در تازهترین تحول از درگیریهای نظامی میان ایران و ایالات متحده آمریکا در منطقه، ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) روز یکشنبه ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۹ تیر ۱۴۰۵) اعلام کرد که یک نظامی آمریکایی در روز شنبه ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۸ تیر ۱۴۰۵) در جریان یک عملیات در شمال عراق کشته شده است. بر اساس بیانیهای که از سوی سنتکام صادر شده و خبرگزاری رویترز آن را بازتاب داده است، این حادثه مرگبار در پی انفجار کنترلشده مهمات عملنکردهای رخ داد که از یک پهپاد تهاجمی یکطرفه ایرانی منشأ گرفته بود؛ پهپادی که پیش از آن توسط نیروهای مدافع سرنگون شده بود.
در جریان این انفجار، یک نظامی دیگر آمریکایی نیز مجروح شد که به گزارش مقامات نظامی تحت درمان قرار دارد. این واقعه درست در بحبوحه تبادل آتش سنگین هوایی میان نیروهای آمریکایی و اهدافی در داخل خاک ایران رخ میدهد.
افزایش تلفات ارتش آمریکا در نبرد هوایی
بر اساس گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، با کشته شدن این سرباز در شمال عراق، شمار کل نظامیان آمریکایی کشتهشده در نبرد جاری با ایران به ۱۷ تن افزایش یافت. این خبرگزاری در گزارش خود تاکید کرد که این رویارویی تا امروز بیشتر به شکل تبادل ضربات هوایی، موشکی و پهپادی پیش رفته و هنوز به یک نبرد زمینی تمامعیار تبدیل نشده است؛ با این حال، ترکشهای این جنگ فرسایشی اکنون به شکل مستقیم دامنگیر کشورهای همسایه نظیر عراق، اردن و کویت شده است. سنتکام همچنین در بیانیه خود به حادثه دیگری در خاک اردن اشاره کرد و افزود که به دنبال حمله پهپادی و بالستیکی روز جمعه ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۷ تیر ۱۴۰۵) ایران به یک پایگاه آمریکایی در اردن، نیروهای تجسسی موفق به یافتن بقایای جسدی ناشناس در محل اصابت شدهاند که تلاشها برای تعیین هویت آن ادامه دارد. در جریان آن حمله نیز دو نظامی دیگر آمریکایی کشته و یک تن مفقود شده بود که واشنگتن در پاسخ به آن، موج تازهای از حملات سنگین هوایی را برای تنبیه تهران آغاز کرده است.
بغداد در منگنه فشارهای سیاسی و نظامی
اهمیت رخداد اخیر در شمال عراق تنها به کشته شدن یک نظامی آمریکایی خلاصه نمیشود، بلکه بار دیگر این واقعیت تلخ را آشکار میسازد که عراق ناخواسته به زمین بازی و میدان نبرد غیرمستقیم تهران و واشنگتن تبدیل شده است. دولت جدید عراق به رهبری نخستوزیر، علی فالح الزیدی، همواره بر موضع بیطرفی خود در این جنگ تأکید ورزیده است، اما موقعیت راهبردی این کشور، همسایگی طولانی با ایران، حضور فعال گروههای شبهنظامی مسلح و وجود پایگاههای آمریکایی، بغداد را در وضعیتی بسیار آسیبپذیر قرار داده است.
این شرایط چالشبرانگیز، یک بازی دوگانه و بسیار حساس را به دولت عراق تحمیل کرده است؛ از یک سو بغداد باید تمام توان دیپلماتیک خود را به کار گیرد تا مانع از کشیده شدن پای خود به یک جنگ مستقیم و ویرانگر شود، و از سوی دیگر، برای آموزش نیروها، تداوم همکاریها و مهار باقیماندههای داعش، همچنان به حفظ هماهنگی و بقای نیروهای آمریکایی در خاک خود نیازمند است. از طرفی، پیوندهای عمیق سیاسی، مذهبی و اقتصادی با تهران، اتخاذ هرگونه موضع تند علیه ایران را برای مقامات عراقی غیرممکن میسازد.
قراردادهای شصت میلیارد دلاری در میانه آتش
در شرایطی که تنشهای نظامی سایه سنگین خود را بر منطقه افکنده است، پرونده انرژی عراق نیز پیچیدهتر و در عین حال پویاتر شده است. به گزارش پایگاه خبری کردستان ۲۴، نخستوزیر عراق در جریان سفر اخیر خود به واشنگتن که در روزهای گذشته انجام شد، برای جذب سرمایهگذاریهای غربی در بخشهای نفت، گاز و برق تلاش کرد. بر اساس بیانیه رسمی دفتر نخستوزیری عراق که در ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۸ تیر ۱۴۰۵) منتشر شد، دولت عراق موفق به امضای ۴۸ توافقنامه و یادداشت تفاهم همکاری با شرکتهای مطرح آمریکایی به ارزش کلی حدود ۶۰ میلیارد دلار شده است.
این توافقنامهها که با غولهای نامآشنایی همچون اکسونموبیل، شل، هالیبرتون، جنرال الکتریک ورنووا و کیبیآر به امضا رسیده، شامل توسعه میدانهای نفتی، ارتقای شبکه توزیع برق و سرمایهگذاری در بخش گاز مایع است. اگرچه مقامات واشنگتن و بغداد این توافقات را گامی بزرگ به سوی توسعه اقتصادی خواندهاند، اما کارشناسان حوزه انرژی هشدار میدهند که امنیت این پروژههای بزرگ راهبردی به طور مستقیم به ثبات کلی منطقه وابسته است. مخالفت شدید برخی گروههای مسلح عراقی مانند جنبش النجباء با سرمایهگذاریهای آمریکا و تهدید به هدف قرار دادن منافع واشنگتن، اجرای این پروژهها را با ریسکهای امنیتی بسیار بالایی مواجه میکند.
گریزگاههای راهبردی برای مقابله با شوک هرمز
شدت گرفتن نبرد میان ایران و آمریکا، تردد نفتکشها در تنگه هرمز را نیز تحت تأثیر قرار داده است. به گزارش رویترز در ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۸ تیر ۱۴۰۵)، تردد نفتکشها در تنگه هرمز به دلیل مخاطرات جنگ تقریباً متوقف شده است. این انسداد برای عراق که بخش اعظم درآمد ارزی خود را از طریق صادرات نفت خام از بنادر جنوبی در خلیج فارس تأمین میکند، یک فاجعه اقتصادی محسوب میشود.
در پاسخ به این وضعیت اضطراری، بغداد گزینههای عبور از مسیرهای جایگزین را با سرعت بیشتری دنبال میکند. بر اساس گزارش شبکه تلویزیونی ولات تیوی، دولت عراق در پی امضای توافقنامههای تازه با سوریه برای فعالسازی مجدد خط لوله قدیمی انتقال نفت کرکوک به بندر بانیاس در دریای مدیترانه است. پیش از این نیز رویترز در ۱۷ مارس ۲۰۲۶ (۲۷ اسفند ۱۴۰۴) فاش ساخته بود که عراق با مقامات ایرانی درباره عبور امن نفتکشهایش از تنگه هرمز رایزنی کرده و همزمان برای بازسازی خط لوله راهبردی کرکوک-جیهان به سمت ترکیه وارد مذاکره شده است. این مسیر شمالی قادر است در فاز نخست روزانه ۲۵۰ هزار بشکه نفت عراق را صادر کند و وابستگی این کشور را به مسیر ناامن خلیج فارس کاهش دهد، هرچند که برای دستیابی به ظرفیت نهایی آن، بغداد نیازمند حل و فصل نهایی اختلافات نفتی خود با اربیل در اقلیم کردستان است.
موازنه سخت بغداد در برزخ جنگ
در مجموع، کشته شدن یک نظامی آمریکایی دیگر در شمال عراق نشان داد که بغداد، فراتر از هرگونه تمایل دیپلماتیک برای دوری از بحران، در کانون طوفان منطقهای ایستاده است. دولت جدید عراق اکنون با وظیفه خطیر حفظ تعادل میان نیروهای متخاصم مواجه است؛ موازنهای سخت میان حفظ جان سربازان خارجی، تأمین امنیت سرمایهگذاریهای شصت میلیارد دلاری آمریکا و تضمین صادرات حیاتی نفت از مسیرهای پرپیچوخم شمالی و غربی در روزهایی که تنگه هرمز با ناامنی شدید مواجه است.
