در ۱۳ مه، ۶۰۰ روز از محرومیت دختران افغان از مدرسه گذشت؛ از آن زمان، صدای خندهها و گفتوگوهایشان در راهروهای مدرسه با سکوت جایگزین شده است. ممنوعیت آموزش مدرسهای دختران از سوی «طالبان» در افغانستان، میلیونها دختر را از حق یادگیری محروم کرده و آنان را در چرخه فقر و ناامیدی محصور نگه داشته است. آنان امروز از فرصت یادگیری و رشد محروماند و در معرض خطر ازدواج اجباری زودهنگام و خشونت قرار دارند. ممنوعیت آموزش دختران تنها تعرض به حقوق اساسی آنان نیست، بلکه فاجعهای برای آینده افغانستان نیز به شمار میرود. برای غلبه بر همه این موانع و نگرانیهای آینده، دختران افغان با وجود کمیابی آموزش آنلاین و دشواری دسترسی به آن، به یادگیری آنلاین روی آوردهاند.
در این باره، مجله «ذا دیپلومات» گزارشی منتشر کرده که وبسایت الحل نت آن را ترجمه و منتشر کرده است. با وجود آنکه بسته شدن مدارس و دانشگاهها به روی میلیونها دختر افغان اثری ویرانگر بر آنان داشته، در سالهای اخیر با ظهور آموزش آنلاین و فراهم شدن فرصتها و بورسیههای دانشگاهی، امیدی تازه پدید آمده است. با وجود اندک بودن منابع اختصاصیافته به دختران افغان، بخش کوچکی از آنان توانستهاند از طریق اینترنت به آنچه از آن محروم شده بودند دست یابند.
برای نمونه، «روشنی آی اومید» برنامهای است که آموزش آنلاین را برای دختران دانشآموز در افغانستان فراهم میکند. این برنامه به مجله کمک کرده است تا فرصت بررسی چالشهایی را که دانشآموزان دختر هنگام شرکت در کلاسهای آنلاین در افغانستان با آن روبهرو هستند، به دست آورد.
«مروه»، دانشآموز پایه یازدهم در برنامه «روشنی آی اومید» که درسهایش را بهصورت آنلاین از ولایت قندهار دریافت میکند، میگوید با گذشت زمان و بسته ماندن مدرسهاش، رؤیاهایش در هم شکست. اما او امروز خود را خوششانس میداند که فرصت حضور در کلاسهای آنلاین را به دست آورده است. مروه برای همگام شدن با دورههای درسی آنلاین تلاش زیادی کرده و کار با کلاسهای آنلاین را پیچیده یافته است، اما عزم او برای رویارویی با چنین سختیهایی، وی را به پیش رانده است. داستان مروه گواهی بر قدرت و تابآوری دختران افغان در مواجهه با دشواریهاست، اما شمار اندکی از دختران در افغانستان مانند او فرصت غلبه بر سختیها را دارند.
در حالی که آموزش آنلاین برای بسیاری از دختران افغان که از دسترسی به مدارس و دانشگاههای سنتی محروماند، راه نجاتی حیاتی فراهم کرده است، باید به محدودیتهای بزرگی که با آن روبهرو هستند نیز اشاره کرد. بر اساس این گزارش، آموزش آنلاین مستلزم دسترسی به فناوری قابل اعتماد و اتصال به اینترنت است؛ چیزی که افغانستان در فراهم کردن آن در پایینترین رتبه جهانی قرار دارد.
افزون بر این، آموزش آنلاین به تشدید نابرابریهای آموزشی موجود میانجامد، زیرا دانشآموزانی که به فناوری قابل اعتماد و اتصال به اینترنت دسترسی ندارند، نمیتوانند بهطور کامل در کلاسهای آموزشی مشارکت کنند. این نابرابری فزاینده از گسترش فقر در افغانستان ناشی میشود؛ کشوری که در آن سهم سرانه از تولید ناخالص داخلی از ۵۱۶ دلار در سال ۲۰۲۰ به ۳۶۸ دلار در سال ۲۰۲۱ کاهش یافته و احتمالاً اکنون کمتر هم شده است، در حالی که هزینه بسته اینترنتی ۷ دلاری برای اکثریت مردم بسیار سنگین به شمار میرود. قیمتهای بالا مانعی بزرگ بر سر راه دسترسی اکثریت مردم افغانستان به منابع آنلاین و فرصتهای آموزشی است.
حتی برای کسانی که میتوانند به آموزش آنلاین دسترسی پیدا کنند، گزارش اشاره میکند که بهرهمندی حداکثری از آن با دشواریهایی همراه است. نظام آموزشی در افغانستان بسیار سنتی است و رایانه و موضوعات فناوری اطلاعات را در بر نمیگیرد. در نتیجه، دختران افغان غالباً از مهارتهای سواد دیجیتال بیبهرهاند.
همچنین شمار محدودی از سازمانها به دختران افغان برای دسترسی به آموزش، چه بهصورت آنلاین و چه از طریق فراهم کردن دیگر فرصتهای آموزشی جایگزین، کمک میکنند. جامعه بینالمللی نیز پس از بسته شدن مدارس در افغانستان، برای ارائه حمایتی معنادار به دختران افغان با دشواری روبهرو بوده است. با وجود تلاشهای مداوم برای ورود به گفتوگو با «طالبان» درباره بازگشایی مدارس و اهمیت آموزش دختران، مدارس نزدیک به دو سال است که با قاطعیت به روی دختران افغان بسته ماندهاند و دسترسی به منابع آموزشی و بورسیههای آنلاین همچنان بسیار اندک و محدود است. این ناکامی در ارائه حمایت مورد نیاز در افغانستان، بازتابدهنده نیاز فوری به ادامه پیگیری و پشتیبانی از حقوق دختران افغان در آموزش و برابری فرصتهاست.
در پاسخ به بحران آموزش در افغانستان، کارزار توییتری با هشتگ #LetAfghanGirlsLearn در سراسر جهان از حمایت گستردهای برخوردار شده است. این کارزار خواستار بازگشایی مدارس به روی دختران است و به بستری برای افراد تبدیل شده تا همبستگی خود را با دختران افغان و حق آنان برای آموزش ابراز کنند. این کارزار با جلب توجه به بحران ادامهدار در افغانستان، بر ضرورت فوری تضمین دسترسی بیدرنگ دختران به مدارس و دانشگاهها تأکید میکند. این کارزار یادآوری نیرومندی است از اینکه مبارزه برای آموزش دختران در سایه حاکمیت «طالبان» در افغانستان هنوز پایان نیافته است.
جامعه بینالمللی میتواند با فراهم کردن حمایت برای گسترش دسترسی به ابزارها و منابع دیجیتال و ارائه بورسیههای تحصیلی و کمکهای مالی برای یاری رساندن به دختران در ادامه تحصیلشان در این دوره دشوار، نقشی مهم در این تلاشها ایفا کند. «ذا دیپلومات» بر این باور است که حفظ گفتوگویی باز با «طالبان» برای اعمال فشار بهمنظور بازگشایی مدارس به روی دختران و تضمین دسترسی همه آنان به آموزش در آینده اهمیت دارد، زیرا تنها از طریق رویکردی جامع میتوانیم دسترسی برابر همه دختران در افغانستان به آموزش را تضمین کنیم.
