بازارهای جهانی نفت در روز دوشنبه ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۳ شهریور ۱۴۰۵) با افزایش چشمگیر قیمتها روبهرو شدند و بهای هر بشکه نفت خام برنت به حدود ۱۰۸ دلار رسید.
به گزارش خبرگزاری رویترز، این جهش قیمتی همزمان با تشدید نگرانیها پیرامون اختلال در تردد نفتکشها در تنگه هرمز و حمله به خط لوله نفت شرقـغرب عربستان سعودی رخ داده است؛ تحولاتی که با اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، درباره آینده حضور نظامیان آمریکایی در ایران و سرنوشت منابع نفتی این کشور همراه شده و توجه رسانهها و تحلیلگران بینالمللی را به خود جلب کرده است.
اظهارات بحثبرانگیز در ایرلند
دونالد ترامپ در روز یکشنبه ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۲ شهریور ۱۴۰۵) هنگام حضور در مسابقات بینالمللی گلف در ایرلند، در جمع خبرنگاران احتمال خروج نیروهای آمریکایی از ایران پس از پایان درگیریها را مطرح کرد. او در عین حال اعلام کرد که واشینگتن ممکن است تصمیم بگیرد در این کشور باقی بماند و نفت را برای خود نگه دارد. ترامپ در ادامه سخنانش این رویکرد را با اقدام اخیر دولت خود در قبال ونزوئلا مقایسه کرد و اظهار داشت که آمریکا میتواند روندی مشابه را به اجرا بگذارد.
بیشتر بخوانید: تنش در منطقه خاکستری؛ ابعاد جایزه ۱۰ میلیون دلاری آمریکا برای فرمانده سایبری سپاه
با این حال، پیگیریهای انجامشده از نهادهای رسمی نشان میدهد که کاخ سفید تا کنون هیچگونه دستور اجرایی، جدول زمانی مشخص یا مبنای حقوقی مدونی برای استقرار بلندمدت نیروها در خاک ایران یا کنترل تاسیسات نفتی این کشور ارائه نکرده است. به همین دلیل، منابع خبری بینالمللی این سخنان را صرفاً بازتابدهنده یک موضعگیری سیاسی یا یک سناریوی شخصی دانستهاند و تاکید کردهاند که هیچ برنامه رسمی دولتی در این زمینه تصویب نشده است.
الگوی ونزوئلا و تفاوت با وضعیت ایران
مقایسه مطرحشده از سوی ترامپ به توافقی اشاره دارد که در تاریخ ۳۱ اوت ۲۰۲۶ (۹ شهریور ۱۴۰۵) میان دولت آمریکا و ونزوئلا به سرانجام رسید. طبق اسناد رسمی منتشرشده از سوی کاخ سفید، بر پایه آن توافق، یک شرکت خصوصی موفق شد امتیاز بهرهبرداری ۱۰۰ ساله از ۱۷ میدان نفتی در ونزوئلا را به دست آورد. در چارچوب همان سازوکار، دولت ایالات متحده مالکیت ۳۵ درصد از سهام شرکت مادر را از آن خود کرد و علاوه بر آن، حق خرید بخشی از نفت استخراجشده با قیمت تمامشده تولید را تضمین نمود. بدین ترتیب، چارچوب ونزوئلا ترکیبی از مالکیت سهام تجاری، امتیازهای قانونی بهرهبرداری و توافقهای اقتصادی دوجانبه بوده و تنها محدود به استقرار نظامی نبوده است.
بیشتر بخوانید: از جیرفت تا پایگاههای منطقهای؛ عبور تهران و واشینگتن از خطوط قرمز در ۲۴ ساعت نبرد مستقیم
در خصوص ایران، شرایط تفاوتهای بنیادینی دارد. تا این لحظه هیچگونه توافق، تفاهمنامه یا سندی مبنی بر واگذاری مالکیت یا امتیاز بهرهبرداری از میدانهای نفتی میان تهران و واشینگتن شکل نگرفته است. علاوه بر این، ارکان رسمی در ایران هرگونه تسلیم کنترل منابع طبیعی و زیرساختهای انرژی کشور به طرفهای خارجی را رد کردهاند. از این رو، ارزیابیهای حقوقی و بینالمللی نشان میدهد که ادعای ترامپ از نظر اجرایی با موانع قانونی و ساختاری اساسی روبهرو است و نباید آن را تصمیمی نهایی برای اداره بخش انرژی ایران به شمار آورد.
چشمانداز پایان جنگ و تکذیب مذاکرات
رئیسجمهوری آمریکا در بخش دیگری از گفتوگوی خود پیشبینی کرد که درگیریهای نظامی جاری احتمالاً تا پایان سال ۲۰۲۶ میلادی یا پس از برگزاری انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا در ماه نوامبر متوقف خواهد شد. ترامپ اعلام کرد تنها در صورتی حاضر به امضای توافق آتشبس خواهد بود که آن را یک توافق مناسب بداند. او همچنین مدعی شد که نمایندگان دولت ایران برای دستیابی به تفاهم صلح بهصورت مداوم با مقامهای آمریکایی تماس برقرار میکنند.
بیشتر بخوانید: بازگشت ایران و آمریکا به مدار جنگ؛ حملات کوبنده ارتش آمریکا به زیرساختهای نظامی سپاه پاسداران
این ادعا در حالی مطرح شده است که منابع رسمی در تهران پیش از این چنین پیامهایی را تکذیب کرده و سخنان مقامات آمریکایی درباره درخواستهای مکرر برای مذاکره را فاقد واقعیت دانستهاند. خبرگزاری رویترز نیز در گزارش خود تصریح کرد که امکان راستیآزمایی و تأیید مستقل وجود تماسهای مستقیم یا غیرمستقیم میان دو طرف درباره این موضوع وجود ندارد. این تناقض در روایتها نشان میدهد که مواضع دو کشور همچنان در وضعیت ناپایدار و پرتنش قرار دارد.
بازار جهانی انرژی و ابهامات حقوقی
ارتباط دادن پایان عملیات نظامی به مهار تورم و افت بهای سوخت یکی از محورهای اساسی سخنان ترامپ بود. او تاکید کرد که با پایان درگیریها، نرخ بنزین در داخل ایالات متحده کاهش خواهد یافت. با این حال، تشدید چالشهای امنیتی در مسیرهای راهبردی انتقال نفت در خاورمیانه و آسیب دیدن زیرساختهای انتقال انرژی باعث شده است که نگرانیها نسبت به کاهش پایدار عرضه نفت خام تشدید شود و بهای هر بشکه نفت برنت به کانال ۱۰۸ دلار وارد گردد.
بررسی مستندات و بیانیههای رسمی نشان میدهد که عبارت «ماندن در ایران و نگهداشتن نفت» صرفاً بازتابی از اظهارات شفاهی دونالد ترامپ بوده است. کارشناسان حقوق بینالملل تاکید میکنند که کنترل منابع انرژی یک کشور بدون توافق حاکمیتی و تصویب در نهادهای قانونگذاری، با چالشهای اساسی در عرصه بینالمللی مواجه است. از این رو، تا زمانی که متن یا معاهدهای رسمی تدوین نشود، ادعاهای مربوط به اداره نفت ایران در زمره مواضع تبلیغاتی و سیاسی قرار خواهد داشت.
