تقویم دیپلماتیک روزهای پایانی شهریورماه با تحولات فشردهای میان پایتختهای پکن، تهران و واشنگتن رقم خورده است. سفر سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به پکن تنها چند روز پیش از سفر برنامهریزیشده شی جینپینگ، رئیسجمهور چین به ایالات متحده، کانون توجه ناظران بینالمللی را به خود جلب کرده است. این تحرکات همزمان با اجرای برنامه جدید دولت آمریکا از ۲۴ اوت (دوم شهریور) برای اعمال فشار و انزوای اقتصادی علیه شبکه ارزی، بانکی، کشتیرانی، فناوری و هوانوردی ایران صورت میگیرد؛ فضایی که مناسبات تهران و پکن را تحت آزمونی حساس در برابر نظارتهای واشنگتن قرار داده است.
سفر عراقچی به پکن؛ هماهنگی راهبردی یا مدیریت پیامدها؟
وزارت امور خارجه چین اعلام کرد عباس عراقچی روز چهارشنبه برای گفتوگو با وانگ یی، وزیر امور خارجه چین وارد پکن میشود؛ دیداری که متعاقب گفتوگوهای حاشیهای دو وزیر در اجلاس سران بریکس در دهلینو تنظیم شده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، ضمن تأیید این خبر اعلام کرد محور مذاکرات، علاوه بر مناسبات دوجانبه، معطوف به مهمترین تحولات منطقهای و بینالمللی خواهد بود.
از منظر تحلیل تحولات، این سفر تلاشی از سوی دستگاه دیپلماتیک ایران برای اطمینان از استمرار کانالهای حیاتی مراودات مالی، نفتی و تجاری با بزرگترین شریک اقتصادی خود ارزیابی میشود. تحلیلگران و رسانههای داخلی ایران تأکید دارند که پکن همواره در مواضع رسمی از حقوق تجاری تهران حمایت کرده و از مخالفان تحریمهای یکجانبه بوده است. با این حال، انجام این سفر دقیقاً یک هفته پیش از دیدار روسای جمهور چین و آمریکا نشان میدهد که تهران درصدد شفافسازی مواضع مشترک و دریافت پیامهای روشنی درباره جایگاه پرونده ایران در دستور کار مذاکرات ۲۴ سپتامبر در واشنگتن است.
هشدار واشنگتن و اهرمهای مالی اسکات بسنت
در سوی دیگر ماجرا، واشنگتن سیگنالهای فزایندهای درباره پایش مراودات مالی ایران ارسال میکند. اسکات بسنت، وزیر دارایی ایالات متحده، در شهادت اخیر خود در مجلس نمایندگان اظهار داشت که هشدارهای آمریکا به همه کشورها و شرکتهایی که در دور زدن تحریمها به ایران کمک میکنند، بهطور مؤثری شنیده شده است. بسنت با اشاره به تحریم اخیر سه بانک در همین رابطه، اظهار کرد که مذاکرات خصوصی مفیدی با طرف چینی انجام شده و قرار است در روزهای پایانی هفته، پیش از نشست سران، این گفتوگوها با «هه لیفنگ»، معاون نخستوزیر چین پیگیری شود.
بسنت همچنین اظهار داشت که روابط تجاری چین و ایران از موضوعات مستقیم مورد بحث میان دونالد ترامپ و شی جینپینگ خواهد بود. در نگاه واشنگتن، جایگاه ذخیرهای دلار همچنان ابزار مسلط اعمال فشار به شمار میرود؛ بسنت با اشاره به اینکه با وجود کاهش سهم ذخایر دلاری مسکو و پکن، سایر کشورها در حال افزایش ذخایر دلاری خود هستند، آن را گواهی بر کارآمدی سازوکارهای مالی دولت آمریکا توصیف کرد.
