گزارش تحقیقی شبکه سیانان بر پایه بررسی اسناد نظامی و تصاویر ماهوارهای نشان میدهد همزمان با شتابگیری بیسابقه فعالیتهای عمرانی در تأسیسات زیرزمینی «کوه کلنگ گزلا» در مجاورت نطنز در سال ۲۰۲۶، پنتاگون بررسی گزینههای تهاجمی تازه برای تخریب این مرکز فوقمستحکم را شدت بخشیده است. اطلاعات فاششده حاکی از آن است که ارتش ایالات متحده با علم به ناکارآمدی بمبهای سنگرشکن موجود در نفوذ به لایههای متراکم گرانیت، پروژههای تسلیحاتی اضطراری از جمله توسعه «نسل بعدی بمبهای نفوذگر» و شبیهسازی شلیکهای واقعی در تأسیسات زیرزمینی نیومکزیکو را کلید زده است؛ تحولی که ابعاد فنی، نظامی و راهبردی رویارویی واشنگتن و تهران را وارد مرحلهای تازه و پیچیده میکند.
چالش فنی واشنگتن؛ محدودیت تسلیحات موجود در برابر گرانیت
طبق تحلیلهای ارائهشده در گزارش سیانان، طراحان نظامی آمریکا سالهاست که سایت کوه کلنگ—واقع در دل صخرههای گرانیتی و در حدود ۲۲۵ کیلومتری جنوب تهران—را به عنوان یکی از اهداف اصلی در سناریوهای بازدارندگی و تهاجم مد نظر دارند. با این حال، یک ژنرال ارشد ارتش آمریکا سال گذشته در جلسهای توجیهی با قانونگذاران کنگره اذعان کرد که تسلیحات نسل فعلی پنتاگون، از جمله بمبهای فوقسنگین ۳۰ هزار پوندی موسوم به «نفوذگر مهمات سنگین» (GBU-57 یا MOP)، برای انهدام کامل اهدافی که در چنین عمقی از سنگهای سخت حفر شدهاند ناکافی هستند. نمونه عینی این محدودیت در حملات هوایی گذشته به تأسیسات اصفهان نمایان شد؛ جایی که ضربات وارده صرفاً ورودیهای تونل را مسدود ساخت و اتاقکهای زیرسطحی را از کار نینداخت.
همین بنبست فنی، پنتاگون را وادار کرده است تا چند مسیر موازی را برای گشودن راه حمله به کوه کلنگ دنبال کند:
آزمایشهای محرمانه با شلیک واقعی در وایت سندز: اسناد رسمی پایگاه قراردادهای فدرال نشان میدهد که «آژانس کاهش تهدیدات دفاعی آمریکا» (DTRA)، وابسته به وزارت دفاع، قراردادی اضطراری به ارزش ۱.۲ میلیون دلار با شرکت ساختمانی «پیت» به منظور تجهیز و نوسازی یک سایت آزمایش زیرزمینی در میدان موشکی «وایت سندز» نیومکزیکو منعقد کرد. دادههای ماهوارهای حاکی است که کار حفاری در این مرکز—که تشابه زمینشناختی و ساختار گرانیتی کمنظیری با کوه کلنگ دارد—انجام شده تا کلاهکهای جدید در برابر استحکامات شبیهسازیشده گرانیتی ارزیابی شوند. اسناد نظامی تصریح میکنند که آمادهسازی این آزمایش به دلیل «دستورالعمل حساس زمانی امنیت ملی» شتاب گرفته بود.
طراحی و خرید نفوذگر نسل بعدی: ارتش آمریکا قراردادی را برای طراحی پیشنمونه نسل جدیدی از بمبهای سنگرشکن امضا کرده و نیروی هوایی نیز در فراخوانی از شرکتهای بزرگ دفاعی خواسته است تسلیحاتی با قدرت نفوذ عمیقتر تولید کنند تا جایگزین مهمات کنونی شوند.
برنامهریزی سریع برای بستههای هدفگیری: منابع آگاه به سیانان تأکید کردهاند که در وزارت دفاع آمریکا جلسات فشردهای برای برنامهریزی هدفگیری کوه کلنگ برگزار شده است؛ سناریوهایی که شامل ترکیب بمبارانهای متوالی ورودیها، بکارگیری بزرگترین مهمات موجود و عملیاتهای اخلالگرانه پیرامونی است، گرچه همچنان تردیدهای جدی درباره نابودی محتوای داخل تونلها باقی مانده است.
اظهارات مقامات کاخ سفید و سناریوهای حمله
در بعد سیاسی، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، با تشدید لفاظیها علیه این تأسیسات، در اظهاراتی در جمع خبرنگاران گفت: «ما ممکن است خیلی زود کوه کلنگ را هدف قرار دهیم و هر کسی را که در این سایت رفتوآمد دارد، میشناسیم.» او پیش از این نیز در اظهارات دیگری هشدار داده بود که واشنگتن ضربات شدیدی را به این مرکز وارد خواهد کرد.
با این وجود، تحلیلگران راهبردی یادآور میشوند که بین اظهارات سیاسی مقامات کاخ سفید و قابلیتهای تاکتیکی در صحنه نبرد فاصله معناداری وجود دارد؛ چرا که تخریب یک هدف گرانیتی مدفون، مستلزم تخریب ساختار صخرهای بالای آن است و بمبهای فعلی بدون نفوذ مستقیم، صرفاً به ایجاد موج انفجار در سطح محدود میشوند.
