دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه ۲۱ خرداد اعلام کرد که ارتش این کشور شامگاه امروز دور جدیدی از حملات سنگین را علیه اهدافی در خاک ایران آغاز خواهد کرد. این اظهارات در حالی مطرح میشود که تنشهای نظامی میان تهران و واشینگتن طی ۴۸ ساعت گذشته به اوج خود رسیده و گزارشها از وقوع انفجارهای متعدد در نقاط مختلف ایران حکایت دارد.
دونالد ترامپ با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، مدعی شد که توان پدافندی و راداری ایران به شدت آسیب دیده و ایالات متحده در مرحله بعدی عملیات خود، تصرف جزیره خارگ را به عنوان مرکز اصلی صادرات نفت ایران در دستور کار قرار داده است.
اعلام آمادگی برای حملات گستردهتر پس از آن صورت گرفت که ایالات متحده طی دو شب گذشته، مناطقی از ایران را به تلافی سرنگونی یک بالگرد آپاچی ارتش آمریکا در تنگه هرمز هدف قرار داد. در مقابل، نیروهای نظامی ایران نیز اقدام به شلیک موشک به اهدافی در کشورهای کویت، بحرین و اردن کردند.
رئیسجمهور آمریکا در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز تاکید کرد که اگرچه ترجیح میدهد به زیرساختهای غیرنظامی نظیر پلها و نیروگاهها آسیب نزند تا مردم ایران دچار مشکل نشوند، اما هدف اصلی او کنترل کامل بر بازارهای نفت و گاز ایران از طریق در اختیار گرفتن زیرساختهای نفتی است. او این اقدام را با الگوی برخورد آمریکا با ونزوئلا مقایسه کرد و آن را راهکاری برای تغییر موازنه قدرت دانست.
جزیره خارگ؛ هدف راهبردی واشینگتن برای فلج کردن اقتصاد ایران
بر اساس گزارش شبکه خبری سیانان (CNN)، طرحهای ارتش ایالات متحده برای تصرف جزیره خارگ از ماهها پیش در پنتاگون تهیه شده است، اما به دلیل ریسک بالای عملیاتی و احتمال تلفات سنگین نیروهای زمینی، تاکنون به تعویق افتاده بود. مقامات ارشد پنتاگون و دولت آمریکا بر این باورند که تصرف یا نابودی زیرساختهای انرژی در این جزیره، عملاً دولت ایران را به سمت ورشکستگی سوق داده و توان مالی آن برای ادامه جنگ را از بین میبرد. با این حال، دونالد ترامپ با تردید درباره آمادگی افکار عمومی آمریکا برای یک جنگ گسترده زمینی سخن گفته و این گزینه را به عنوان “مرحله پایانی” یا راهکار نهایی توصیف کرده است.
همزمان با این تهدیدات، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، تایید کرد که محاصره دریایی ایران را تشدید کرده است. نیروهای آمریکایی صبح پنجشنبه با شلیک دو موشک هلفایر از یک هواپیمای نظامی، موتورخانه نفتکش “امتی جالویر(MT Jalveer)” با پرچم گینه بیسائو را در خلیج عمان هدف قرار داده و آن را از کار انداختند. این نفتکش که حامل نفت ایران بود، نهمین کشتی متخلفی است که از زمان آغاز محاصره دریایی توسط نیروهای آمریکایی متوقف شده است.
طبق بیانیه سنتکام، تاکنون ۱۳۵ کشتی تغییر مسیر دادهاند و تنها به ۴۲ کشتی حامل کمکهای بشردوستانه اجازه عبور از این منطقه داده شده است.
گسترش حملات هوایی به پایتخت و مراکز راهبردی ایران
گزارشهای میدانی از داخل ایران نشاندهنده وقوع انفجارهای مهیب در بامداد پنجشنبه در مناطق وسیعی از کشور است. علاوه بر شهرهای جنوبی نظیر بندرعباس، قشم، سیریک و جزیره خارگ، صدای انفجار در شهرهای اطراف تهران شامل کرج، آبیک، قرچک و نظرآباد نیز شنیده شده است.
روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صدور بیانیهای تایید کرد که یک مجتمع تولیدی، محوطه یک پادگان در اطراف کرج و همچنین یک پایگاه محلی سپاه در شهرستان پیشوا هدف حمله قرار گرفتهاند. رئیس اورژانس استان تهران نیز از مصدومیت دستکم ۳ نفر در جریان این حملات خبر داده است.
سنتکام مدعی است که در این حملات، امکانات نظارتی، سامانههای ارتباطی و مقرهای پدافند هوایی ایران را هدف قرار داده است.
واکنش تند مقامات عالیرتبه سیاسی و نظامی ایران به تهدیدات ترامپ
در پی اظهارات تهاجمي رئیسجمهور آمریکا، مقامات بلندپایه ایران به این تهدیدات پاسخ دادند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در پیامی در شبکه اجتماعی اکس (X) هشدار داد که تصمیمات تکانشی و راهبردهای غلط آمریکا، کل شطرنج منطقه را به سمت ویرانی خواهد برد. وی تاکید کرد که این اقدامات منجر به نابودی زیرساختهای انرژی و بازارهای جهانی خواهد شد و ایالات متحده را در باتلاقی گرفتار میکند که خروج از آن سالها به طول میانجامد. رئیس مجلس خطاب به مقامات واشینگتن نوشت: “شما ایران متفاوتی را خواهید دید.”
