در تازهترین تحول دیپلماتیک مربوط به برگزاری نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد، دولت ایالات متحده آمریکا در تاریخ ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۶ شهریور ۱۴۰۵) موافقت خود را با صدور روادید مشروط برای مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و شمار محدودی از اعضای هیئت همراه اعلام کرد.
نشست عمومی سران و هیئتهای بلندپایه کشورهای عضو قرار است از تاریخ ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ (۳۱ شهریور ۱۴۰۵) در مقر اصلی این نهاد بینالمللی در نیویورک آغاز شود. به گزارش خبرگزاری رویترز، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرده است که این تصمیم صرفاً در چارچوب تعهدات حقوقی واشینگتن به عنوان کشور میزبان سازمان ملل متحد اتخاذ شده و به هیچ عنوان به منزله تغییر در رویکرد کلان ایالات متحده در قبال تهران یا نشانهای از آغاز مذاکرات دوجانبه نیست.
محدودیتهای تردد و خرید کالا
بر اساس گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، هیئت ایرانی در این دوره با ترکیبی بسیار محدودتر از سالهای گذشته راهی نیویورک خواهد شد و دولت آمریکا تدابیر نظارتی شدیدی را برای رفتوآمد اعضای آن تعیین کرده است. طبق این مقررات، دیپلماتها و هیئت همراه تنها مجاز به تردد میان مقر اصلی سازمان ملل متحد، ساختمان نمایندگی دائم ایران، اقامتگاه سفیر ایران در نیویورک و مسیرهای مواصلاتی تعیینشده تا فرودگاه بینالمللی جان اف کندی هستند و خروج از این محدوده جغرافیایی ممنوع اعلام شده است. علاوه بر این، محدودیتهای مالی و تجاری مشخصی نیز وضع شده است؛ بهطوریکه اعضای این هیئت حق خرید کالاهای لوکس و برخی اقلام فنی و تجاری خاص مشمول تحریمها را در بازار ایالات متحده نخواهند داشت.
تعهدات حقوقی و اختیارات امنیتی میزبان
سازوکار حضور نمایندگان کشورهای جهان در مجمع عمومی، بر پایه توافقنامه رسمی مقر سازمان ملل تنظیم شده است که در تاریخ ۲۶ ژوئن ۱۹۴۷ (۵ تیر ۱۳۲۶) میان دولت آمریکا و سازمان ملل متحد به امضا رسید. بر اساس این معاهده بینالمللی، کشور میزبان متعهد است که شرایط ورود، اقامت و تردد بدون مانع نمایندگان کشورهای عضو را برای مشارکت در گردهماییهای رسمی فراهم کند. با این حال، به گزارش خبرگزاری فرانسه، مقامات واشینگتن بار دیگر تأکید کردهاند که دولت میزبان با استناد به اختیارات مصرح در اسناد تکمیلی این پیمان، حق دارد برای حفظ امنیت ملی یا پیگیری سیاستهای مشخص، بر دامنه صدور روادید و شعاع رفتوآمد هیئتها نظارت و محدودیت اعمال کند؛ روشی که در دهههای گذشته نیز درباره دیپلماتهای چندین کشور اعمال شده است.
رد روادید هیئت تشکیلات خودگردان
صدور روادید برای نمایندگان ایران همزمان با اتخاذ رویکردی متفاوت و سختگیرانه در قبال برخی دیگر از هیئتها صورت گرفته است. به گزارش شبکه خبری الجزیره، دولت آمریکا برای دومین سال متوالی از اعطای روادید ورود به محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، و اعضای ارشد همراه وی خودداری کرده است. مقامات آمریکایی علت این تصمیم را پیگیری پروندههای حقوقی بینالمللی از سوی تشکیلات خودگردان علیه اسرائیل در دادگاههای جهانی عنوان کردهاند. این اقدام با واکنش تند مسئولان فلسطینی روبهرو شده و آنها واشینگتن را به نقض صریح وظایف بینالمللی خود به عنوان میزبان نهادهای بینالمللی متهم ساختهاند. در پی این تحولات، مجمع عمومی سازمان ملل قصد دارد درباره امکان سخنرانی غیرحضوری و تصویری محمود عباس در صحن عمومی رأیگیری به عمل آورد.
پیامهای ضدونقیض و چشمانداز مبهم گفتوگوها
حضور همزمان هیئتهای ایرانی و غربی در مقر سازمان ملل متحد، گمانهزنیهای رسانهای را درباره احتمال وقوع دیدارهای حاشیهای افزایش داده است. با این حال، گزارشهای رسانههای بینالمللی مانند پایگاه خبری بلومبرگ نشان میدهد که دو طرف مواضع سرسختانهای دارند و فضای دیپلماتیک برای آغاز گفتوگوهای سازنده فراهم نیست. دولت ایالات متحده اعلام کرده است که بازگشت به میز مذاکره تنها در صورت رعایت پیششرطهای معین امکانپذیر خواهد بود و در مقابل، مقامات رسمی در تهران نیز هرگونه تماس دوجانبه را به تحقق خواستههای خود مشروط کردهاند. تحلیلگران بر این باورند که صرف حضور همزمان در یک فضای بینالمللی، تغییری در روند مناسبات دوجانبه ایجاد نخواهد کرد.
اهداف و برنامههای هیئت در نیویورک
تاکنون نهاد ریاستجمهوری ایران و وزارت امور خارجه فهرست نهایی همراهان و جزئیات دقیق دیدارهای مسعود پزشکیان در حاشیه نشست مجمع عمومی را به صورت کامل منتشر نکردهاند. با این حال، منابع مطلع پیشبینی میکنند که علاوه بر سخنرانی رسمی در صحن مجمع عمومی سازمان ملل متحد، دیدارهایی با سران برخی کشورهای شرکتکننده، دبیرکل سازمان ملل و مسئولان رسانههای بینالمللی در دستور کار قرار گیرد. اگرچه حضور در نیویورک فرصتی راهبردی برای تشریح مواضع و دیدگاههای بینالمللی تهران ارزیابی میشود، اما پروتکلهای سختگیرانه و چارچوبهای نظارتی اعمالشده از سوی میزبان، دامنه فعالیتها و دیدارهای این هیئت را به میزان زیادی محدود خواهد کرد.
