در حالی که ساعتهای پایانی ضربالاجل غیررسمی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا فرا میرسد، گزارشهای دریافتی از واشینگتن و تهران نشاندهنده وضعیتی فوقالعاده متشنج و خطرناک است. شبکه خبری سیبیاس در آمریکا بامداد روز شنبه، دوم خرداد ۱۴۰۵، از آمادگی ارتش ایالات متحده برای انجام دور تازهای از حملات سنگین علیه اهداف راهبردی در ایران خبر داد. بر اساس این گزارش، تدارکات نظامی لازم روز جمعه نهایی شده است، هرچند دونالد ترامپ پس از مشورت با مشاوران امنیت ملی خود در کاخ سفید، تصمیم گرفته است چند روز دیگر به مسیر دیپلماسی فرصت دهد. این وضعیت “آمادهباش برای جنگ” در حالی است که میانجیگران قطری و پاکستانی در تلاشی نفسگیر برای جلوگیری از فروپاشی کامل آتشبس، در تهران به سر میبرند.
با وجود تلاشهای دیپلماتیک، لحن مقامات جمهوری اسلامی همچنان بر مدار تقابل و اصرار بر خطوط قرمزی میچرخد که عملاً دستیابی به هرگونه توافق پایدار را با بنبست مواجه کرده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی هیئت مذاکرهکننده ایران، با رد گزارشهای مربوط به قریبالوقوع بودن توافق، تأکید کرد که اختلافات میان تهران و واشینگتن “عمیق و زیاد” است. او صراحتاً اعلام کرد که تهران در این مرحله حاضر به مذاکره درباره جزئیات موضوع هستهای یا رفع تحریمها نیست؛ موضعی که با خواستههای بنیادین دونالد ترامپ و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در تضاد کامل است.
اصرار تهران بر خطوط قرمز؛ دیپلماسی در بنبست زیادهخواهی
سخنگوی وزارت خارجه ایران روز شنبه اعلام کرد که تمرکز تهران بر نهایی کردن یک یادداشت تفاهم ۱۴ بندی است که اولویت آن پایان جنگ در تمام جبههها، از جمله لبنان، و رفع محاصره دریایی است. اسماعیل بقایی با لحنی تهاجمی مدعی شد که موضوع تنگه هرمز صرفاً به ایران و عمان مربوط است و به ایالات متحده “هیچ ربطی” ندارد. این اظهارات در حالی مطرح میشود که بازگشایی کامل و ایمن تنگه هرمز یکی از پیششرطهای اصلی واشینگتن برای پایان دادن به درگیریهاست. اصرار تهران بر خروج موضوعات حیاتی مانند امنیت کشتیرانی بینالمللی و ذخایر اورانیوم غنیسازی شده از میز مذاکرات، عملاً به معنای خرید زمان برای بازیابی توان نظامی و تداوم سیاستهای تنشزا در منطقه است.
همزمان، عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، در تماس تلفنی با دبیرکل سازمان ملل، طبق روال معمول، ایالات متحده را مسئول بنبست مذاکرات معرفی کرد. او با متهم کردن آمریکا به “بدعهدی و خیانت به دیپلماسی”، تلاش کرد تا بار مسئولیت شکست احتمالی گفتوگوها را از دوش تهران بردارد.
این فرافکنیهای دیپلماتیک در حالی صورت میگیرد که منابع آگاه به خبرگزاری رویترز گفتهاند تیم مذاکرهکننده قطر با هماهنگی واشینگتن وارد تهران شده تا آخرین فرصتها را برای جلوگیری از جنگ بررسی کند. حضور فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان در تهران نیز نشاندهنده عمق بحرانی است که لجاجت مقامات ایرانی در پذیرش واقعیتهای میدانی ایجاد کرده است.
نقشه جنجالی ترامپ؛ کابوس تغییر جغرافیای سیاسی
در میانه این تنشهای بیسابقه، انتشار یک تصویر در حساب کاربری دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی “تروس سوسیال”، موجی از نگرانی و خشم را در محافل سیاسی تهران برانگیخته است. این تصویر که با عنوان “ایالات متحده خاورمیانه؟” منتشر شده، نقشهای از منطقه را نشان میدهد که در آن پرچم ایالات متحده آمریکا بر روی نقشه ایران نقش بسته است. این حرکت نمادین از سوی رئیسجمهور آمریکا، فراتر از یک پیام تبلیغاتی، به عنوان هشداری صریح درباره پیامدهای نهایی سیاستهای جنگطلبانه جمهوری اسلامی تلقی میشود. پیام نهفته در این نقشه، احتمال تغییر بنیادین در جغرافیای سیاسی منطقه و پایان حاکمیت فعلی در صورت انتخاب مسیر جنگ به جای توافق است.