سایه گزارشهای امنیتی بر همکاریهای تهران و پکن
حساسیت گفتوگوهای پکن و واشنگتن محدود به مبادلات تجاری نمانده است. گزارش روزنامه والاستریت ژورنال مبنی بر اینکه ایران پیش از حمله ۱۷ ژوئیه به پایگاه «موفقالسلطی» در اردن تصاویر ماهوارهای را از نهادهای چینی دریافت کرده است، بُعد امنیتی جدیدی به معادلات بخشید. با این حال، دولت چین این ادعاها را قویاً رد کرده است؛ گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، این گزارشها را «گمانهزنیهای بدون مدرک» خواند و از طرف آمریکایی خواست به جای اتهامزنی بیاساس، شواهد و مدارک مستند ارائه دهد. این رویکرد رسمی چین بازتابدهنده رویکرد سنتی پکن در مرزبندی دقیق میان همکاریهای اقتصادی با تهران و پرهیز از درگیری مستقیم با اتهامات نقض ترتیبات امنیتی بینالمللی است.
ترجیح واشنگتن بر نیویورک: اولویتهای مصلحتگرایانه پکن
یکی از نشانههای مهم تغییرات رفتاری پکن، برنامه عدم حضور شی جینپینگ در نشست سطح بالای هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک و تمرکز تمامعیار بر سفر ۲۴ سپتامبر به واشنگتن است. اگرچه رسانههای رسمی پکن دلیل مشخصی برای این تصمیم اعلام نکردهاند، اما تحلیل الگوی رفتاری دیپلماسی چین حاکی از آن است که واگذاری کرسی سازمان ملل به نمایندگان عالیرتبهای چون نخستوزیر یا وزیر خارجه مسبوق به سابقه بوده و نشانگر ترک صحنه چندجانبهگرایی نیست؛ بلکه بیانگر وزندهی فوقالعاده پکن به مدیریت مستقیم روابط پرچالش با دولت ترامپ است.
دستور کار دیدار واشنگتن به طیف گستردهای از اختلافات ساختاری از جمله جنگ تعرفهها، رقابت در فناوریهای پیشرفته بهویژه ایمنی هوش مصنوعی، زنجیرههای تأمین و پروندههای ژئوپلیتیک خاورمیانه اختصاص دارد. در چنین چارچوبی، منافع کلان اقتصادی چین در حفظ روابط صدها میلیارد دلاری با غرب همواره اصلیترین متغیر مهارکننده تنشها به شمار میرود.
خطوط قرمز پکن میان واشنگتن و تهران
چین نقشی پیچیده و چندوجهی میان تهران و واشنگتن ایفا میکند. از یک طرف، پکن خریدار عمده نفت صادراتی ایران و از حامیان سنتی مواضع تهران در نهادهای چندجانبه مانند سازمان ملل و بریکس است. از طرف دیگر، اقتصاد چین در شرایط حساس بازتنظیم تجاری قرار دارد و آسیبپذیری بخشهای بانکی آن در برابر تحریمهای ثانویه آمریکا مانع از ریسکپذیری نامحدود شرکتهای چینی میشود.
سفر عراقچی به پکن بیش از آنکه بیانگر شکلگیری ائتلافی راهبردی علیه تحریمها باشد، نمایانگر تلاش تهران برای تثبیت حداقلهای تعامل اقتصادی پیش از رسیدن شی جینپینگ به کاخ سفید است. برای چین، شراکت با تهران ابزاری موازنهساز در برابر نفوذ آمریکا در غرب آسیا تلقی میشود، اما واقعگرایی اقتصادی پکن حکم میکند که منافع بنیادین این کشور در مذاکره با بزرگترین اقتصاد جهان فدای مناسبات با تهران نگردد. نتایج نهایی مذاکرات ترامپ و شی نشان خواهد داد که پکن تا چه اندازه میتواند نقش سنتی «میانجی عملگرا» را میان فشارهای فزاینده واشنگتن و نیازهای اقتصادی تهران حفظ کند.
- دیپلماسی فشرده پکن میان واشنگتن و تهران؛ توازن دشوار چین در آستانه دیدار شی و ترامپ
- تلاش نیویورک برای مصادره ۶۱ میلیون دلار رمزارز؛ گشوده شدن جبهه تازه واشنگتن علیه درآمدهای نفتی تهران
- پیوستگی پهنههای فرونشست و مرگ تدریجی آبخوانها؛ ۱۰ برابر شدن اراضی فرونشستی در هشت سال
- خروج نظامیان آمریکا از عراق و چالش خلع سلاح گروههای مسلح و رقابت نفوذ میان واشنگتن و تهران در بغداد
- خیز ۱۶ میلیارد دلاری توتالانرژیز در عراق، فرانسه در نفت عراق سرمایهگذاری میکند
