در حالی که تنشهای نظامی میان جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل در ماههای اخیر ابعاد بیسابقهای به خود گرفته است، گزارشهای تحقیقی جدید از وجود یک شبکه گسترده و مخفی از پایگاههای نظامی و اطلاعاتی اسرائیل در کشورهای همسایه ایران پرده برمیدارند. بر اساس گزارش اختصاصی شبکه خبری سیانان که با استناد به چهار منبع آگاه تهیه شده است، اسرائیل در طول جنگ اخیر، یگانهای زبده نظامی و اطلاعاتی خود را در خاک جمهوری آذربایجان، امارات متحده عربی، عراق و حتی جمهوری خودخوانده سومالیلند مستقر کرده بود. این استقرار راهبردی، به ارتش اسرائیل اجازه داد تا پیرامون مرزهای شمالی، جنوبی و غربی ایران یک “حلقه نفوذ” ایجاد کرده و برد عملیاتی خود را برای ضربه زدن به عمق خاک ایران صدها کیلومتر افزایش دهد. این افشاگری نشاندهنده آن است که چگونه سیاستهای بی ثباتکننده منطقهای تهران، همسایگان را به سمت همکاریهای مخفیانه دفاعی با دشمن دیرینه ایران سوق داده است.
بر اساس دادههای منتشر شده، یکی از حساسترین نقاط این شبکه مخفی در جنوب جمهوری آذربایجان و در مجاورت مرزهای شمالی ایران قرار داشته است. منابع آگاه به سیانان گفتهاند که نیروهای اسرائیلی در مناطقی مستقر شده بودند که در نزدیکترین نقطه تنها ۹۶ کیلومتر با شهر تبریز فاصله داشت؛ شهری که در طول جنگ هدف حملات هوایی اسرائیل قرار گرفت. این حضور نظامی شامل استقرار یگانهای ویژه تکاوری، واحدهای زبده امداد و نجات هوابرد و افسران سازمان موساد بوده است. این پایگاهها به اسرائیل اجازه دادند تا با استفاده از پهپادها و تجهیزات پیشرفته شنود، تحرکات نظامی ایران را در مناطق شمالی به دقت زیر نظر بگیرد و هشدارهای زودهنگامی درباره پرتاب موشکها دریافت کند.
آذربایجان؛ شریک راهبردی در سایه جنگ
همکاریهای نظامی میان باکو و تلآویو که پیش از آغاز جنگ به صورت “کمفروغ و غیرعلنی” دنبال میشد، در جریان درگیریها به یک اتحاد عملیاتی تبدیل شد. منابع آگاه فاش کردهاند که هفتهها پیش از آغاز نخستین حملات هوایی، اسرائیل با استفاده از جنگندههای رادارگریز و نیروهای ویژه، تجهیزات جاسوسی و شنود را در امتداد مرز آذربایجان و ایران نصب کرده بود. این آمادهسازیها در اواسط ژانویه و همزمان با سرکوب گسترده اعتراضات داخلی در ایران آغاز شد. اگرچه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در آن زمان حملات را در آخرین لحظه متوقف کرد، اما اسرائیل به تنهایی مسیر عملیاتی خود را در آذربایجان ادامه داد.
گزارش سیانان تاکید میکند که حضور اسرائیل در آذربایجان تنها به جمعآوری اطلاعات محدود نمیشد. در تاریخ ۴ مارس، یکی از کلیدیترین عملیاتهای این شبکه با ترور رحمن مقدم، رئیس بخش اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، رقم خورد. اسرائیل مدعی بود که او مسئول طراحی سوءقصد به دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۴ بوده است. تنها یک روز بعد، حملات پهپادی به فرودگاهی در منطقه نخجوان آذربایجان صورت گرفت که الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، آن را “اقدامی تروریستی و بزدلانه” از سوی ایران خواند. اگرچه تهران این اتهام را رد کرد، اما این حوادث نشاندهنده عمق درگیریهای پنهانی است که در خاک کشورهای ثالث جریان داشته است. گیدئون ساعر، وزیر امور خارجه اسرائیل نیز در ژانویه با سفر به باکو و دیدار با مقامات ارشد آذربایجانی، بر تحکیم این پیوند راهبردی مهر تایید زد.