دونالد ترامپ روز دوم خرداد در گفتوگو با شبکه سیبیاس تأکید کرد که مذاکرات “هر روز بهتر” میشود، اما او تنها توافقی را امضا خواهد کرد که در آن آمریکا “به هرچه میخواهد برسد”. وی با صراحت لهجه مخصوص به خود هشدار داد که اگر ایران با پیشنهادهای واشینگتن موافقت نکند، با وضعیتی روبرو خواهد شد که “هیچ کشوری تاکنون به آن شدت هدف قرار نگرفته باشد”. او افزود: “یا به یک توافق خوب میرسیم یا آنها را به هزار جهنم میفرستم.”
آسمان ناآرام ایران و ترس از بازگشت به میدان نبرد
در حالی که تهدیدهای نظامی واشینگتن جدیتر از همیشه به نظر میرسد، ناهماهنگی در نهادهای داخلی ایران نیز به اوج خود رسیده است. روز جمعه، سازمان هواپیمایی کشوری ایران در اطلاعیهای ناگهانی خبر از بسته شدن حریم هوایی غرب کشور و لغو پروازهای مسافربری در اکثر فرودگاهها داد. این اقدام که معمولاً پیش از آغاز درگیریهای نظامی یا برای جابجایی تجهیزات حساس دفاعی صورت میگیرد، موجی از هراس را در میان شهروندان ایجاد کرد. با این حال، ده ساعت بعد و در یک عقبنشینی آشکار، رسانههای حکومتی این خبر را تکذیب کرده و شرایط را “عادی” توصیف کردند. این سردرگمی در مدیریت بحران، نشاندهنده تزلزل در لایههای تصمیمگیری و ترس از واکنشهای احتمالی آمریکا به کوچکترین تحرک نظامی است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، که در سفر به هند به سر میبرد، اعلام کرد که ترامپ ترجیح میدهد بحران از طریق دیپلماسی حل شود، اما ایران باید بداند که این مسئله “به هر شکل ممکن” حل خواهد شد. او تاکید کرد که بازگشایی تنگه هرمز و تحویل اورانیوم با غنای بالا، شروط غیرقابل مذاکره واشینگتن هستند. در مقابل، اصرار تهران بر “مدت زمان ۳۰ تا ۶۰ روزه” برای گفتوگو درباره سایر موضوعات، از سوی تحلیلگران به عنوان تاکتیکی برای فرار از فشار و مدیریت زمان در آستانه ضربالاجل ترامپ دیده میشود. سیاستهای ماجراجویانه ایران نه تنها کشور را به لبه پرتگاه جنگ کشانده، بلکه حق حاکمیت بر آسمان و زمین کشور را نیز تحتالشعاع تهدیدات بیگانگان قرار داده است.
امکان بی نتیجه بودن مذاکرات و شروع دوباره جنگ
گزارش روزنامه وال استریت جورنال حاکی از آن است که ترامپ عصر شنبه در تماس تلفنی با رهبران کشورهای خلیج فارس، آخرین وضعیت را بررسی خواهد کرد. او حتی مراسم عروسی پسرش را برای ماندن در واشینگتن و پیگیری امور دولتی ترک کرده است، امری که نشاندهنده جدیت او در نهایی کردن تکلیف ایران تا روز یکشنبه است. اگر تهران همچنان بر مواضع تهاجمی خود و عدم تحویل اورانیوم غنیشده پافشاری کند، احتمال بازگشت به جنگ نه تنها یک فرضیه، بلکه یک قطعیت نظامی خواهد بود.
در حالی که میانجیگران در تهران در حال چانهزنی هستند، آمادگی ارتش آمریکا برای حملات تازه نشان میدهد که فرصت دیپلماسی به ثانیههای پایانی خود رسیده است. حاکمیت ایران باید میان “یک توافق واقعبینانه” یا “ویرانی گسترده” یکی را انتخاب کند. اصرار بر سیاستهایی که منجر به انتشار نقشههایی با پرچم بیگانه بر روی خاک ایران میشود، تنها دستاوردی است که جنگطلبان برای مردم ایران به ارمغان آوردهاند.
