موج جدید حملات هوایی و موشکی میان ایالات متحده و ایران در تاریخ ۸ مرداد، وارد فاز پرهزینهای شده است که طبق گزارشهای رسمی، تاکنون منجر به جان باختن دستکم ۷ نفر و تخریب گسترده زیرساختهای انرژی و تجهیزات نظامی فوقپیشرفته گشته است. این درگیریها که از قشم و اهواز تا پایگاههای اردن و خاک کویت را در برگرفته، نشاندهنده عبور از «جنگ محدود» به یک «فرسایش استراتژیک» است. در حالی که واشینگتن بر فلج کردن توان موشکی ایران تمرکز کرده، تهران با انسداد نمادین تنگه هرمز و ادعای انهدام جنگندههای اف-۳۵، هزینههای بازدارندگی را برای طرف مقابل به شدت افزایش داده است.
بامداد پنجشنبه ۳۰ ژوئیه (۸ مرداد)، خاورمیانه شاهد یکی از مستقیمترین رویاروییهای نظامی میان واشینگتن و تهران در دهههای اخیر بود. بررسی ابعاد این حملات نشان میدهد که هر دو طرف، فراتر از پیامهای سیاسی، هدفگذاری دقیقی بر ضربه به «سرمایههای انسانی» و «داراییهای زیرساختی» یکدیگر داشتهاند.
جغرافیای تلفات جانی: از قشم تا پایگاههای منطقهای
برخلاف حملات پیشین که عمدتاً در مناطق غیرمسکونی یا مراکز تخلیهشده صورت میگرفت، دور جدید درگیریها با تلفات انسانی قطعی همراه بوده است. بر اساس بیانیههای رسمی روابط عمومی سپاه پاسداران، در جریان حملات موشکی و هوایی آمریکا به جنوب ایران، مجموعاً ۶ نفر کشتە شدند. سه تن از اعضای سپاه استان زنجان (محمود ملاجباری، محمدرضا چراغی و جمال امیری) در جریان انجام مأموریت در مرزهای جنوبی کشته شدند. همچنین در جزیره قشم، گزارشهای رسمی از اصابت بمبهای سنگرشکن به دو واحد مسکونی حکایت دارد که منجر به کشتە شدن سه عضو یک خانواده (پدر، مادر و فرزند) و مجروحیت دو کودک دیگر شده است.
در سطح منطقهای نیز، تنشها منجر به مرگ غیرنظامیان شده است. سخنگوی وزارت دفاع کویت تأیید کرد که در پی حملات منتسب به ایران به شمال این کشور، یک پیمانکار خارجی (شاغل در شرکت چینی) جان خود را از دست داده است. بدین ترتیب، آمار تأیید شده تلفات جانی در این بازه زمانی به دستکم ۷ نفر میرسد.
خسارات زیرساختی و هزینههای مالی در ایران
از منظر مالی، ضربات وارده به زیرساختهای شهری و نظامی ایران قابل توجه ارزیابی میشود. معاون امنیتی استانداری خوزستان در گفتگو با خبرگزاری «تسنیم» تأیید کرد که حملات به حومه اهواز منجر به قطع شبکه برق در بخشهای وسیعی از شهر شده است. این رخداد به معنای توقف فعالیتهای صنعتی و تجاری در یکی از قطبهای اقتصادی ایران و تحمیل هزینههای بازسازی سنگین به شبکه توزیع نیرو است.
علاوه بر خوزستان، گزارشهای «اقتصاد آنلاین» نشان میدهد که تأسیسات لجستیکی در آبادان، شادگان و اروندکنار هدف اصابت قرار گرفتهاند. اگرچه مقامات محلی در استانهای فارس و بوشهر سعی در آرام نشان دادن فضا دارند، اما هدف قرار گرفتن «قابلیتهای دریایی و مراکز نظارتی» توسط سنتکام، به معنای نابودی تجهیزات راداری و دفاع ساحلی است که جایگزینی آنها در شرایط تحریمی، هزینههای ارزی هنگفتی برای ایران در پی خواهد داشت.
