جهش دلار در بازار آزاد بار دیگر اقتصاد ایران را وارد شوک تازهای کرد. بر اساس گزارشهای اقتصادی، نرخ دلار به محدوده ۱۸۹ تا ۱۹۰ هزار تومان رسید و همزمان قیمتها در بازار طلا و ارز نیز جهش کرد؛ رخدادی که در پی تنشهای نظامی و امنیتی در تنگه هرمز شدت گرفت و فضای بازار را ملتهبتر کرد.
همزمان با جهش دلار در بازار آزاد، قیمت سکه امامی به ۲۰۵ میلیون تومان و یورو به ۲۲۳ هزار تومان رسید. فعالان بازار میگویند افزایش نااطمینانی، انتظارات تورمی را تقویت کرده و تقاضای احتیاطی را بالا برده است؛ اما منتقدان تاکید میکنند ریشه بحران، تنها در تنشهای بیرونی نیست و با ضعف سیاستگذاری پولی و مالی و نبود چشمانداز روشن تشدید میشود.
جهش دلار در بازار آزاد و موج تازه گرانی
در کنار دلار ۱۸۹ تا ۱۹۰ هزار تومانی، قیمت سکه بهار آزادی ۲۰۲ میلیون تومان گزارش شده است. پوند به ۲۵۸ هزار تومان رسیده و هر گرم طلای ۱۸ عیار حوالی ۲۱ میلیون تومان معامله میشود. این ارقام برای خانوارها تنها عدد نیست؛ نشانهای از گرانتر شدن زنجیرهای کالاها و خدماتی است که از واردات مواد اولیه تا هزینه حملونقل و قیمت مصرفکننده را بالا میبرد.
همزمان، شاخصهای معیشتی نیز تصویر نگرانکنندهای ارائه میدهند. تورم نقطهبهنقطه ۷۳ درصد گزارش شده و افزایش اجارهبها در بسیاری از مناطق ۳۰ تا ۴۰ درصد برآورد میشود. در چنین شرایطی، جهش نرخ ارز میتواند به سرعت به موج جدید افزایش قیمت مواد غذایی، دارو و مسکن تبدیل شود و فشار را بر طبقات حقوقبگیر و کمدرآمد تشدید کند.
واکنش دولت و امنیتی شدن فضای بازار
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرده است که “دولت بر افزایش قیمتها حساس است” و بانک مرکزی نوسان را “موقتی” میداند و از مردم خواسته از “خرید هیجانی” پرهیز کنند. با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که هشدارهای لفظی، جایگزین سیاستهای پایدار برای مهار تورم، مدیریت کسری بودجه و بازگرداندن اعتماد عمومی نمیشود.
در سطح سیاسی و امنیتی، خبرگزاری فارس تاکید کرده امنیت تنگه هرمز در اختیار نیروهای مسلح ایران است و آمریکا را مسئول ماجراجوییها دانسته است. اما اثر فوری چنین تنشهایی در اقتصاد ایران، افزایش ریسک، رشد تقاضای ارز و طلا و تشدید نااطمینانی در بازارهاست. گزارشهای میدانی نیز از امنیتیتر شدن فضای بازار ارز خبر میدهند؛ وضعیتی که معمولاً به کاهش شفافیت و افزایش هزینه مبادله منجر میشود.
فشار بر زندگی روزمره و نقد سیاستهای اقتصادی
کارشناسان هشدار میدهند دلار ۱۹۰ هزار تومانی به معنای گرانتر شدن نان، دارو و مسکن است و میتواند واحدهای تولیدی کوچک را به تعطیلی بکشاند. روبهرو بولحاری معتقد است شوک ارزی، هم هزینه تولید را بالا میبرد و هم تقاضای مصرفکننده را به دلیل سقوط قدرت خرید محدود میکند؛ ترکیبی که رکود و بیکاری را تشدید میکند.
عطا بهرامی نیز میگوید سیاستهای اقتصادی دولت میتواند حتی دستاوردهای میدانی را خنثی کند و از قفل شدن برخی مسیرهای وارداتی مانند واردات خودرو به عنوان نمونه یاد میکند. در سطح خانوار، گزارشها از کاهش شدید قدرت خرید و حذف کالاهای ضروری از سبد مصرفی خبر میدهند. مستاجران زیر فشار افزایش اجارهبها قرار گرفتهاند و کارگران و بازنشستگان با فاصله فزاینده دستمزد و هزینه زندگی روبهرو هستند؛ روندی که خطر گسترش فقر مطلق را جدیتر میکند.