اسماعیل قاانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیز در پیامی رسمی ضمن تاکید بر حمایت از مقاومت لبنان و حزبالله، به اسرائیل و حامیان آن هشدار داد که اراده ملتهای منطقه در برابر اشغالگری شکست نخواهد خورد. وی مقابله با زیادهخواهیها را وعدهای الهی دانست که به پیروزی حق بر باطل منجر میشود.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، با استفاده از ضربالمثل عربی “من جرب المجرب، حلت به الندامه” (آزموده را آزمودن خطاست ) تصریح کرد که اگر آمریکا بخواهد شکستهای قبلی خود را دوباره تجربه کند، با پشیمانی سختی روبرو خواهد شد. وی تاکید کرد که توان رزمی ایران در مناطق راهبردی نظیر جزیره خارگ بسیار بالاست.
در همین راستا، ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، اظهارات دونالد ترامپ را ناشی از توهم دانست و اعلام کرد پاسخی که ایران به هرگونه اقدام محاسبهنشده خواهد داد، در تاریخ ثبت میشود.
فرشاد ابراهیمپور، عضو هیئترئیسه مجلس، نیز خاطرنشان کرد که طبق حقوق بینالملل، تمامی پایگاهها و مراکز فرماندهی که حملات علیه ایران از آنها هدایت میشود، اهداف مشروع دفاعی محسوب شده و مسئولیت گسترش دامنه درگیری مستقیماً بر عهده متجاوزان است.
همچنین رضا طلایینیک، سخنگوی وزارت دفاع، هشدار داد که دشمن راهی جز پذیرش آتشبس در تمامی جبههها ندارد و هرگونه عبور از خطوط قرمز با پاسخی پشیمانکننده مواجه میشود.
بنبست نظامی و تهدیدات جدید علیه منافع اقتصادی غرب
در حالی که دونالد ترامپ جنگ را تنها منوط به “تسلیم جمهوری اسلامی” میداند، رسانههای داخلی ایران از شناسایی اهداف جدیدی برای پاسخ متقابل خبر دادهاند.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد که منافع اقتصادی ایلان ماسک در منطقه غرب آسیا، از جمله ایستگاههای زمینی ماهواره “استارلینک(Starlink)” در اسرائیل، قطر، امارات، عمان و اردن در بانک اهداف ایران قرار گرفتهاند. این رسانه مدعی است که ارتشهای آمریکا و اسرائیل از زیرساختهای تحت مدیریت ایلان ماسک برای عملیاتهای نظامی خود علیه ایران استفاده میکنند.
همچنین، رضا طلایینیک، سخنگوی وزارت دفاع ایران، با تاکید بر آمادگی کامل صنعت دفاعی، اعلام کرد که دشمن راهی جز پذیرش آتشبس و توقف اقدامات خصمانه در تمامی جبههها ندارد.
همزمان با این تنشها، مدیرعامل اتحادیه شرکتهای تعاونی صیادان هرمزگان اعلام کرد که به دلیل شرایط بحرانی، هرگونه تردد و فعالیت شناورهای صیادی در محدوده تنگه هرمز تا اطلاع ثانوی اکیداً ممنوع است. این وضعیت نشاندهنده فلج شدن فعالیتهای تجاری و معیشتی در راهبردیترین آبراهه جهان است، در حالی که هر دو طرف همچنان میان گزینه تقابل تمامعیار و توافق دیپلماتیک در نوسان هستند.
دیپلماسی در سایه جنگ؛ تلاش میانجیگران منطقهای برای کاهش تنش
با وجود تبادل آتش سنگین، گزارشهای دیپلماتیک نشاندهنده جریان داشتن مذاکرات پشت پرده میان تهران و واشینگتن است. شبکه سیانان و خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه گزارش دادند که تلاشها برای دستیابی به یک توافق اولیه و سازوکاری برای آزادسازی داراییهای مسدود شده ایران تشدید شده است.
یک هیئت قطری که با هماهنگی ایالات متحده به تهران سفر کرده بود، پس از مذاکراتی طولانی که تا نخستین ساعات صبح پنجشنبه ادامه داشت، ایران را ترک کرد. این در حالی است که پیش از این پاکستان نقش میانجی اصلی را ایفا میکرد، اما اکنون قطر به عنوان بازیگر کلیدی برای پر کردن شکافهای میان دو طرف وارد عمل شده است.
در همین راستا، خبرگزاری بلومبرگ از یک چرخش دیپلماتیک مهم پرده برداشت. بر اساس این گزارش، مقامات ارشد امنیت ملی امارات متحده عربی و ایران طی هفته جاری برای نخستین بار از زمان آغاز درگیریها در ۹ اسفند سال گذشته، به صورت حضوری دیدار کردند.
امارات که پیش از این تندترین مواضع را علیه ایران اتخاذ کرده بود، اکنون به دنبال حفاظت از برنامههای اقتصادی و سرمایهگذاریهای خود در بخش هوش مصنوعی و تولید نفت است. این رویکرد امارات، مشابه مسیر دیپلماسی عربستان سعودی و قطر ارزیابی میشود که با وجود آسیب دیدن زیرساختهایشان، همزیستی با ایران را به جای ادامه جنگ ترجیح میدهند.