تراز مالی آمریکا؛ ادعای انهدام جنگندههای اف-۳۵
در جبهه مقابل، ایران مدعی وارد کردن سنگینترین ضربه مالی به نیروی هوایی آمریکا طی سالهای اخیر شده است. اطلاعیه شماره ۵۵ سپاه پاسداران ادعا میکند که در پاسخ به حملات قشم، پایگاه هوایی «الازرق» در اردن هدف موشکهای بالستیک قرار گرفته است. طبق این ادعا، سه فروند جنگنده پنهانکار اف-۳۵ (F-35) به طور کامل منهدم شده و به سه فروند دیگر خسارات جدی وارد گشته است. تاکنون سنتکام در این بارە اظهارنظر نکرده است.
بنبست راهبردی؛ طرح دو هفتهای در برابر انسداد هرمز
گزارش نشریه «والاستریت ژورنال» حاکی از آن است که برد کوپر، فرمانده سنتکام، در حال پیشبرد طرحی ۱۴ روزه برای تشدید فشارهاست. این رویکرد که با مخالفتهایی در ستاد مشترک ارتش آمریکا روبرو شده، بر این فرض استوار است که تنها با نابودی کامل توان تهاجمی ایران میتوان به این چرخه پایان داد. اما هزینههای تداوم این عملیات برای آمریکا، شامل مصرف ذخایر دفاع هوایی و آمادهباش ۵۰ هزار نیرو، از سوی کارشناسان داخل آمریکا نیز به عنوان یک ریسک استراتژیک مطرح شده است.
در مقابل، واکنش ایران به این حملات، علاوه بر پاسخ نظامی، متوجه شریانهای مالی جهانی شده است. تهدید سپاه به انسداد تنگه هرمز تا زمان پایان «زیادهگوییهای مقامات آمریکایی»، سیگنالی مستقیم به بازارهای جهانی انرژی است. مسدود ماندن این آبراه بینالمللی میتواند به ازای هر روز، میلیاردها دلار به تجارت جهانی و به تبع آن اقتصاد ایالات متحده و متحدانش ضرر وارد کند.
موج اخیر درگیریها نشان میدهد که هر دو طرف از فاز «ضربات نمادین» عبور کرده و وارد مرحله «وارد کردن آسیبهای ملموس» شدهاند. کشته شدن نیروهای نظامی و غیرنظامی از یک سو، و تخریب زیرساختهای برق شهری و جنگندههای پیشرفته از سوی دیگر، نشاندهنده تغییر توازن هزینه-فایده در این بحران است.
آنچه این وضعیت را خطرناکتر میکند، نبود یک مرجع میانجی برای ارزیابی خسارات و توقف درگیریهاست. در حالی که مقامات در تهران و واشینگتن بر مواضع خود پافشاری میکنند، هزینههای انسانی و مالی این منازعه نه تنها بر دوش بودجههای نظامی، بلکه بر معیشت شهروندان در اهواز، قشم و حتی پیمانکاران در کویت سنگینی میکند. تداوم طرح ۱۴ روزه سنتکام یا استمرار پاسخهای موشکی ایران به پایگاههای منطقهای، خلیج فارس را به تونلی از خسارات جبرانناپذیر تبدیل خواهد کرد که خروجی آن به جای بازدارندگی، تنها افزایش تصاعدی تلفات خواهد بود.
- معاملهای ۲۴ میلیارد دلاری میان واشینگتن و ریاض، موافقت آمریکا با فروش اف-۳۵ به عربستان
- رایزنیهای رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در کابل و قندهار
- مطالبه جهانی برای تمدید مأموریت گزارشگر ویژه سازمان ملل در افغانستان، نامه مشترک ۱۰۰ نهاد بینالمللی به شورای حقوق بشر
- افزایش مطالبات اصناف ایران برای محاسبه مالیات بر پایه سود واقعی کسبوکارها
- پاکستان همزمان با حمله مرگبار به نظامیان، محدودیتهای مصرف سوخت را تشدید کرد
