تهدیدهای ایران به هدف قرار دادن کابل‌های ارتباطی زیردریایی در خلیج فارس نشان می‌دهد که در صورت ازسرگیری رویارویی نظامی با آمریکا و اسرائیل، اقتصادهای منطقه با طیف گسترده‌تری از خطرها روبه‌رو خواهند شد. پیامدهای تشدید احتمالی تنش دیگر به عرضه نفت و گاز و عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز محدود نمی‌شود، بلکه زیرساخت‌های دیجیتالی را نیز در بر می‌گیرد که بانک‌ها، شرکت‌ها، مراکز داده و خدمات ابری به آن‌ها وابسته‌اند.
در همین زمینه، خبرگزاری «رویترز» روز جمعه به نقل از مقام‌های امنیتی ایران گزارش داد که تهران طرح‌های مفصلی برای هدف قرار دادن کابل‌های ارتباطی زیردریایی در خلیج فارس آماده کرده است تا در صورت حمله دوباره واشنگتن و تل‌آویو به ایران، آن‌ها را به اجرا بگذارد.
تهران دامنه تهدیدها را گسترش می‌دهد
این دو مقام که نخواستند نامشان فاش شود، به آمریکا درباره «بازی با آتش» هشدار دادند. یکی از آن‌ها گفت تهران در صورت حمله، قصد ندارد به خطوط قرمز پایبند بماند و پاسخ آن ممکن است کابل‌های زیردریایی و پایگاه‌های نظامی، از جمله تأسیسات محرمانه را در بر بگیرد.
این دو مقام محل اهداف احتمالی یا شیوه اجرای حملات را اعلام نکردند، اما یکی از آن‌ها گفت ایران ممکن است برای طولانی‌تر کردن اختلال در ارتباطات و خدمات اینترنت، در روند تعمیر کابل‌های آسیب‌دیده مانع‌تراشی کند.
این تهدیدها پس از اظهارات یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران ایران، در چهارشنبه گذشته مطرح می‌شود. او از احتمال هدف قرار دادن هفت کابل اصلی اینترنت که از زیر تنگه هرمز می‌گذرند، در صورت حمله به زیرساخت‌های ایران سخن گفته بود.
محسن رضایی، از مسئولان شورای امنیت ملی ایران، نیز هشدار داد که زیرساخت‌های دیجیتال مرتبط با آمریکا در خلیج فارس، از جمله مراکز داده و تأسیسات هوش مصنوعی، ممکن است در هر رویارویی تازه‌ای هدف قرار گیرند.
اقتصاد دیجیتال کشورهای خلیج فارس در معرض تشدید تنش
این تشدید تنش نشان می‌دهد که زیرساخت‌های دیجیتال در حال تبدیل شدن به اهرم فشار در درگیری‌های منطقه‌ای هستند؛ آن هم در شرایطی که کشورهای خلیج فارس برای تنوع‌بخشی به اقتصاد خود و کاهش وابستگی به نفت، سرمایه‌گذاری در فناوری، هوش مصنوعی و خدمات ابری را گسترش می‌دهند. هدف قرار دادن کابل‌ها تنها سرعت اتصال به اینترنت را تهدید نمی‌کند، بلکه ممکن است زیرساخت بخش‌های هرچه بیشتری از فعالیت‌های اقتصادی را نیز تحت تأثیر قرار دهد؛ از انتقال وجه بانکی و پرداخت‌های الکترونیکی گرفته تا تجارت دیجیتال و تبادل داده میان مؤسسات.
به گفته اتحادیه بین‌المللی مخابرات، وابسته به سازمان ملل متحد، کابل‌های زیردریایی ستون فقرات ارتباطات بین‌المللی هستند و حدود ۹۹ درصد از ترافیک اینترنت جهان را منتقل می‌کنند.
این خطوط فیبر نوری در بستر دریاها و اقیانوس‌ها امتداد دارند، شبکه‌های ارتباطی قاره‌های مختلف را به هم متصل می‌کنند و امکان انتقال حجم عظیمی از داده‌های لازم برای ارائه خدمات مالی، تجاری و دولتی را فراهم می‌کنند. این اتحادیه تأکید می‌کند که این زیرساخت برای تداوم خدمات ابری، ارتباطات آنی و معاملات مالی ضروری است.
