بازار سرمایه ایران پس از وقفهای ۸۰ روزه که در پی وقوع جنگ اسفند و تلاطمات سنگین امنیتی رخ داده بود، سرانجام در ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ فعالیت خود را از سر گرفت. این بازگشایی نه یک بازگشت عادی، بلکه آزمونی برای سنجش میزان تابآوری اقتصاد ایران در برابر شوکهای نظامی و ارزیابی خسارات وارده به بدنه صنعتی کشور بود. تالار شیشهای در حالی چراغهای خود را روشن کرد که نیمی از واقعیت بازار به دلیل توقف نمادهای بزرگ صنعتی، هنوز زیر غبار ابهام باقی مانده است.
تدابیر احتیاطی و غیبت بزرگان زخمی
سازمان بورس برای مهار هیجانات احتمالی، دامنه نوسان را روی عدد ۳ درصد (مشابه وضعیت پیش از آغاز درگیریها) تثبیت کرد و ساعات معاملات را برای دو روز نخست، یک ساعت افزایش داد. اما مهمترین نکته در بازگشایی امروز، عدم حضور ۴۲ شرکت بزرگ و استراتژیک بود. طبق آمارهای رسمی، این شرکتها که حدود ۳۵ درصد از ارزش کل بازار را به خود اختصاص میدهند، به دلیل آسیبهای فیزیکی ناشی از جنگ و لزوم شفافسازی مالی دقیق، همچنان متوقف ماندهاند.
نمادهای شاخصی همچون فولاد مبارکه اصفهان، فولاد خوزستان و چندین واحد پتروشیمی و دارویی، به دلیل نیاز به برآورد خسارات وارده به خطوط تولید، از چرخه معاملات خارج بودند. این موضوع باعث شد تا شاخص کل بورس در روز اول، تصویر دقیقی از تمامیت اقتصاد کشور ارائه ندهد و وزن سنگین این غایبان، بر دوش نمادهای متوسط و کوچکتر بیفتد.
واکاوی شاخصها؛ سبزیِ شکننده اما امیدوارکننده
در پایان معاملات روز سهشنبه، شاخص کل با رشد بسیار محدود ۲,۴۹۹ واحدی در سطح ۳ میلیون و ۷۱۶ هزار واحد ایستاد. اگرچه این رشد تنها ۰.۰۷ درصد بود، اما نفسِ مثبت ماندن شاخص در روزی که بسیاری انتظار سقوطی آزاد را داشتند، یک سیگنال روانی مهم تلقی میشود.
در این میان، شاخص هموزن با رشد ۰.۲۸ درصدی عملکرد بهتری داشت. این تفاوت نشان میدهد که فشار فروش در نمادهای کوچکتر به مراتب کمتر بوده و تقاضا در بدنه وسیعتری از بازار جریان یافته است. نمادهای ”وبملت” (بانک ملت) و ”فملی” (ملی مس) به عنوان ناجیان شاخص عمل کردند، در حالی که نماد ”شستا” تحت فشار فروش، نقش ترمز صعود را ایفا کرد. در گروهها نیز، فلزات، بانکها، سیمانیها و محصولات شیمیایی عمدتاً سبزپوش بودند، اما گروه خودرویی نتوانست همپای بازار حرکت کند و با عقبنشینی مواجه شد.
جابهجایی تاریخی نقدینگی: از پناهگاه به میدان ریسک
تحلیل جریان پول در روز بازگشایی، جذابترین بخش گزارش امروز است. در طول ۸۰ روز توقف بازار سهام، سرمایهگذاران تنها امکان معامله در صندوقهای درآمد ثابت و کالایی را داشتند. امروز با بازگشایی تالار، یک ”مهاجرت نقدینگی” رخ داد.
آمارهای پایانی نشان میدهد که بیش از ۴,۸۹۱ میلیارد تومان پول حقیقی از صندوقهای درآمد ثابت (که به عنوان پناهگاه امن در زمان جنگ شناخته میشدند) خارج شده است. در نقطه مقابل، بازار سهام شاهد ورود ۲,۷۹۰ میلیارد تومان نقدینگی جدید از سوی معاملهگران حقیقی بود. این جابهجایی نشاندهنده بازگشت تدریجی اشتها برای ریسکپذیری است؛ معاملهگرانی که پس از یک دوره انسداد، اکنون قیمتها را در سطوح فعلی برای خرید جذاب میبینند.
ارزش معاملات خرد نیز به حدود ۱۷ هزار میلیارد تومان رسید که برای روز نخست بازگشایی و با توجه به توقف ۴۲ نماد بزرگ، رقمی قابل قبول و نشانی از نقدشوندگی بازار است.
قدرت خرید و آرایش صفوف
علیرغم ورود پول، سرانه فروش حقیقیها (۱۰۱ میلیون تومان) همچنان از سرانه خرید (۹۰ میلیون تومان) پیش بود. این موضوع نشان میدهد که سهامداران درشتتر همچنان در حال نقد کردن بخشی از داراییهای خود هستند و تردیدهایی نسبت به پایداری شرایط دارند. تراز منفی ۱.۱ در قدرت خرید حقیقی، هشداری است که نشان میدهد بازار هنوز به طور کامل از شوک جنگ تخلیه نشده است.
با این حال، توازن میان ۳۰۸ نماد مثبت و ۲۴۵ نماد منفی، در کنار وجود ۲۴۶ صف خرید در مقابل ۱۷۴ صف فروش، نشان داد که خریداران در بسیاری از قیمتها، به خوبی فشار فروش را جذب کردهاند.
بورس در دوراهی خسارت و تورم
بورس تهران که پیش از آغاز درگیریها در اوایل بهمن ماه سال گذشته، قله ۴.۴ میلیون واحدی را لمس کرده بود، اکنون در کانال ۳.۷ میلیون واحد قرار دارد. این عقبنشینی ۷۰۰ هزار واحدی، بخش بزرگی از ریسکهای سیستماتیک را در قیمتها پیشخور کرده است.
مسئله کلیدی برای روزهای آینده، گزارشهای میاندورهای شرکتهای آسیبدیده است. اگر میزان خسارات وارده به زیرساختهای صنعتی بیش از پیشبینیها باشد، بازار ممکن است با موج دوم اصلاح مواجه شود. اما از سوی دیگر، انتظارات تورمی ناشی از هزینههای جنگ و احتمال رشد نرخ ارز، همواره به عنوان یک سوخت محرک برای بازار سرمایه ایران عمل کرده است.
بازگشایی امروز نشان داد که بورس تهران تمایلی به سقوط سنگین ندارد، اما برای بازگشت به روزهای اوج، به چیزی فراتر از جابهجایی نقدینگی نیاز دارد: ”ثبات پایدار” و ”شفافیت در میزان خسارات”. بورس اکنون در وضعیت انتظار است تا ببیند غولهای صنعتی متوقفشده، با چه پیامی به تالار باز خواهند گشت.
