آخرین تحولات دیپلماتیک در منطقه نشان میدهد که بغداد وارد مرحله نوینی از بازی موازنه قدرت شده است؛ به طوری که علی الزیدی، نخستوزیر جدید عراق، در روز پنجشنبه ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱ مرداد ۱۴۰۵)، در نخستین سفر رسمی خود پس از تصدی این مقام در ماه مه (اردیبهشت)، در میان تدابیر امنیتی فوقالعاده وارد تهران شد تا با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، دیدار و گفتگو کند.
این سفر تنها ۹ روز پس از دیدار الزیدی با دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در کاخ سفید صورت گرفت و توجه بسیاری از ناظران بینالمللی را به خود جلب کرد. بغداد اکنون در تلاش است تا ضمن حفظ روابط عمیق با ایران، فشارهای شدید واشنگتن برای مهار گروههای مسلح را مدیریت کند.
پرواز با اسکورت جنگندهها به دلیل تهدیدهای امنیتی
یکی از جنجالیترین ابعاد این سفر، شرایط امنیتی شدید حاکم بر آن بود. به گزارش وبسایت شبکه خبری الحره، هواپیمای حامل نخستوزیر عراق هنگام برخاستن از فرودگاه بینالمللی بغداد، توسط جنگندههای ارتش عراق اسکورت شد و این پوشش هوایی تا زمان ورود هواپیما به حریم هوایی ایران ادامه داشت. حیدر العبودی، سخنگوی دولت عراق، یک روز پیش از سفر در مصاحبه با شبکه تلویزیونی دجله اعلام کرد که دستگاههای اطلاعاتی به اطلاعات حساسی درباره تهدید جانی علیه نخستوزیر دست یافتهاند. اگرچه سخنگوی دولت از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد، اما این اقدام بیسابقه نشاندهنده عمق خطرات و تنشهای پشتپرده در فضای سیاسی عراق است.
توافقهای اقتصادی و ترانزیتی در پایتخت ایران
الزیدی در تهران مورد استقبال گرم مسعود پزشکیان قرار گرفت و در جریان این سفر، مقامات دو کشور ناظر بر امضای ۴ توافقنامه و یادداشت تفاهم همکاری بودند. به گزارش خبرگزاری رسمی عراق (واع) و شبکه خبری روداو، این اسناد شامل توافق حملونقل جادهای و ترانزیت کالا، یادداشت تفاهم اتصال راهآهن کرمانشاه از مرز خسروی به خانقین و بغداد، پیمان خواهرخواندگی میان شهرداریهای تهران و بغداد و همچنین توسعه همکاریها در حوزه مدیریت دولتی و آموزش منابع انسانی است. نخستوزیر عراق در نشست خبری مشترک تاکید کرد که امنیت عراق و ایران تفکیکناپذیر است و بغداد هرگز اجازه نخواهد داد که از قلمرو این کشور تهدیدی علیه امنیت ایران شکل بگیرد. رئیسجمهور ایران نیز با اشاره به پیوندهای عمیق تاریخی، تسریع در اجرای توافقات مرزی و راهبردی را خواستار شد.
پیشینه تنشها؛ سایه سنگین جنگ منطقهای
به گزارش خبرگزاری رویترز، رفتوآمدهای دیپلماتیک الزیدی در شرایطی انجام میشود که عراق بار دیگر به میدان تنش میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است. از زمان آغاز جنگ منطقهای در اواخر فوریه ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴)، گروههای مسلح همسو با ایران حملاتی را علیه مواضع و منافع آمریکا سازماندهی کردند. در مقابل، حملات تلافیجویانه هوایی آمریکا و اسرائیل نیز چندین بار مواضع حشد الشعبی را هدف قرار داد. در یکی از جدیترین این حملات در مارس ۲۰۲۶ (فروردین ۱۴۰۵)، دستکم ۱۵ عضو نیروهای حشد الشعبی در استان الانبار در غرب عراق کشته شدند. این زنجیره از حملات و تنشها، دولت عراق را بیش از پیش تحت فشار افکار عمومی داخلی و فشارهای فزاینده بینالمللی برای مهار نیروهای شبهنظامی غیررسمی قرار داد.
فشارهای دلاری کاخ سفید بر شاهرگ مالی بغداد
این تحرکات دیپلماتیک بلافاصله پس از سفر الزیدی به واشنگتن در ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۳ تیر ۱۴۰۵) و دیدارش با دونالد ترامپ رخ داد؛ دیداری که موضوع محوری آن، ضربالاجل آمریکا برای مهار گروههای مسلح همسو با ایران بود. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، دولت ترامپ پیشتر فشار مالی سنگینی بر اقتصاد عراق وارد کرده بود. در آوریل ۲۰۲۶ (اردیبهشت ۱۴۰۵)، وزارت خزانهداری آمریکا پرواز یک فروند هواپیمای حامل نزدیک به ۵۰۰ میلیون دلار پول نقد را که ناشی از درآمدهای نفتی عراق در بانک فدرال رزرو نیویورک بود، متوقف کرد. به گزارش روزنامه والاستریت ژورنال، واشنگتن این توقف مالی را ابزاری برای مجبور کردن بغداد به اقدام عملی علیه گروههای مسلح قرار داد. با این حال، پس از اینکه دولت الزیدی گامهای موثری در کنترل قاذق ارز، مبارزه با فساد و انتصاب رئیس جدید بانک مرکزی برداشت، ایالات متحده در ۲ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۱ تیر ۱۴۰۵) ارسال محمولههای نقدی دلار را از سر گرفت تا ثبات اقتصادی موقتی را به دینار عراق بازگرداند.
آزمون بزرگ خلع سلاح و فروپاشی ائتلاف گروههای مسلح
موضوع مهار گروههای شبهنظامی بزرگترین چالش داخلی پیش روی نخستوزیر جدید عراق است. به گزارش شبکه خبری نیو ریجن، درست همزمان با سفر الزیدی به تهران در ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱ مرداد ۱۴۰۵)، گزارشهایی از فروپاشی کمیته هماهنگی مقاومت عراق که چتر تشکیلاتی گروههای مسلح نزدیک به ایران بود، منتشر شد. پیش از این، در ژوئن ۲۰۲۶ (خرداد ۱۴۰۵)، گروههای پرنفوذی مانند عصائب اهل حق به رهبری قیس الخزالی و گردانهای امام علی اعلام کردند که آمادهاند تسلیحات خود را به دولت تحویل داده و از ساختار حشد الشعبی جدا شوند تا به فعالیتهای کاملاً سیاسی بپردازند؛ گامی که پیش از آن نیز توسط سرایا السلام، شاخه نظامی جریان صدر، برداشته شده بود. با این حال، گروههای تندروتری مانند کتائب حزبالله و جنبش نجبا همچنان خلع سلاح را رد کرده و حضور نیروهای خارجی را بهانه حفظ سلاح خود میدانند. به گزارش وبسایت خبری ۹۶۴، کشورهای حاشیه خلیج فارس و اردن رسماً از طرح دولت الزیدی برای خلع سلاح و منحصر کردن سلاح به نهادهای دولتی تا پیش از ضربالاجل ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۸ مهر ۱۴۰۵) حمایت کردهاند؛ امری که آزمونی بسیار دشوار برای تثبیت حاکمیت ملی عراق خواهد بود.
