نفت خلیج فارس بهتدریج جان تازه میگیرد، در حالی که توان ایران برای رساندن نفت خام خود به بازارها رو به کاهش است.
صادرات نفت خام تولیدکنندگان بزرگ خاورمیانه در سپتامبر جاری به حدود 16.328 میلیون بشکه در روز جهش کرد و به بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در فوریه رسید. به این ترتیب، جریانهای منطقهای به نزدیک 80 درصد سطح پیش از جنگ رسیدهاند؛ آن هم پس از آنکه عربستان سعودی و امارات بار دیگر صادرات خود را افزایش دادند و رفتوآمد نفتکشها از تنگه هرمز بخشی از شتاب خود را بازیافت.
عربستان سعودی پیشتاز بازگشت بشکهها
بر اساس دادههای اولیه شرکت «کپلر» که رویترز آن را نقل کرده است، صادرات نفت خام عربستان سعودی، امارات، عراق، کویت، قطر، عمان و ایران در سپتامبر به حدود 16.328 میلیون بشکه در روز رسید؛ بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه.
با این حال، این رقم همچنان حدود 3.2 میلیون بشکه در روز کمتر از سطح 19.513 میلیون بشکه در روزِ ثبتشده پیش از جنگ است؛ به این معنا که جریانها هنوز اندکی کمتر از 80 درصد سطح پیشین خود را بازیافتهاند.
عربستان سعودی در صدر این بهبود قرار دارد؛ بهطوری که صادرات مورد انتظار این کشور در سپتامبر به حدود 5.4 میلیون بشکه در روز رسیده، در حالی که این رقم در ماه گذشته 2.446 میلیون بشکه بود. همچنین محمولههای بندر رأس تنوره به حدود 3.25 میلیون بشکه در روز جهش کرده است، هرچند هنوز پایینتر از سطح 6.411 میلیون بشکهای فوریه قرار دارد.
همچنین در هفته گذشته 19 نفتکش غولپیکر، که هر یک حدود دو میلیون بشکه نفت خام عربستان را حمل میکردند، از تنگه هرمز عبور کردند؛ نشانهای از اینکه این گذرگاه که تقریبا از کار افتاده بود، اکنون بخشی از کارکرد خود را بازیافته است.
بهبود بدون بازگشت کامل
اما بازگشت صادرات، به معنای بازگشت کارایی نیست. کشورهای خلیج فارس برای عبور از گلوگاه هرمز به ترکیبی از مسیرهای جایگزین و عملیات انتقال از کشتی به کشتی متوسل شدهاند، در حالی که عربستان سعودی پس از راهاندازی دوباره خط لوله شرق-غرب، که در سپتامبر هدف حمله پهپادی قرار گرفته بود، بارگیری نفت خام از بندر ینبع در دریای سرخ را از سر گرفت.
«کپلر» برآورد میکند که جریان این خط در حال حاضر حدود 2.65 میلیون بشکه در روز است و امکان افزایش آن به 3 تا 4 میلیون بشکه وجود دارد، اما این رقم همچنان کمتر از ظرفیت پیشین آن، یعنی حدود 5.5 میلیون بشکه در روز است.
این گزینههای جایگزین بخش بزرگی از عرضه را نجات دادهاند، اما بیهزینه نبودهاند. عملیات انتقال از کشتی به کشتی در خلیج عمان به آستانه ظرفیت خود نزدیک شده و نیاز به نفتکشهای غولپیکر و هزینههای حملونقل افزایش یافته است؛ موضوعی که رساندن نفت به پالایشگاههای آسیایی را طولانیتر و پرهزینهتر میکند.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز تأیید میکند که اختلال در هرمز و بابالمندب، تولیدکنندگان خلیج فارس را به استفاده از مسیرهای طولانیتر و پرهزینهتر واداشته است، در حالی که میانگین تولید نفت متوقفشده در خاورمیانه در اوت به حدود 6.7 میلیون بشکه در روز رسید.
تهران با بیشترین هزینه روبهروست
در مقابل، فشارها بر ایران مستقیمتر به نظر میرسد؛ زیرا محاصره دریایی آمریکا توان این کشور برای انتقال نفت خام را کاهش داده و جریان درآمدهای نفتی را، که منبع اصلی ارز خارجی به شمار میرود، تضعیف کرده است.
«والاستریت ژورنال» بر این باور است که کاهش توان تهران برای کنترل حرکت نفت از طریق هرمز، یکی از مهمترین اهرمهای اقتصادی و چانهزنی آن را تضعیف میکند؛ حتی با وجود آنکه خطر تشدید نظامی همچنان پابرجاست.
با این حال، توصیف این وضعیت بهعنوان «خفه کردن ایران» هنوز زودهنگام است؛ بهویژه اینکه خود جریانهای نفتی خلیج فارس نیز هنوز به سطح پیش از جنگ بازنگشتهاند و بازارها همچنان حق بیمه ریسک قابلتوجهی میپردازند. نفت برنت همزمان با افزایش تنشها بار دیگر از 100 دلار در هر بشکه عبور کرد و بازده اوراق خزانهداری آمریکا نیز بالا رفت؛ بازتابی از نگرانیها نسبت به سرایت شوک انرژی به تورم و هزینههای استقراض.
بازده اوراق 10 ساله آمریکا نیز، در حالی که نفت بالای 100 دلار باقی مانده بود، به سطوح بالایی رسید، پیش از آنکه با بهبود جریان نفت خام، قیمتها کاهش یابد.
بشکههای بیشتر، بازاری کمثباتتر
از این رو، موفقیت محاصره در تضعیف صادرات ایران به این معنا نیست که بازار نفت به وضعیت پیشین خود بازگشته است. ارقام از معادلهای پیچیدهتر حکایت دارند: تهران بخشی از توان خود برای استفاده از نفت و هرمز بهعنوان اهرم فشار را از دست داده، در حالی که تولیدکنندگان خلیج فارس توانستهاند بیشتر جریانهای خود را از طریق ترکیبی از هرمز و مسیرهای جایگزین بازیابی کنند.
با این حال، این بهبود همچنان شکننده و پرهزینه است و هر حمله تازه به تأسیسات انرژی یا کشتیرانی میتواند بار دیگر شکاف میان عرضه و تقاضا را به صدر نگرانیها بازگرداند.
در حالی که بشکهها دوباره راه خود را به بازارها پیدا میکنند، پرسش اصلی این است که آیا تهران با کاهش نفوذ خود از مسیر مذاکره کنار خواهد آمد یا خواهد کوشید گذرگاهی را که تجارت جهانی انرژی همچنان به آن وابسته است، دوباره شعلهور کند.
- نفت خلیج فارس به سطح پیش از جنگ نزدیک شد؛ آیا محاصره ایران را به تنگنا کشانده است؟
- توفان خاموش در آموزش و پرورش؛ کالبدشکافی موج استعفای معلمان، بحران معیشت و افول کیفیت آموزش
- شکست استراتژی گروگانگیری انرژی در تنگه هرمز؛ بازیابی صادرات نفت منطقه و بنبست مالی رژیم ایران
- عبور تاریخی دلار از مرز ۲۵۰ هزار تومان؛ بازتاب بنبست دیپلماتیک و فرسایش متغیرهای کلان اقتصادی
- دمشق به تهران: سوریه دیگر عرصه نفوذ هیچ کشوری نیست
