صنعت ساختمان در ایران، فراتر از یک بخش اقتصادی، به عنوان یکی از حیاتیترین پیشرانهای اشتغال شناخته میشود که توقف آن، زنجیرهای از صنایع وابسته را به کام رکود میکشد. با این حال، گزارشهای اخیر نشان میدهند که این بخش با بحرانی چندلایه مواجه است. از یک سو، کاهش شدید پروژههای عمرانی و ساختوسازهای خصوصی، هزاران کارگر را خانهنشین کرده و از سوی دیگر، سیاستهای انقباضی و نوسانی سازمان تأمین اجتماعی، امنیت روانی و مالی این قشر را به مخاطره انداخته است.
رکود ساختوساز؛ خاموشی موتور اشتغال
علیاصغر دهسنگی، رئیس انجمن صنفی کارگران ساختمانی گرگان، در گفتگو با خبرگزاری ”ایلنا” با ابراز نگرانی عمیق از وضعیت فعلی، صنعت ساختمان را اصلیترین پناهگاه اشتغال برای نیروی کار کشور توصیف کرد. او معتقد است که اگر پروژههای عمرانی دوباره رونق بگیرند، نرخ اشتغال در این بخش به سرعت صعودی خواهد شد.
دهسنگی در این گفتگو تأکید میکند که کارگران ساختمانی ماههاست با پدیده «بیکاری پنهان و آشکار» دستوپنجه نرم میکنند. او در تحلیل خود کارگران ساختمانی را «مظلومترین قشر جامعه» نامیده است؛ افرادی که برخلاف کارگران بخشهای صنعتی یا دولتی، نه درآمد ثابتی دارند، نه امنیت شغلی و نه پشتوانه مالی برای روزهای بحران. به گفته او، ناتوانی در تأمین هزینههای اولیه زندگی نظیر اجارهخانه و درمان، پیامد مستقیم توقف چرخه کار در این حوزه است. او از دولت و شهرداریها میخواهد با فعالسازی پروژههای نیمهتمام و تسهیل در ارائه وامهای ساخت، امید را به خانوادههایی که ماههاست چشمانتظار یک روز کاری هستند، بازگردانند.
چالش بیمه؛ بیثباتی در تصمیمگیریهای کلان
بخش دیگری از بحران کارگران ساختمانی، به روابط آنها با سازمان تأمین اجتماعی بازمیگردد. به گزارش جماران، فعالان کارگری به تندی از سیاستهای سال جاری این سازمان انتقاد کردهاند. داود کشوری، رئیس انجمن صنفی گچکاران استان قم، در گفتگو با ایلنا، افزایش پیدرپی حق بیمه را ضربهای سنگین بر پیکر رنجور معیشت کارگران توصیف کرد.
کشوری در تحلیل خود به «فقدان درک صحیح مسئولان از ماهیت درآمدهای روزمزدی» اشاره میکند. او معتقد است افزایش چندباره حق بیمه در یک سال مالی، هیچ تناسبی با واقعیتهای اقتصادی بازار کار ندارد. این فعال صنفی هشدار میدهد که بیثباتی در تصمیمگیریهای مدیریتی سازمان تأمین اجتماعی، باعث شده است که حتی پیشبینی شرایط آینده برای کارگران غیرممکن شود. او همچنین به این پارادوکس اشاره میکند که در عین افزایش فشار مالی برای واریز حق بیمه، هنوز بخش بزرگی از کارگران واجد شرایط از پوشش بیمهای محروم هستند. این وضعیت به گفته او، منجر به سلب اعتماد جامعه کارگری از نظام حمایتی کشور شده است.
شکاف در بازار کار؛ نگاهی به آمارهای کلان
برای درک ریشههای این وضعیت، باید به تحلیلهای اقتصادی کلان نیز نگریست. مسعود نیلی، اقتصاددان، در تحلیلهایی که در رسانههای تخصصی بازتاب یافته، به تفاوت ساختاری بازار کار ایران با اقتصادهای متعارف اشاره میکند. به گفته او، در حالی که در دنیا به طور متوسط هر فرد شاغل هزینههای ۲.۲ نفر را تأمین میکند، در ایران این نسبت به بیش از ۳.۶ نفر رسیده است.