هفت کابل؛ ابعاد خطر چقدر است؟
در خلیج فارس، سامانه‌هایی مانند «AAE-1» و «FALCON» و شبکه «Gulf Bridge International» اهمیت ویژه‌ای دارند؛ این شبکه‌ها کشورهای منطقه را به مسیرهای ارتباطی بین‌المللی متصل می‌کنند. پیامدهای هرگونه حمله احتمالی به محل کابل‌های آسیب‌دیده، میزان وابستگی هر کشور و شرکت مخابراتی به آن‌ها و ظرفیت شبکه‌های دیگر برای پذیرش ترافیک داده هدایت‌شده به آن‌ها بستگی خواهد داشت.
بنابراین، سخن گفتن از هدف قرار دادن هفت کابل لزوماً به معنای از کار افتادن همه آن‌ها نیست. همچنین عددی که در اظهارات مقام‌های ایرانی آمده، به‌تنهایی تأیید مستقلی درباره مسیرهای احتمالی هدف حمله یا گستره خسارت مورد انتظار به شمار نمی‌رود.
خطر مستقیم اقتصادی، احتمال اختلال در خدمات دیجیتالی است که به اتصال مداوم به شبکه‌های بین‌المللی وابسته‌اند. آسیب دیدن هم‌زمان چند کابل ممکن است سرعت اینترنت را کاهش دهد و زمان پاسخ‌گویی شبکه را افزایش دهد. همچنین ممکن است برخی انتقال‌های مالی و پرداخت‌های الکترونیکی با تأخیر انجام شوند و پلتفرم‌های تجارت الکترونیکی و خدماتی که شرکت‌ها به مشتریان خود در آن سوی مرزها ارائه می‌کنند، تحت تأثیر قرار گیرند.
با این حال، میزان خسارت در کشورهای خلیج فارس یکسان نخواهد بود و به آمادگی زیرساخت‌های هر کشور و تنوع مسیرهای ارتباطی مورد استفاده مؤسسات مالی و تجاری بستگی خواهد داشت.
مراکز داده و هوش مصنوعی زیر فشار
با گسترش سرمایه‌گذاری عربستان سعودی، امارات و دیگر کشورهای خلیج فارس در مراکز داده، هوش مصنوعی و خدمات ابری، نگرانی از این احتمال بیشتر می‌شود. این کشورها در پی تنوع‌بخشی به منابع درآمد و ایجاد اقتصادهایی با وابستگی کمتر به نفت هستند.
این فعالیت‌ها به انتقال سریع و کارآمد داده میان مراکز پردازشی، مشتریان و بازارهای بین‌المللی وابسته‌اند؛ از این رو، اختلال در ارتباطات، تداوم خدمات دیجیتال و جذابیت سرمایه‌گذاری در فناوری را با چالش روبه‌رو می‌کند.
«رویترز» پیش‌تر گزارش داده بود که تهدیدهای ایران، مراکز داده و تأسیسات هوش مصنوعی مرتبط با آمریکا در منطقه را نیز شامل می‌شود؛ تهدیدهایی که با هدف نشان دادن احتمال گسترش دامنه پاسخ به هر حمله تازه‌ای مطرح شده‌اند.
آیا آسیب‌ها از مرزهای خلیج فارس فراتر می‌رود؟
با این حال، پیامدهای احتمالی در سطح جهان را باید با نگاهی متوازن بررسی کرد. هرچند کابل‌های زیردریایی بخش عمده ترافیک بین‌المللی اینترنت را منتقل می‌کنند، آلن مولدین، مدیر پژوهش شرکت «تله‌جئوگرافی» که در تحلیل بخش ارتباطات تخصص دارد، برآورد کرده است که کمتر از ۱ درصد از ظرفیت پهنای باند بین‌المللی جهان از تنگه هرمز می‌گذرد.
این بدان معناست که هدف قرار دادن کابل‌ها در تنگه ممکن است تأثیر شدیدتری بر ارتباطات کشورهای خلیج فارس و مسیرهای مرتبط با آن داشته باشد، بی‌آنکه لزوماً به فروپاشی اینترنت در سطح جهان بینجامد. با این حال، آسیب دیدن هم‌زمان چند خط ممکن است ظرفیت موجود در مسیرهای جایگزین را زیر فشار بگذارد و اختلال‌ها را به فراتر از منطقه‌ای بکشاند که مستقیماً آسیب دیده است.