پایش ماهوارهای؛ خروج از حفاری و آغاز ساخت درونی
این تکاپوی پنتاگون در شرایطی رخ میدهد که گزارش «مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی» (CSIS) حاکی از دگرگونی الگوی ساختوساز در کوه کلنگ طی سال ۲۰۲۶ است. بررسی شش سال تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که ایران عملیات خاکبرداری اولیه را به پایان رسانده و وارد فاز احداث سازههای داخلی و مقاومسازی جدارههای بیرونی شده است.
بر اساس این ارزیابی، سال ۲۰۲۶ شاهد بیشترین حجم از فعالیتهای جادهای پیرامون کوه کلنگ بوده است. اقداماتی نظیر ارتفاعبخشی و بتنریزی سنگین در دهانههای ورودی، آسفالت شبکه جادهای داخلی، تقویت حریم دسترسی و تسطیح خاکهای ناشی از تونلسازی ثبت شده است. کارشناسان CSIS سه فرضیه را برای کاربری این مجموعه زیرزمینی مطرح میکنند: مرکزی ایمن برای مونتاژ سانتریفیوژها، سایتی عمیق جهت غنیسازی، یا پناهگاهی برای تولید فلز اورانیوم و سایر فناوریهای حساس. در عین حال، این نهاد پژوهشی تصریح میکند که با وجود گسترش ساختوساز، این سایت هنوز آماده عملیات غنیسازی فعال نیست و راستیآزمایی اهداف نهایی آن بدون دسترسی بازرسان بینالمللی دشوار خواهد بود.
موضع رسمی تهران و روایت رسانههای داخلی
در داخل کشور، رسانههای خبری تحلیلی مانند «تابناک»، «اقتصادنیوز» و سایر پایگاههای تحلیلی، بازتاب گزارش سیانان را در صدر اخبار قرار داده و به واکاوی آن پرداختند. این رسانهها با استناد به اعترافات کارشناسان غربی مبنی بر ناتوانی سنگرشکنهای ۳۰ هزار پوندی آمریکا در رخنه به این کوه، گزارش دادند که ارتش آمریکا به دنبال طراحی بمبهای عمیقتر است تا شاید بتواند ناکامی عملیاتهای هوایی پیشین را جبران کند. رسانههای داخلی مانور رسانهای پیرامون تصاویر ماهوارهای کوه کلنگ را تلاشی از سوی واشنگتن برای جبران بنبست بازدارندگی و بسترسازی جهت دریافت بودجههای کلان تسلیحاتی ارزیابی کردهاند.
مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران پیوسته ادعای وجود تأسیسات هستهای پنهانی در این منطقه را رد کرده و بر شفافیت چارچوبهای فنی خود بر اساس توافقات پادمانی تأکید دارند
از سوی دیگر، مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران پیوسته ادعای وجود تأسیسات هستهای پنهانی در این منطقه را رد کرده و بر شفافیت چارچوبهای فنی خود بر اساس توافقات پادمانی تأکید دارند. این بحران امنیتی با انسداد کامل روندهای دیپلماتیک نیز همراه شده است؛ چنانکه تلاشهای میانجیگرانه بازیگران منطقهای نظیر قطر و عمان برای احیای تفاهمنامههای پیشین با اصرار واشنگتن بر لزوم توافقی جدید و مقاومت تهران در برابر مذاکره بر مبنای متنی غیر از تفاهمنامه موجود، به بنبست رسیده است.
تقابل مهندسی پدافند غیرعامل با فناوری تسلیحاتی
تحولات فزاینده در کوه کلنگ، بازنمایی تمامعیاری از رقابت تسلیحاتی مدرن میان دکترین پدافند غیرعامل و دکترین تهاجم هوایی است. ایران با مهندسی معکوس تهدیدات و پناه بردن به لایههای گرانیتی غیرقابل دسترس، کوشیده است آسیبپذیری زیرساختهای استراتژیک خود را به صفر نزدیک کند. در نقطه مقابل، واشنگتن با آزمایشهای اضطراری در وایت سندز و اعلام طرحهای عملیاتی، درصدد خنثی کردن این مصونیت جغرافیایی برآمده است. گزارش سیانان بهروشنی گواهی میدهد که تا زمان ساخت و کاربست عملیاتی بمبهای نسل جدید، گزینههای نظامی آمریکا در برابر این سایت نفوذناپذیر، بیشتر در سطح تخریب موقت معابر دسترسی باقی خواهد ماند؛ واقعیتی که موازنه بازدارندگی را تا اطلاع ثانوی به سود سنگرهای عمیق گرانیتی حفظ کرده است.
- افزایش تحرکات عمرانی در «کوه کلنگ»؛ راههای آمریکا برای حملە به نفوذناپذیرترین سنگر گرانیتی ایران
- ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت پس از ۲۰ سال؛ تشدید انزوای بینالمللی ایران
- شکست سد بازارساز در برابر تنشهای نظامی؛ عبور تاریخی دلار از مرز ۲۳۱ هزار تومان و چشمانداز اقتصاد ایران
- موازنهسازی در سایه تشدید بحران؛ از تهدیدهای تلآویو بر فراز حرمون تا بسته ششگانه تهران برای توقف جنگ
- تشدید درگیریهای دریایی در خلیج فارس؛ نابودی ناوگان سایه سپاه و تحمیل تاوان سنگین بر مردم
