پس از وقفهای نزدیک به پنج ماه، درهای ساختمان بهارستان در نیمهشب ۲۲ تیرماه ۱۴۰۵ بهروی نمایندگانی باز شد که ماهها بود در غیاب جلسات علنی، از طریق تریبونهای غیررسمی به انتقاد از وضع موجود میپرداختند. برگزاری این جلسه در شرایطی که ساختار سیاسی ایران در پی وقایع پس از نهم اسفند ۱۴۰۴ دستخوش تحولات بنیادین شده است، بیش از آنکه یک روال قانونی عادی به نظر برسد، واجد پیامهای نمادین و سیاسی در دو سطح داخلی و بینالمللی است.
مجلس تحتالشعاع فقدان و گذار
اولین نشست علنی مجلس پس از ۱۴۶ روز (با احتساب آخرین جلسات بررسی بودجه) در اتمسفری برگزار شد که نشانههای گذار سیاسی در آن هویدا بود. حضور حمیدرضا حاجیبابایی، نایبرئیس مجلس، بر صندلی ریاست در غیاب محمدباقر قالیباف، نخستین پرسش را در ذهن ناظران ایجاد کرد. غیبت رئیس مجلس، که در ماههای اخیر نام او با «مذاکرات پنهان و آشکار» با ایالات متحده گره خورده است، در جلسهای که شعارهای «انتقام» و «مرگ بر آمریکا» فضای آن را پر کرده بود، نمیتواند صرفاً یک واقعه فیزیکی تلقی شود.
نصب تصویر مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جدید در صحن مجلس و تاکید نایبرئیس بر بیعت مجدد با «رهبری»، نشاندهنده تلاش پارلمان برای تثبیت مشروعیت در ساختار جدید قدرت است. این جلسه در واقع تلاشی برای بازگرداندنِ نمای «نهاد قانونگذاری» به کشوری بود که ماههاست توسط نهادهای امنیتی و شورای عالی امنیت ملی اداره میشود.
تغییر در آییننامه؛ قانونگذاری در وضعیت اضطرار
خروجی اصلی این جلسه شبانه، تصویب اصلاح ماده یک قانون آییننامه داخلی مجلس بود. بر اساس این مصوبه، مجلس اجازه یافت در «مواقع اضطرار و شرایط خاص»، جلسات خود را خارج از ساختمان بهارستان و یا در بستر فضای مجازی برگزار کند.
اگرچه موافقان این طرح، از جمله علی خضریان و محسن زنگنه، بر لزوم «عدم تعطیلی تقنین» و «ارتقای جایگاه مردم» تاکید کردند، اما نگاهی منتقدانهتر نشان میدهد که این مصوبه در واقع رسمیت بخشیدن به یک «دولت در سایه» یا «حاکمیت سیار» است. تصویب این طرح با ۲۱۰ رای موافق، واکنشی است به واقعیتهای میدانی جنگ و اشراف اطلاعاتی رقبای منطقهای و بینالمللی که باعث شده است تجمع مقامات در یک نقطه ثابت (بهارستان)، به یک ریسک امنیتی بزرگ تبدیل شود.
در مقابل، مخالفانی نظیر مهدی کوچکزاده با نقد کلمات مبهمی چون «اضطرار»، معتقد بودند که این تعابیر میتواند راه را برای دور زدن استانداردهای شفافیت در قانونگذاری باز کند. با این حال، غلبه نگاه امنیتی بر نگاه پارلمانی در این رایگیری مشهود بود.
شکاف در جبهه اصولگرایی؛ دوگانه قالیباف-پایداری
تعطیلی طولانیمدت مجلس، به محل مناقشهای جدی میان طیفهای مختلف اصولگرا بدل شده بود. نمایندگان نزدیک به «جبهه پایداری»، از جمله حمید رسایی، در این مدت نوک پیکان حملات خود را متوجه محمدباقر قالیباف کرده بودند. اتهام اصلی این بود که قالیباف به توصیه «مراجع ذیصلاح امنیتی» و با هدف هموار کردن مسیر مذاکره با واشینگتن، مانع از تشکیل جلسات علنی میشود؛ جلساتی که میتوانست تریبونی برای مخالفتهای تند با سیاستهای دستگاه دیپلماسی و عباس عراقچی باشد.