این آمار به این معناست که فشار معیشتی بر روی کارگران شاغل، از جمله کارگران ساختمانی، بسیار سنگینتر از استانداردهای جهانی است. نیلی تأکید میکند که با وجود افزایش تقاضا برای کار، اقتصاد ایران نتوانسته است پاسخگوی این نیاز باشد. ناتوانی بنگاههای اقتصادی در ایجاد شغل برای ۸۰۰ هزار متقاضی جدید، باعث شده است که رقابت در بخشهای غیررسمی و روزمزدی مثل ساختمان، شدیدتر و امنیت شغلی در آن کمتر شود.
گرههای قانونی و ابهامات اداری
علاوه بر چالشهای بیکاری و حق بیمه، کارگران با پیچیدگیهای قانونی در دریافت خدمات نیز مواجه هستند. پایگاه خبری کارگر ۲۴ در گزارشی تحلیلی به بررسی سوالات و دغدغههای حقوقی این قشر پرداخته است. موضوعاتی چون «کسری سابقه»، «قوانین مشاغل سخت و زیانآور» و «شرایط بازنشستگی با سوابق کم» از جمله چالشهایی است که کارگران ساختمانی با آنها روبرو هستند.
به عنوان مثال، در حالی که بسیاری از کارگران به دلیل فرسودگی جسمی در سنین بالا (مانند ۶۰ سالگی) توان ادامه کار ندارند، قوانین مربوط به بازنشستگی با ۱۰ سال سابقه، مستمری بسیار ناچیزی را برای آنها در نظر میگیرد که عملاً کفاف هزینههای زندگی را نمیدهد. همچنین، مشکلاتی نظیر عدم شمول بیمه بیکاری برای کارگاههای خانگی یا چالشهای دریافت غرامت ایام بیماری برای جانبازان شاغل در این بخش، لایههای دیگری از فشارهای قانونی را بر این قشر تحمیل کرده است.
پیامدهای اجتماعی و لزوم تغییر رویکرد
تداوم رکود در صنعت ساختمان، تنها یک مسئله اقتصادی نیست؛ بلکه یک بمب ساعتی اجتماعی است. کارگرانی که سالها ستون اصلی توسعه شهری و عمرانی کشور بودهاند، امروز در تأمین نان شب با مشکل مواجهاند. دهسنگی در بخش دیگری از اظهارات خود، هشدار میدهد که این وضعیت میتواند پیامدهای اجتماعی گستردهای داشته باشد. خروج از این بنبست نیازمند یک تصمیم حاکمیتی برای بازگرداندن رونق به بازار مسکن و اصلاح ساختار اداری سازمان تأمین اجتماعی است.
گزارشهای منتشر شده در خبرگزاریهای ایران همگی بر یک نقطه مشترک تأکید دارند: «کارگران ساختمانی در منگنه قرار گرفتهاند». از یک سو چرخهای ساختمانسازی به دلیل سیاستهای پولی و بانکی به کُندی میچرخد و از سوی دیگر، نهادهای حمایتی با رویکردی درآمدزا به بیمه کارگران مینگرند.
تحلیل وضعیت موجود نشان میدهد که بهبود معیشت این قشر در گرو دو اقدام موازی است: اول، تحریک تقاضا در بخش مسکن و پروژههای عمرانی توسط دولت و شهرداریها؛ و دوم، استقرار یک نظام بیمهای پایدار و شفاف که به جای تغییرات مداوم نرخها، بر گسترش چتر حمایتی و امنیت شغلی تمرکز کند. بدون این تغییرات، صنعت ساختمان نه تنها نمیتواند پیشران اشتغال باشد، بلکه خود به کانون جدیدی برای بحرانهای معیشتی و نارضایتیهای صنفی تبدیل خواهد شد. کارگران ساختمانی امروز نه صدقه، بلکه «حق کار» و «ثبات در قانون» را مطالبه میکنند.
- پس از ۱۳۴ کشته از آغاز سال؛ آیا سوریه میتواند انحصار سلاح را بازپس گیرد؟
- حمله به دانشجویان عراقی در ایران؛ داخل خوابگاه چه گذشت؟
- اجرای حکم اعدام در بهشهر و بازداشت گروهی شهروندان در اهواز
- موج تازه تحریمهای آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران
- توقیف گسترده اموال فعالان سیاسی و منتقدان به بهانه پروندههای امنیتی و جنگی
