هم‌پوشانی سه رویداد امنیتی در آغاز ماه اکتبر—شامل رصد تحرکات ساخت‌وساز در سایت «مین‌زدایی» تهران، تحقیقات پیرامون طرح خرابکاری در پایگاه هوایی «فرفورد» بریتانیا، و حادثه پرواز «فلای‌دبی»—هم‌زمان با سخت‌تر شدن شروط کاخ سفید در مذاکرات، فضای سیاسی-نظامی پیرامون ایران را به نقطه حساسی رسانده است. در شرایطی که تل‌آویو احیای زیرساخت‌های آسیب‌دیده را خط قرمز خود می‌داند، واشنگتن نیز با تعیین شروط سنگین هسته‌ای و اعلام تداوم فشارهای فراگیر، نشان داده که در صورت عدم عقب‌نشینی تهران، گزینه‌های بازدارنده نظامی را روی میز نگه داشته است. ارزیابی این تحولات، چشم‌انداز محتمل اقدام نظامی مجدد علیه ایران را بیش از پیش پررنگ می‌کند.
تصاویر ماهواره‌ای مرکز مین‌زدایی؛ بازسازی زیر نگاه ماهواره‌ها
بر اساس تصاویر ماهواره‌ای جدید با وضوح بالا که توسط مؤسسه علم و امنیت بین‌المللی (ISIS) منتشر شده است، فعالیت‌های عمرانی و آواربرداری گسترده‌ای در مجموعه موسوم به «مرکز مین‌زدایی» در شمال‌شرق تهران جریان دارد. این مرکز که در مارس گذشته هدف حملات هوایی ارتش اسرائیل قرار گرفته بود، از سوی نهادهای غربی متهم است که پوششی برای تحقیقات کلاهک و توسعه تسلیحات اتمی بوده است. تصاویر اخیر، رفت‌وآمد منظم کامیون‌ها و خاک‌برداری در بخش‌های آسیب‌دیده تپه‌ها را ثبت کرده‌اند که نشان‌دهنده تلاش برای احیای قابلیت‌های این پایگاه است.
در تهران، این تحرکات در چارچوب بازسازی طبیعی حریم سرزمینی و پدافند غیرعامل ارزیابی می‌شود. با این حال، رسانه‌های داخلی از جمله خبرگزاری «وانا» (WANA) هشدار داده‌اند که برجسته‌سازی مجدد این مرکز، در کنار طرح نام تأسیساتی چون «کوه کلنگ»، با هدف بسترسازی حقوقی و توجیه یک حمله جدید صورت می‌گیرد. در برابر این تحرکات، سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، تصریح کرده بود که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در برابر هرگونه اقدام نظامی آمریکا و متحدانش علیه تأسیسات کشور پاسخ قاطع خواهند داد و آزمودن مجدد راه‌های شکست‌خورده را خطایی محاسباتی توصیف کرد.
پرونده‌های فرفورد و فلای‌دبی؛ شواهد حقوقی در برابر بار سیاسی
در پرونده پایگاه هوایی «فرفورد» در بریتانیا، پلیس ضدتروریسم هفت نفر را بازداشت کرده که آخرین مورد آن، یک تبعه ۲۲ ساله بریتانیایی در لندن بوده است. اگرچه در ون‌های متوقف‌شده تنها بنزین یافت شد و ماده منفجره‌ای کشف نشد، اما دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اظهار کرد که خروج بمب‌افکن‌های استراتژیک بی-۱ از این پایگاه به دلیل تهدیدات منتسب به ایران بوده است. این اتهام با واکنش سریع سفارت ایران در لندن روبه‌رو شد که آن را گمانه‌زنی بی‌اساس و مغرضانه خواند و رد کرد.
هم‌زمان در حادثه پرواز FZ1073 فلای‌دبی، اقدام کمک‌خلبان عمانی در حمله به خلبان با تبر اضطراری از سوی دادستانی امارات اقدامی «تروریستی» نامیده شد. ترامپ در این پرونده نیز اظهار کرد که شخصاً ایران را پشت این حادثه می‌داند. اگرچه جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، با موضعی اطلاعاتی اظهار کرد که نهادهای امنیتی هنوز مدرک قاطعی مبنی بر پیوند تهران با این رخداد به دست نیاورده‌اند و بازرسان بر سوابق گرایش‌های فردی کمک‌خلبان متمرکز هستند، اما صرف پیوند خوردن این پرونده‌ها به نام ایران در فضای سیاسی واشنگتن، بخشی از پازل اعمال فشار امنیتی را شکل داده است.
موضع واشنگتن؛ شروط هسته‌ای و چالش سازوکار تصمیم‌گیری تهران
سخنان اخیر مقامات ارشد دولت آمریکا نشان می‌دهد که واشنگتن قصد ندارد پرونده امنیتی را جدا از برنامه هسته‌ای پیش ببرد. جی‌دی ونس در گفت‌وگو با رویترز اظهار کرد که حکومت ایران برای توقف تنش نظامی باید ظرفیت غنی‌سازی خود را به شکلی «معنادار» کاهش دهد و واشنگتن وعده زبانی را با اقدام عملی معاوضه نخواهد کرد. او با اشاره به غنی‌سازی ۶۰ درصدی اظهار کرد که اگر ایران به دنبال سلاح نیست، نیازی به این سطح از سوخت ندارد.