سومالیلند و امارات؛ پایگاههای جنوبی برای پروازهای دوربرد
شبکه پایگاههای مخفی اسرائیل تنها به مرزهای شمالی محدود نبود. بر اساس گزارش سیانان، جمهوری خودخوانده سومالیلند در شاخ آفریقا نیز به یکی از نقاط لجستیکی مهم برای هواپیماهای اسرائیلی در پروازهای طولانی به سمت ایران تبدیل شد. اسرائیل در دسامبر گذشته به عنوان نخستین کشور، استقلال سومالیلند را به رسمیت شناخت و نفوذ خود را در این منطقه استراتژیک تثبیت کرد. این حضور با حمایت امارات متحده عربی که نفوذ تجاری و نظامی گستردهای در بندر بربره دارد، تسهیل شده است. استقرار یگانهای اسرائیلی در سومالیلند، امکان سوختگیری و پشتیبانی فنی را برای حملات دوربرد فراهم میآورد.
در حوزه خلیج فارس، همکاریها حتی عیانتر بود. وبسایت اکسیوس پیشتر گزارش داده بود که اسرائیل یگانهای پدافند هوایی “گنبد آهنین” را به همراه نیروهای متخصص در امارات متحده عربی مستقر کرده است تا از زیرساختهای این کشور در برابر حملات موشکی و پهپادی احتمالی ایران محافظت کند. علیرغم تکذیبهای رسمی مقامات اماراتی، گزارشها حاکی از سفرهای مخفیانه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به همراه رئیس موساد و فرمانده ارتش به این کشور در طول دوران جنگ است. این جابهجاییهای دیپلماتیک و نظامی نشاندهنده آن است که کشورهای عرب منطقه، خطر تهدیدات ایران را بسیار جدیتر از هزینههای سیاسی رابطه با اسرائیل ارزیابی کردهاند.
انکار مقامات آذربایجان و تداوم تنشهای منطقهای
انتشار این گزارش با واکنش تند و تکذیب شدید مقامات باکو روبرو شد. سفارت آذربایجان در واشینگتن در بیانیهای اعلام کرد: «ما ادعاهای بیاساس درباره استفاده از خاک آذربایجان برای عملیات علیه کشورهای ثالث را به شدت رد میکنیم.» همچنین خبرگزاری توسعه رسانهای آذربایجان، گزارش سیانان را “دستکاری اطلاعاتی” با هدف ایجاد تفرقه در منطقه و ضربه زدن به ثبات مناسبات بینالمللی توصیف کرد.
وزارت امور خارجه آذربایجان نیز در بیانیهای که توسط “مدیا لاین” منتشر شد، تاکید کرد که این کشور هرگز اجازه نداده و نخواهد داد که از خاکش برای اهداف خصمانه علیه کشورهای همسایه استفاده شود.
با این وجود، تحلیلگران معتقدند که انکار رسمی مقامات باکو با واقعیتهای میدانی و سوابق همکاریهای نظامی دو کشور همخوانی ندارد. آذربایجان سهم بزرگی از نفت مورد نیاز اسرائیل را تأمین میکند و در مقابل، خریدار تسلیحات پیشرفته اسرائیلی از جمله سامانه گنبد آهنین و پهپادهای تهاجمی است که در مناقشات قرهباغ در سالهای ۲۰۱۶ و ۲۰۲۰ علیه ارمنستان به کار گرفته شدند.
جشوا کوچرا، تحلیلگر ارشد “گروه بحران”، معتقد است که آذربایجان از رابطه با اسرائیل به عنوان ابزاری برای مقابله با تلاشهای بیثباتکننده سپاه پاسداران استفاده میکند، هرچند این همکاریها در بالاترین سطح امنیتی و به دور از چشم رسانهها نگه داشته میشوند.
فرجام سیاستهای جنگطلبانه و انزوای راهبردی
در مجموع، شبکه پایگاههای مخفی اسرائیل در آذربایجان، عراق (که پیشتر توسط وال استریت ژورنال و نیویورک تایمز فاش شده بود)، امارات و سومالیلند، تصویری از یک “محاصره اطلاعاتی” کامل پیرامون ایران را ترسیم میکند. این واقعیت که اسرائیل توانسته است در فاصله چند ده کیلومتری مرزهای ایران ایستگاههای شنود و عملیات پهپادی مستقر کند، نشاندهنده نفوذ عمیق اطلاعاتی این کشور و در مقابل، ضعف ساختارهای امنیتی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی است. سیاستهای خارجی تهران که بر پایه “صدور انقلاب” و تقابل با همسایگان بنا شده، عملاً کشورهای منطقه را به پایگاههای خط مقدم برای دشمنان ایران تبدیل کرده است.
این وضعیت نه تنها امنیت ملی ایران را در معرض تهدیدی مداوم قرار داده، بلکه هزینههای اقتصادی سنگینی را نیز بر دوش مردم ایران بار کرده است. در حالی که داراییهای ملی صرف ماجراجوییهای نظامی در خارج از مرزها میشود، مرزهای کشور به واسطه همکاریهای امنیتی همسایگان با اسرائیل، نفوذپذیرتر از همیشه شده است.