در این میان، منتقدان داخلی جبهه پایداری نیز بیکار ننشستند. محمد مهاجری، فعال سیاسی اصولگرا، با حمله به تهدیدهای این طیف مبنی بر تجمع مقابل مجلس، آنها را دچار «طردشدگی» از سوی جامعه و مسئولان توصیف کرد. این شکاف نشان میدهد که برخلاف شعارهای وحدتآمیز در صحن علنی، بدنه حاکمیت در نحوه مواجهه با پیامدهای جنگ و مذاکرات احتمالی دچار تشتت آراست.
وزن واقعی مجلس در موازنه قدرت
یک پرسش اساسی در تحلیل این گزارش نهفته است: آیا بازگشایی مجلس به معنای بازگشت قدرت به نمایندگان است؟
واقعیتهای میدانی و گزارشهای خبرگزاریهای داخلی نظیر ایرنا و ایسنا نشان میدهد که در مدت تعطیلی صحن، کمیسیونها فعال بودهاند و وزرا بهصورت وبیناری گزارش میدادهاند. اما تصمیمات کلان، به ویژه در حوزههای نظامی و سیاست خارجی، عملاً در جای دیگری اتخاذ شده است. بسیاری از تحلیلگران داخلی معتقدند که در شرایط فعلی، مرکز ثقل تصمیمگیری از بهارستان به خیابان پاستور و ستادهای فرماندهی تغییر مکان داده است.
اعلام وصول طرح «اقدام راهبردی تامین امنیت در تنگه هرمز» در پایان جلسه، تلاشی برای بازپسگیری این نقش بود. مجلس میخواهد نشان دهد که هنوز در تعیین قواعد بازی در خلیج فارس نقشآفرین است، اما با توجه به کشته شدن چهرههای کلیدی نظیر علی لاریجانی (دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی) و تغییرات در راس هرم قدرت، به نظر میرسد مجلس بیشتر نقش «تاییدکننده» یا «تریبون اعلام مواضع حاکمیتی» را ایفا میکند تا یک نهاد سیاستگذار مستقل.
جلسه شبانه ۲۲ تیرماه، بیش از آنکه نمایش قدرت پارلمان باشد، تصویری از یک «نهاد در حال انقباض» بود که تلاش میکند خود را با پروتکلهای امنیتی جدید تطبیق دهد. تصویب برگزاری جلسات مجازی، اعترافی تلخ به آسیبپذیری فیزیکی نهادهای رسمی است.
در حالی که نمایندگان با شعار «نه سازش، نه تسلیم» فضای صحن را پر کردند، غیبت معنادار رئیس مجلس و تداوم مذاکرات در پشت پرده، نشاندهنده یک پارادوکس بزرگ در قلب حکمرانی ایران است. مجلس در شرایطی به کار بازگشته که باید میان «مطالبات تندروانه برای انتقام» و «واقعیتهای تلخ ناشی از جنگ و ضرورتهای دیپلماتیک»، راهی میانه بیابد؛ راهی که با توجه به ساختار جدید قدرت و نفوذ گسترده نهادهای نظامی، بسیار باریک و لغزنده به نظر میرسد. بهارستان اکنون در آزمونی قرار دارد که در آن، حفظ ظاهرِ «در رأس امور بودن» شاید دشوارترین وظیفهاش باشد.
- انسداد بیسابقه شریان مالی رژیم ایران؛ موفقیت محاصره دریایی آمریکا در توقف هفتهفتهای صادرات نفت
- انسداد در شریانهای مالی نظام سلامت؛ وقتی بیمهها «بدهکار» و پزشکان «تأمینکننده» میشوند
- بازگشت ایران و آمریکا به مدار جنگ؛ حملات کوبنده ارتش آمریکا به زیرساختهای نظامی سپاه پاسداران
- دیپلماسی در بیشکک؛ تلاش ایران برای تثبیت جایگاه در نظم نوین منطقهای
- تنش بیسابقه میان تهران و واشینگتن؛ از تهدید به مصادره اموال شخصی فرماندهان سپاه تا هشدار به پاسخ نظامی در خلیج فارس
