گزارش وب‌سایت آمریکایی «آکسیوس» فاش کرد نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق، پس از آن‌که واشنگتن درباره اختیار محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی، مذاکره‌کنندگان ایرانی، برای اتخاذ تصمیم نهایی در مذاکرات دچار تردید شد، به‌عنوان کانالی پشت‌پرده میان دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا و فرماندهی «سپاه پاسداران ایران» عمل کرده است.
بر اساس این گزارش، ۱۴ مه/٢٤ اردیبهشت گذشته یک تلفن رمزگذاری‌شده ایرانی به دفتر بارزانی در اربیل رسید تا تماس مستقیمی با احمد وحیدی، فرمانده «سپاه پاسداران ایران»، برقرار شود؛ تلاشی از سوی آمریکا برای اطمینان از این‌که آنچه مذاکره‌کنندگان ایرانی منتقل می‌کنند، واقعاً بازتاب‌دهنده موضع رهبری نظامیِ دارای نفوذ فزاینده در تهران است.
تردید آمریکا به مذاکره‌کنندگان ایرانی
به نوشته «آکسیوس»، تردیدهای آمریکا از زمانی آغاز شد که ایران در اوایل مه/مه بیش از ۱۰ روز در پاسخ به پیشنهادهای واشنگتن تأخیر کرد؛ موضوعی که مقام‌های دولت ترامپ را به این جمع‌بندی رساند که قالیباف و عراقچی اختیار کامل برای نهایی کردن توافق را ندارند.
این موضوع هم‌زمان بود با دگرگونی‌های بزرگ در ساختار قدرت ایران پس از ترور رهبر پیشین، علی خامنه‌ای، و شماری از فرماندهان ارشد، و نیز جنگی که حدود ۴۰ روز ادامه داشت و نفوذ «سپاه» را در پرونده‌های امنیت ملی و سیاست خارجی تقویت کرد.
همچنین، دوری رهبر جدید، مجتبی خامنه‌ای، از انظار عمومی، ابهام درباره مرکز واقعی تصمیم‌گیری در تهران را بیشتر کرده است.
متوسل شدن به بارزانی
حدود ۱۰ مه/٢٠ اردیبهشت، تولسی گابارد، مدیر وقت اطلاعات ملی آمریکا، با نچیروان بارزانی تماس گرفت و از او خواست برای دسترسی به احمد وحیدی، فرمانده «سپاه پاسداران»، کمک کند.
طبق این گزارش، واشنگتن بارزانی را به دلیل روابط دیرینه‌اش با مقام‌های ایرانی انتخاب کرد؛ او در دوران جنگ ایران و عراق در ایران زندگی کرده، در دانشگاه تهران تحصیل کرده و به فارسی نیز مسلط است.
برت مک‌گورک، مشاور پیشین امور خاورمیانه، گفت بارزانی از اعتماد طرف‌های مختلف در منطقه برخوردار است و افرادی را در تهران و واشنگتن می‌شناسد؛ موضوعی که او را برای ایفای نقش میانجی در این مرحله حساس مناسب کرده است.
تلفن رمزگذاری‌شده از تهران به اربیل
به نوشته «آکسیوس»، بارزانی با درخواست آمریکا موافقت کرد، اما شرط گذاشت که ارتباط به‌طور مستقیم با وحیدی برقرار شود.
در ۱۴ مه/٢٤ اردیبهشت، یک مقام «سپاه پاسداران» با در دست داشتن یک تلفن رمزگذاری‌شده به دفتر بارزانی در اربیل رفت تا تماس امنی با فرمانده «سپاه» برقرار شود.
بارزانی در جریان این تماس از وحیدی پرسید آیا موضع او با موضع قالیباف و عراقچی در مذاکرات یکسان است یا نه.
به گفته منبعی آگاه از این گفت‌وگو، وحیدی حمایت کامل خود از مذاکره‌کنندگان را اعلام کرد و گفت «سپاه پاسداران» پشتیبان مسیر مذاکره است و حل بحران از راه گفت‌وگو را ترجیح می‌دهد.
بارزانی بلافاصله پس از پایان تماس، پاسخ را به گابارد منتقل کرد و او نیز نتیجه را به کاخ سفید اطلاع داد.
چرا این تماس مهم بود؟
این ماجرا فقط نقش بارزانی را به‌عنوان کانال ارتباطی میان واشنگتن و تهران آشکار نمی‌کند، بلکه بازتاب‌دهنده مشکلی عمیق‌تر برای دولت آمریکا نیز هست: چه کسی در ایران تصمیم نهایی را می‌گیرد؟
پس از جنگ و تحولاتی که رهبری ایران را تحت تأثیر قرار داد، واشنگتن دیگر به ارتباط با مقام‌های رسمی حاضر بر سر میز مذاکره بسنده نکرد، بلکه کوشید مطمئن شود آنچه درباره‌اش مذاکره می‌شود، مورد تأیید «سپاه پاسداران» نیز هست؛ نهادی که نفوذش در جریان جنگ افزایش یافته است.
به این ترتیب، اربیل موقتاً به نقطه تماس میان واشنگتن و یکی از حساس‌ترین کانون‌های قدرت در تهران تبدیل شد.
خوش‌بینی پاکستانی‌ها برخلاف واقعیت‌های موجود
به نوشته «آکسیوس»، پاکستان و قطر همچنان پیام‌ها را میان واشنگتن و تهران جابه‌جا می‌کنند، اما منابع منطقه‌ای آگاه از مذاکرات می‌گویند این کانال‌ها پیشرفت چشمگیری به همراه نداشته‌اند.
برخی منابع معتقدند میانجی‌های پاکستانی ارزیابی خوش‌بینانه‌تری از روند مذاکرات، فراتر از آنچه واقعیت‌ها اجازه می‌دهد، ارائه می‌کنند؛ تلاشی برای ایجاد شتابی که به عبور از بن‌بست کمک کند. در مقابل، کانال بارزانی نشان داد که دسترسی به حلقه‌های واقعی تصمیم‌گیری در داخل ایران، گاه مستلزم عبور از مجاری دیپلماتیک سنتی و جست‌وجوی چهره‌هایی است که با مراکز قدرت در تهران و واشنگتن ارتباط دارند.
- ناقوس جنگ در خاورمیانه؛ صف‌آرایی ناوگان آمریکا در برابر زرادخانه موشکی ایران و خطر انفجار نظامی
- قطع حتمی گاز و برق تا پایان سال؛ شکاف عمیق میان وعده‌های پاستور و زمستان تاریک صنایع و خانه‌ها
- دیپلماسی در سایه انکار؛ پشت‌پرده گزارش بلومبرگ درباره پیشنهاد هسته‌ای عراقچی و بن‌بست راهبردی تهران
- بحران پایدار در جنوب‌شرق؛ تلاقی آتش و مانیفست در سیستان و بلوچستان
- سایه رویارویی پنهان بر فراز لندن و دبی؛ بازداشت تبعه دوتابعیتی، تحقیقات تروریسم در امارات و تشدید بحران دیپلماتیک با ایران