ونس همچنین با اشاره به تماس‌ها با مسعود پزشکیان و عباس عراقچی اظهار کرد که با توجه به تحولات کلان قدرت، هنوز برای واشنگتن مشخص نیست که تصمیم‌گیر نهایی در ساختار سیاسی ایران کیست. دونالد ترامپ نیز اظهار کرد که بزرگ‌ترین مسئله او این است که فرآیند تصمیم‌گیری در تهران مبهم به نظر می‌رسد. این در حالی است که اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، این رویکرد را رد کرد و یادآور شد که فرآیند تصمیم‌گیری از طریق ساختارهای مشخص از جمله شورای عالی امنیت ملی و کمیته شش‌نفره تعریف‌شده از سوی رئیس‌جمهور هدایت می‌شود. بقائی همچنین تأکید کرد که اولویت فعلی ایران رفع موانع تجاری در تنگه هرمز و پایان دادن به تحریم‌هاست و تهران در این مرحله فعالیت هسته‌ای خود را وارد معامله نخواهد کرد.
از سوی دیگر، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در آتن رویکرد کاخ سفید را شفاف کرد و اظهار داشت که خط قرمز دونالد ترامپ جلوگیری قطعی از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای است و تهران «هرگز» اجازه نخواهد یافت به بمب اتم دست یابد. روبیو با اشاره به کارزار «طرد اقتصادی» وزارت خزانه‌داری اظهار کرد که اقتصاد ایران در فشار شدید قرار دارد و بنیه نظامی آن پس از حملات ماه‌های گذشته آسیب دیده است.
هم‌پوشانی پرونده‌ها و چشم‌انداز حمله نظامی مجدد
پیوند زدن این سه رویداد به یکدیگر از سوی واشنگتن و تل‌آویو، بستری برای افزایش احتمال درگیری نظامی فراهم آورده است:
ایجاد تصویر «تهدید فوری»: ترکیب اتهام تروریسم هوایی (فلای‌دبی)، اقدام علیه پایگاه‌های غربی (فرفورد) و بازسازی تأسیسات اتمی (مین‌زدایی)، افکار عمومی و نهادهای بین‌المللی را برای واکنش سخت آماده می‌سازد.
انسداد در مسیر دیپلماسی: اصرار واشنگتن بر کاهش غنی‌سازی و در مقابل تمرکز تهران بر موضوع تنگه هرمز، مذاکرات پشت پرده با میانجی‌گری دوحه را به بن‌بست نزدیک کرده است.
احتمال حمله مجدد
اسرائیل: انگیزه تل‌آویو برای حمله به مرکز مین‌زدایی بسیار بالاست. دکترین بازدارندگی اسرائیل اجازه بازسازی مراکزی را که پیش‌تر ضربه خورده‌اند نمی‌دهد. شواهد ماهواره‌ای مؤسسه ISIS زمینه‌ساز یک حمله هوایی موضعی از سوی ارتش اسرائیل به شمار می‌رود تا هرگونه بازگشت به چرخه تحقیق و توسعه را متوقف کند.
ایالات متحده: دولت آمریکا علی‌رغم تداوم کانال‌های پیامی، از زبان ونس و روبیو نشان داده است که راهبرد نظامی را از سیاست خارجی خود حذف نکرده است. اگرچه واشنگتن ترجیح می‌دهد فشار تحریمی و محاصره را تا زمان عقب‌نشینی تهران حفظ کند، اما در صورتی که احساس کند ساخت‌وسازهای جدید در سایت مین‌زدایی یا تأسیسات دیگر، فاصله ایران تا آستانه تسلیحاتی را کاهش داده، احتمال مشارکت در حملات گزینشی یا چراغ سبز نشان دادن به عملیات اسرائیل را به‌شدت افزایش خواهد داد.
شواهد ماهواره‌ای سایت مین‌زدایی در کنار موج اتهامات امنیتی در بریتانیا و خلیج فارس، پرونده ایران را از فاز انجماد موقت خارج کرده است. در غیاب یک گشایش ملموس در مذاکرات و پافشاری تهران بر حفظ سطح غنی‌سازی در برابر خواسته‌های صریح ونس و روبیو، تقارن این پرونده‌ها احتمال یک حمله هدفمند جدید—به‌ویژه با پیشگامی اسرائیل علیه سایت‌های بازسازی‌شده—را در بالاترین سطح خود طی روزها یا ماه‌های آینده قرار داده است.
- تقارن سه پرونده امنیتی و بن‌بست دیپلماتیک؛ آیا احتمال حمله مجدد به ایران افزایش یافته است؟
- تشدید جنون‌آمیز اعدام‌ها در ایران؛ ۶۰۴ قربانی در ۹ ماه به عنوان ابزار ارعاب و بقای رژیم
- اولتیماتوم واشینگتن به تهران؛ توقف غنی‌سازی شرط پایان جنگ هفت‌ماهه
- ثبت رکورد بی‌سابقه در حملات موشکی به نفتکش‌ها و تهدید تازه سپاه پاسداران برای انسداد تنگه هرمز
- عملیات “فجر یمن”؛ آیا وابستگی به ایران پایان “حوثی‌ها” را تسریع می‌کند؟
