سازی و توسعه صنعت گاز را محدود کرده است. این عوامل در کنار یکدیگر، باعث شده‌اند که ایران در فصول سرد، به‌ویژه در اوج مصرف، نتواند به طور کامل پاسخگوی تقاضای داخلی باشد و گاهی ناچار به اعمال محدودیت‌هایی برای صنایع و نیروگاه‌ها شود تا اولویت تأمین گاز با بخش خانگی حفظ شود.
سوابق بحران‌های گازی و راهکارهای احتمالی
بحران‌های گازی در فصول سرد برای ایران پدیده جدیدی نیست. در زمستان‌های گذشته نیز، به‌ویژه در سال‌های ۲۰۱۸ (۱۳۹۶) و ۲۰۲۱ (۱۳۹۹)، چندین استان کشور با افت فشار و کمبود گاز مواجه شده بودند که منجر به تعطیلی موقت برخی صنایع و ادارات در برخی مناطق شد. دولت در آن مقاطع نیز از شهروندان خواسته بود تا با رعایت الگوی مصرف، به پایداری شبکه گاز کمک کنند. از جمله راهکارهای مطرح‌شده برای مدیریت این چالش، می‌توان به افزایش بهره‌وری انرژی در ساختمان‌ها، توسعه استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، و بهینه‌سازی مصرف در صنایع اشاره کرد. همچنین، برنامه‌هایی برای افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی گاز در دستور کار قرار دارد، اما تکمیل این پروژه‌ها نیازمند زمان و سرمایه‌گذاری کلان است. در کوتاه‌مدت، مدیریت تقاضا و فرهنگ‌سازی برای صرفه‌جویی، از مهمترین ابزارهای دولت برای عبور از زمستان پیش رو خواهد بود.