اگر تعمیر سریع کابل‌ها ممکن نباشد، خطر طولانی شدن قطعی نیز وجود دارد. برقراری دوباره ارتباطات به کشتی‌های تخصصی، گروه‌های فنی و تجهیزات تعمیر فیبر نوری در اعماق دریا نیاز دارد. افزون بر این، دریافت مجوزهای لازم برای فعالیت در آب‌های سرزمینی نیز ضروری است.
خطرهای امنیتی و افزایش هزینه‌های بیمه ممکن است اعزام کشتی‌های تعمیراتی به مناطق درگیری را دشوارتر کند و باعث شود اختلال‌ها حتی پس از توقف حملات نیز ادامه یابند. اتحادیه بین‌المللی مخابرات تأکید می‌کند که افزایش تاب‌آوری کابل‌ها و تسریع عملیات نگهداری و تعمیر، دو عامل اساسی برای تضمین تداوم ارتباطات جهانی هستند.
چه راه‌های جایگزینی برای جلوگیری از قطع اینترنت وجود دارد؟
گزینه‌های جایگزین تنها به کابل‌های زیردریایی محدود نمی‌شوند. ارتباطات زمینی می‌توانند مسیرهای بیشتری برای انتقال داده میان برخی کشورها فراهم کنند و شرکت‌های مخابراتی نیز می‌توانند بخشی از ترافیک را از خطوط آسیب‌دیده به مسیرهای دیگر منتقل کنند. با این حال، این راهکارها در همه شرایط پاسخ‌گوی تمام تقاضا نیستند. ارتباطات ماهواره‌ای نیز به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین ظرفیت عظیم کابل‌های زیردریایی شود. از این رو، تنوع‌بخشی به مسیرها، تأمین ظرفیت پشتیبان و تدوین برنامه‌های تداوم کسب‌وکار از ابزارهای اساسی کاهش خسارت‌های احتمالی هستند.
هنوز تأیید نشده است که تهدیدهای اعلام‌شده به هدف قرار گرفتن کابل‌های زیردریایی انجامیده باشند، اما صرف مطرح شدن آن‌ها آسیب‌پذیری برخی حلقه‌های اقتصاد دیجیتال در برابر درگیری‌های نظامی را برجسته می‌کند. چالش کشورهای خلیج فارس، حفاظت از سرمایه‌گذاری‌های رو به رشد در فناوری و تضمین تداوم خدمات مالی و تجاری است؛ آن هم در برابر خطرهای امنیتی که از تأسیسات فیزیکی فراتر می‌روند و شبکه‌های داده‌ای را در بر می‌گیرند که اقتصادهای مدرن به آن‌ها وابسته‌اند.
بنابراین، خطر اصلی نه احتمال قطع یک کابل، بلکه هدف قرار گرفتن هم‌زمان چند مسیر یا مختل شدن روند تعمیر آن‌هاست؛ وضعیتی که ممکن است اختلال در ارتباطات را تشدید کند، هزینه‌های عملیاتی را افزایش دهد و فعالیت اقتصادی را زیر فشار بگذارد.
هرچند محدود بودن ظرفیت عبوری از تنگه هرمز احتمال بروز شوکی فراگیر در سطح جهان را کاهش می‌دهد، وابستگی روزافزون اقتصادهای خلیج فارس به خدمات دیجیتال باعث می‌شود حفاظت از کابل‌ها، تنوع‌بخشی به مسیرهای ارتباطی و آمادگی برای شرایط اضطراری، جایگاه مهم‌تری در امنیت اقتصادی آن‌ها پیدا کند.
- تهدید ایران به هدف قرار دادن کابل‌های اینترنت در تنگه هرمز؛ اقتصاد خلیج فارس چقدر در خطر است؟
- سپاه پاسداران به پایگاه کومله در استان اربیل اقلیم کوردستان حمله پهپادی کرد
- تشدید تنش‌ها در خاورمیانه؛ ناو آمریکایی جورج واشینگتن در حالت آماده‌باش کامل
- تعمیق شکاف طبقاتی در آموزش و پرورش؛ جهش ۱۰ برابری مدارس غیردولتی در برابر رهاشدگی ۸۵ درصد دانش‌آموزان کشور
- قمار شورای عالی انقلاب فرهنگی با سلامت جامعه؛ تحمیل ظرفیت‌های انبوه در کشوری با ۵۰ هزار پزشک غیرفعال
