دو حزب اصلی کرد در اقلیم کردستان عراق با طرح انتقال مخالفان کرد ایرانی و خانواده‌هایشان از شمال این کشور به استان مثنی در جنوب عراق مخالفت کرده‌اند؛ مخالفتی که نشان‌دهنده اختلاف بر سر چگونگی اجرای تفاهم‌های امنیتی میان بغداد و تهران است.
این طرح در حالی مطرح شده است که ایران می‌کوشد محدودیت‌ها بر فعالیت گروه‌های مخالف کرد مستقر در عراق را تشدید کند. با این حال، هنوز هیچ تصمیمی برای اجرای طرح انتقال این گروه‌ها به جنوب عراق به‌طور علنی اعلام نشده است.
منابع عراقی همچنین دستیابی به توافقی جدید با تهران برای اخراج این گروه‌ها از عراق یا تحویل اعضای آن‌ها به مقام‌های ایرانی را تکذیب کردند. این در حالی است که سفیر ایران در بغداد اعلام کرده بود دو طرف در پی نشست امنیتی ماه جاری، اکتبر، بر سر این موضوع به توافق رسیده‌اند.
طرح انتقال به اختلاف‌هایی در عراق دامن زده است
پیشنهادهای مطرح‌شده شامل انتقال مخالفان کرد ایرانی و خانواده‌هایشان از اقلیم کردستان به مناطقی در استان مثنی است. صحرای سماوه در جنوب عراق نیز یکی از گزینه‌های اسکان آن‌هاست. رسانه‌های عراقی به نقل از منابع سیاسی گزارش داده‌اند که این طرح همچنان در دست بررسی است و هنوز تصمیمی برای اجرای آن گرفته نشده است.
این پیشنهاد در چارچوب توافق امنیتی امضاشده میان عراق و ایران در مارس ۲۰۲۳ مطرح شده است؛ توافقی که بغداد بر اساس آن متعهد شد از استفاده از خاک خود برای حمله به ایران جلوگیری کند و مقرهای گروه‌های کرد ایرانی را از مناطق مرزی دور کند.
در ۱۹ اکتبر، ماه جاری، مقام‌های عراقی و ایرانی با حضور نمایندگان اقلیم کردستان نشستی برای بررسی مسائل امنیتی حل‌نشده برگزار کردند.
بغداد اعلام کرد که این نشست به هماهنگی‌های امنیتی و اجرای تعهدات پیشین اختصاص داشته است و از توافقی جدید برای انتقال این گروه‌ها یا تحویل آن‌ها به ایران خبر نداد.
در مقابل، محمدکاظم آل صادق، سفیر ایران در عراق، اعلام کرد که دو طرف بر سر خارج کردن گروه‌هایی که تهران آن‌ها را جدایی‌طلب می‌خواند از اقلیم کردستان یا تحویل آن‌ها به ایران توافق کرده‌اند. این روایت با گزارش منابع عراقی از نشست در تضاد بود؛ این منابع تأکید کردند که چنین توافقی حاصل نشده است.
چرا کردها مخالف‌اند؟
مخالفت کردها ریشه در ملاحظات سیاسی، امنیتی و جغرافیایی دارد. پیوندهای دیرینه میان نیروهای کرد عراقی و همتایان ایرانی آن‌ها که سال‌هاست در اقلیم کردستان مستقرند نیز در این مخالفت نقش دارد.
مخالفان طرح معتقدند انتقال نیروهای مسلح این گروه‌ها و خانواده‌هایشان به مناطق دور از مرز ایران، به‌ویژه جنوب عراق، می‌تواند رفت‌وآمد آن‌ها را محدود کند و توانایی‌شان را برای ادامه فعالیت‌های سیاسی و تشکیلاتی کاهش دهد. این انتقال همچنین آن‌ها را از محل فعالیتشان در مناطق کردنشین ایران دور می‌کند.
انتقال خانواده‌ها به مکان‌های جدید همچنین پرسش‌هایی درباره شرایط اقامت، آزادی رفت‌وآمد و پیوندهای اجتماعی آن‌ها مطرح می‌کند؛ به‌ویژه اگر در اردوگاه‌های بسته یا تحت تدابیر شدید امنیتی اسکان داده شوند.
مخالفان کرد ایرانی شامل چندین حزب و گروه‌اند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به حزب دموکرات کردستان ایران، حزب حیات آزاد کردستان، حزب آزادی کردستان و سازمان‌های کومله اشاره کرد. این گروه‌ها عمدتاً در استان‌های اربیل و سلیمانیه و برخی دیگر از مناطق اقلیم کردستان مستقرند.
مواضع این گروه‌ها لزوماً با مواضع دو حزب کرد عراقی یکسان نیست، اما حضورشان در اقلیم با روابط دیرینه سیاسی، اجتماعی و امنیتی گره خورده است. از این رو، هر طرحی برای انتقال آن‌ها فراتر از مسائل لجستیکی است و با موازنه‌های سیاسی در اقلیم و روابط آن با بغداد و تهران ارتباط دارد.
- مخالفت اقلیم کردستان با انتقال مخالفان مسلح ایرانی به جنوب؛ ماجرا چیست؟
- طرح‌های ترور و کاهش نیروهای سفارتخانه‌ها؛ آیا واشنگتن برای دور تازه‌ای از رویارویی با ایران آماده می‌شود؟
- هشدار آمریکا درباره افزایش طرح‌های ترور منتسب به ایران علیه دیپلمات‌ها
- انتقاد شدید مولوی عبدالحمید از وضعیت اقتصادی و درخواست انعطاف در مذاکرات ایران و آمریکا
- فراخوان گزارشگر ویژه سازمان ملل برای جمع‌آوری اسناد سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی
