«با اشتیاق منتظر جمعه میمانیم». حالوهوای عراقیها بهطور کلی و بغدادیها بهطور خاص همین است. همه منتظر «جمعه متنبی» هستند؛ چرا که این خیابان پس از آنکه زمانی راکد بود، اکنون به فضایی برای همه قشرها بدل شده است.
«جمعه تنها جای نفس کشیدن ماست؛ بهویژه که بعد از پایان یک هفته پر از فشار کاری میرسد. برای همین، هر جمعه من و خانوادهام به متنبی میرویم»، این را عامر فؤاد، کارمند ۴۲ ساله یکی از ادارههای دولتی، میگوید.
خیابان متنبی شریان حیات فرهنگی عراق بهطور کلی و پایتخت، بغداد، بهطور خاص به شمار میرود و معمولا، بهویژه در روزهای جمعه، مملو از بازدیدکنندگان اهل فرهنگ است.
«متنبی را انتخاب میکنیم؛ چون همهچیزش آدم را سر ذوق میآورد: موسیقی، کتاب، نمایشهای تئاتری، نمایشگاههای هنرهای تجسمی، نشستها، قهوهخانه شابندر، دجله، میدان قشله، مردم؛ همهچیز در یک جا جمع شده است»، فؤاد به «الحل نت» میگوید.
نوازندگی و نقاشی
خیابان متنبی دهها کتابفروشی، انتشارات، مرکز فرهنگی و باشگاه ادبی را در خود جای داده است؛ گذشته از کافهها و بازارهای سنتی، مانند «سوق السرای»، و نیز محوطه قشله و نزدیکیاش به «موزه بغدادی».
«دختر کوچکم خیلی نقاشی را دوست دارد و هر جمعه او را اینجا میآورم تا ببیند نقاشها چطور چهره مردم را میکشند، و گاهی هم به او نقاشی یاد میدهند؛ و این خیلی خوشحالش میکند»، فؤاد میگوید.
فؤاد میگوید روز جمعهاش را به گشتوگذار میان تازهترین آثار ناشران در خیابان متنبی میگذراند و از میان آنها رمانها و کتابهای اجتماعی و سیاسیِ مناسب خود را انتخاب میکند.
برخلاف روزهای دیگر که ازدحام جمعیت در خیابان متنبی طبیعی است، روز جمعه بهسختی میتوان در گوشهوکنار خیابان جایی برای ایستادن پیدا کرد؛ موضوعی که باعث شده این روز بیش از آنکه رنگوبوی فرهنگی داشته باشد، حالوهوایی تفریحی پیدا کند.
«من و رفقایم میآییم تا عود و گیتار بنوازیم و حالوهوای عمومی همه مردمی را که از خیابان دیدن میکنند عوض کنیم و برنامهای قشنگ اجرا کنیم که شادی را بر چهره همه بنشاند»، رامی سلام، نوازندهای جوان، میگوید.
راز روز جمعه
رامی دانشجوی «دانشکده هنرهای زیبا/ دانشگاه بغداد» است و هر جمعه به متنبی میآید و بهندرت در دیگر روزهای عادی از این خیابان دیدن میکند. «در بقیه روزها حس میکنی خیابان فقط در انحصار نخبگان است و نشانی از شادی و سرور در آن نیست».
در ۲۲ دسامبر ۲۰۲۱، «شهرداری بغداد» از تکمیل پروژه بازسازی خیابان متنبی خبر داد و تصاویر بسیاری منتشر کرد که نشان میداد این خیابان نسبت به شکل پیشین خود بهطور بنیادین دگرگون شده است.
«شهرداری بغداد» کار خود را در پروژه بازسازی خیابان متنبی در بغداد، در آغاز تابستان ۲۰۲۱ شروع کرد و چند روز مانده به پایان همان سال آن را به اتمام رساند و در شب سال نو افتتاحش کرد.
از زمان افتتاح آن پس از بازسازی، این خیابان در شب بیشتر به فضایی تفریحی بدل شده است؛ بهطوری که مردم هر روز عصر به آن سر میزنند و تا ساعتهای دیرهنگام در آن میمانند، و بهندرت میتوان کتابفروشیها را در شب باز دید؛ بلکه فعالیتهای تفریحی غالب هستند.
درست است که شبهای متنبی چهرهای تازهاند که این خیابان در سراسر تاریخ نزدیک به ۸۰ سالهاش با آن خو نداشت، اما با «جمعههای متنبی» رقابت نمیکنند؛ چون جمعه پایان هفته است و روزی است که خانوادهها برای بیرون رفتن از خانه و گردشهای تفریحی برنامهریزی میکنند.
فضایی امن
«ما کنار یادمان میرویم و با تندیس متنبی و دجله یک عکس قشنگ میگیریم. بیشتر از همه هم گشتی در دجله با قایق میزنیم و گاهی هم با کشتی بزرگ. چیز قشنگ این است که متنبی کنار دجله است. این آدم را در فضایی خیلی گرم قرار میدهد».
این سخنان را مرتضی کریم و دوستدخترش، فیروز مجید، به «الحل نت» میگویند، در حالی که دست در دست هم دارند و لبخند از چهرهشان دور نمیشود. «خیابان در انحصار روشنفکران نیست؛ یک مکان عمومی است و همه حق دارند به آن بیایند».
اینکه جمعههای خیابان متنبی به فضایی تفریحی تبدیل شده، به معنای خالی شدن خیابان از فضای فرهنگی نیست. علی جابر، شهروندی علاقهمند به فعالیتهای فرهنگی، به «الحل نت» میگوید که هر جمعه از «مرکز فرهنگی بغدادی» دیدن میکند.
«مرکز فقط هر جمعه باز میشود و همه فعالیتهایش فرهنگی است؛ نشستها، جلسات، محفلهای صبحگاهی، امضای کتاب و بزرگداشتها. باید هر جمعه به اینجا بیایم و دستکم در یک محفل صبحگاهی در سالن نازک الملائکه یا سالن علی الوردی شرکت کنم»، جابر میگوید.
در پایان، جمعههای خیابان متنبی فضایی امن و کامل از همه جهات به نظر میرسد که بر هر کسی که از این خیابان دیدن میکند شادی مینشاند؛ و تکرار این الگو در دیگر خیابانهای فرهنگی استانهای عراق، گامی ضروری برای گسترش فضای تفریحی برای شهروندان است.
- پاکستان همزمان با حمله مرگبار به نظامیان، محدودیتهای مصرف سوخت را تشدید کرد
- رد گزارش سازمان ملل از سوی کاخ سفید؛ واکنش تند واشنگتن به اتهام «جنایات جنگی» و بازتاب خروج آمریکا در رسانههای ایران
- رژه مسلحانه امروز در تهران؛ پادگانسازی فضای عمومی و ابعاد میلیتاریزهکردن جامعه
- درگیری مسلحانه در زاهدان؛ تشدید چرخه ناامنی و چالشهای رویکرد امنیتی در سیستان و بلوچستان
- روادید مشروط آمریکا برای هیئت ایرانی جهت شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل
