جشن‌های هالوین امسال در ایران از کافه‌ها و فضاهای بسته به خیابان‌های شهرها کشیده شد و ممنوعیت برگزاری برنامه‌های مرتبط با این مناسبت را به چالش کشید؛ ممنوعیتی که مقام‌ها برای اجرای آن، واحدهای تجاری متخلف را به تعطیلی و پیگرد قضایی تهدید کرده بودند.
صحنه‌های این جشن‌ها از شکاف فزاینده میان محدودیت‌های اجتماعی حکومت ایران و سبک زندگی بخش‌هایی از جوانان حکایت داشت. در تهران و دیگر شهرهای ایران، افرادی با لباس‌های مبدل، نقاب و چهره‌های نقاشی‌شده برای جشن گرد هم آمدند و یکی از این تجمع‌ها در پایتخت به درگیری با نیروهای امنیتی انجامید.
اهمیت این جشن‌ها تنها در برگزاری یک برنامه تفریحی با وجود ممنوعیت نبود؛ این رویدادها بار دیگر پرسش‌هایی درباره تحولات اجتماعی در ایران، محدودیت توان حکومت در تحمیل الگوی فرهنگی و دینی خود و پیام‌های نهفته در استقبال جوانان از مناسبت‌ها و فرهنگ‌های جهانی مطرح کرد.
جشن با وجود ممنوعیت و درگیری در تهران
ویدئوها و تصاویری که در روزهای ۲۹ و ۳۰ اکتبر در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد، نشان می‌داد گروه‌هایی از جوانان در تهران، شیراز، مشهد و بوشهر با پوشیدن لباس‌های مبدل، تزئین خودروها و آرایش چهره به شکل شخصیت‌های ترسناک هالوین، این مناسبت را جشن گرفته‌اند.
خیابان ایرانشهر تهران یکی از محل‌های اصلی تجمع شرکت‌کنندگان در جشن بود. با وجود هشدارهای رسمی درباره برگزاری هرگونه برنامه مرتبط با هالوین، شمار زیادی از جوانان با لباس‌های مبدل در این خیابان حضور یافتند و جشن گرفتند.
به گزارش وب‌سایت «ایران‌وایر»، تجمع‌های خیابان ایرانشهر شامگاه جمعه ۳۰ اکتبر، پس از مداخله نیروهای لباس‌شخصی و بسیج برای متفرق کردن شرکت‌کنندگان، به درگیری کشیده شد.
این وب‌سایت به نقل از شاهدان عینی نوشت که شمار زیادی از نیروهای نقاب‌دار، که برخی از آن‌ها چوب و باتوم در دست داشتند، در خیابان مستقر شدند و به شماری از حاضران حمله کردند. این نیروها همچنین خیابان را بستند و کافه‌ها را وادار کردند مشتریان خود را بیرون بفرستند و تعطیل شوند.
شاهدان افزودند که نیروهای امنیتی به لباس‌ها و نقاشی‌های روی صورت شرکت‌کنندگان اعتراض کردند و سپس با توسل به زور تجمع‌ها را متفرق کردند.
این درگیری‌ها پس از آن رخ داد که اتاق اصناف ایران در ۲۹ اکتبر، برگزاری هرگونه مراسم، جشن یا تجمع مرتبط با هالوین در اماکن عمومی و واحدهای صنفی و نیز تبلیغ این مناسبت و فروش محصولات و لوازم مرتبط با آن را ممنوع اعلام کرد.
اتاق اصناف، کافه‌ها، رستوران‌ها و مراکز پذیرایی متخلف را به تعطیلی و معرفی به مراجع قضایی تهدید کرد و دلیل این تصمیم را «صیانت از شئون فرهنگی، دینی و اجتماعی کشور» خواند.
این محدودیت‌ها به تأسیسات گردشگری نیز گسترش یافت. اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آران و بیدگل در استان اصفهان، برگزاری جشن‌های هالوین در مراکز اقامتی و تأسیسات گردشگری را ممنوع اعلام کرد و از احتمال تعطیلی مراکز متخلف یا لغو مجوز آن‌ها خبر داد.
پیش از این اقدامات، خبر لغو برنامه‌هایی اعلام شده بود که قرار بود در شماری از کافه‌ها و مراکز هنری، از جمله کافه «ایزل» در اصفهان و مجموعه «عمارت مادام و موسیو» برگزار شود. یک کارگاه هنری مرتبط با این مناسبت نیز لغو شد.
نافرمانی اجتماعی
معنای جشن‌های هالوین در ایران از رواج یک مناسبت فرهنگی وارداتی فراتر می‌رود و فاصله میان بخش‌هایی از جوانان و الگوی اجتماعی و ایدئولوژیکی را آشکار می‌کند که حکومت در پی تحمیل آن است.
در سال‌های گذشته، مناسبت‌هایی مانند هالوین از طریق کافه‌ها، مراکز تفریحی، فروشگاه‌ها و شبکه‌های اجتماعی به جمع‌های جوانان در شهرهای بزرگ ایران راه یافته و به‌تدریج از جشن‌های محدود خانگی به فعالیتی تجاری و فرهنگی گسترده‌تر تبدیل شده است.
گسترش این جشن‌ها در شرایطی اهمیت می‌یابد که حکومت ایران بر نوع پوشش، حضور مختلط زنان و مردان و فعالیت‌های تفریحی محدودیت اعمال می‌کند و می‌کوشد فضای عمومی را بر اساس ارزش‌های مورد قبول جمهوری اسلامی کنترل کند.
به باور ناظران، اصرار بر انجام فعالیت‌های ممنوع‌شده و نمایش آن‌ها در خیابان‌ها و اماکن عمومی، نشان‌دهنده مخالفت برخی اقشار اجتماعی با محدودیت‌هایی است که بر انتخاب‌های شخصی آن‌ها تحمیل می‌شود.
این پدیده در بستر گسترده‌تر تنش میان جامعه و حکومت بر سر آزادی‌های فردی بروز می‌کند؛ به‌ویژه پس از اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲. این اعتراضات در پی مرگ مهسا امینی، زن جوان کرد، آغاز شد که به دلیل مقررات حجاب اجباری به دست گشت ارشاد بازداشت شده بود.
از آن زمان، با وجود تداوم قوانین و فشارهای حکومتی، موارد رعایت نکردن حجاب اجباری بارها در شهرهای ایران دیده شده است؛ وضعیتی که دشواری اعمال کامل و پایدار محدودیت‌های اجتماعی را آشکار کرده است.
از نقاب تا پیام
تجمع‌های هالوین در تهران، در کنار جلوه‌های جشن و شادی، معنایی فراتر از تفریح داشت؛ به‌ویژه از این نظر که با وجود ممنوعیت‌ها و تهدیدهای امنیتی به خیابان‌ها کشیده شد.
به باور ناظران، نقاب زدن، پوشیدن لباس‌های مبدل و تبدیل خیابان‌ها به فضایی برای جشن را می‌توان در چارچوب مفهوم «کارناوالی» تفسیر کرد؛ فضایی موقت که در آن محدودیت‌های معمول اجتماعی کمرنگ می‌شود و افراد فرصت می‌یابند خود را به شیوه‌ای متفاوت با نقش‌های تحمیل‌شده از سوی حکومت و جامعه ابراز کنند.
در این چارچوب، نقاب لزوماً برای پنهان کردن هویت فرد نیست، بلکه بیشتر فرصتی برای ابراز شخصیت یا خواسته‌ای فراهم می‌کند که او در زندگی روزمره نمی‌تواند به همان اندازه آشکارش کند.
به گفته ناظران، این جشن‌ها پیامی برای حکومت ایران دارند: محدودیت‌های رسمی برای جلوگیری از روی آوردن بخش‌هایی از جامعه به سبک‌های متفاوت زندگی کافی نیست و تلاش برای کنترل انتخاب‌های شخصی با خواسته‌های روبه‌گسترش جامعه، به‌ویژه در میان جوانان شهرهای بزرگ، در تعارض قرار می‌گیرد.
اصرار بر جشن گرفتن در اماکن عمومی، به جای بسنده کردن به دورهمی‌های خصوصی، بُعد دیگری نیز به این رویدادها می‌دهد؛ زیرا همین فعالیت را، حتی بدون شعارهای سیاسی یا مطالبات مستقیم از دولت، به چالشی در برابر ممنوعیت تبدیل می‌کند.
از سوی دیگر، ناظران می‌گویند این جشن‌ها پیامی نیز برای جهان داشت: بخش‌هایی از جوانان ایرانی می‌خواهند خود را بخشی از فضای فرهنگی جهانی بدانند و در مناسبت‌ها و شیوه‌های تفریحی‌ای مشارکت کنند که به مرزهای سیاسی یا ایدئولوژیک مورد نظر حکومت محدود نمی‌شود.
در مجموع، جشن‌های هالوین در ایران صرفاً مناسبتی برای پوشیدن لباس مبدل نبود، بلکه تنش میان حکومت و بخش‌هایی از جوانان را بازتاب داد؛ حکومتی که می‌خواهد زندگی اجتماعی را بر اساس دیدگاه ایدئولوژیک خود شکل دهد و جوانانی که در پی گسترش آزادی‌های فردی و ارتباط بیشتر با جهان هستند.
- هالووین در ایران؛ پیام جوانان ایرانی به نظام و جهان چه بود؟
- میان تهدید و مذاکره؛ آیا ایران برای جلوگیری از جنگی تازه مانور می‌دهد؟
- مغزهای متفکر القاعده در ایران؛ آیا تهران از آن‌ها برای مقابله با آمریکا و کشورهای خلیج فارس استفاده می‌کند؟
- ترکیه در سایه غیبت معنادار آذربایجان رهبری سازمان دولت‌های ترک را بر عهده گرفت
- تشدید تقابل حقوق بشری: ایران هم‌زمان با موج تازه اعدام‌ها و بازداشت‌ها گزارش سازمان ملل را رد کرد
