فرماندهی انتظامی زاهدان در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۴ شهریور ۱۴۰۵) اعلام کرد که تلاشها برای شناسایی و بازداشت عاملان سوءقصد مسلحانه به مولوی یوسف گرگیج، امام جماعت اهل سنت مسجد محمد رسولالله زاهدان، همچنان در جریان است. با گذشت ساعتها از وقوع این تیراندازی در مرکز استان سیستان و بلوچستان، نهادهای امنیتی و قضایی تا این لحظه موفق به بازداشت هیچ فرد مظنونی نشدهاند و هیچ گروهی نیز مسئولیت این حمله مرگبار را به صورت رسمی بر عهده نگرفته است.
بر پایه گزارشهای اولیه پلیس و خبرگزاری تسنیم، بعدازظهر ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۳ شهریور ۱۴۰۵)، افراد مسلح ناشناس محمدیوسف گرگیج را در برابر منزل مسکونیاش در یکی از محلههای شهر زاهدان هدف شلیک چندین گلوله قرار دادند. حمید نوری، فرمانده انتظامی شهرستان زاهدان، در گفتگو با رسانهها اعلام کرد که نیروهای پلیس بلافاصله پس از دریافت گزارش به محل اعزام شده و اقدامات میدانی برای جمعآوری شواهد فنی را آغاز کردهاند. با این حال، مسئولان انتظامی تاکنون جزئیاتی پیرامون شمار مهاجمان، نوع سلاح استفادهشده، وسایل نقلیه ضاربان و مسیر فرار آنان ارائه نکردهاند.
از سوی دیگر، جمشید رخشانینسب، فرماندار زاهدان، ضمن تأیید خبر جانباختن این روحانی، مهاجمان را افرادی مسلح و ناشناس توصیف کرد. طبق گزارشهای رسانههای محلی و شبکههای مستقل حقوق بشری در بلوچستان، هنوز مشخص نیست که آیا نامبرده در محل اصابت گلولهها جان خود را از دست داده یا پس از انتقال به مراکز درمانی جان باخته است. علاوه بر این، ابهاماتی درباره تعداد پوکههای کشفشده، کالیبر دقیق سلاحهای بهکاررفته و احتمال مجروح شدن سایر عابران یا شاهدان در صحنه همچنان بیپاسخ مانده است.
بیشتر بخوانید: ترور امام جمعه اهل سنت میرجاوه در حمله مسلحانه بامداد امروز
سوابق مقتول و همسویی نزدیک با نهادهای دولتی
محمدیوسف گرگیج به عنوان یکی از روحانیان اهل سنت بلوچ شناخته میشد که در سالهای اخیر مواضعی کاملاً همسو با سیاستهای رسمی جمهوری اسلامی اتخاذ کرده بود. خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) در ۱۴ اوت ۲۰۲۶ (۲۳ مرداد ۱۴۰۵) با انتشار گزارشی از سخنرانی او در یک محفل مذهبی در زاهدان، به بازتاب دیدگاههای وی درباره لزوم همراهی با ساختار حاکم و پرهیز از مواضع اعتراضی پرداخت. این روحانی بارها در همایشها و آیینهای تبلیغاتی برگزارشده توسط ارگانهای دولتی و امنیتی در زاهدان و تهران شرکت داشت.
رسانههای وابسته به نهادهای حکومتی مانند خبرگزاری مهر، خبرگزاری حوزه و خبرگزاری صداوسیما پس از وقوع این قتل، بر سوابق همکاری و همگرایی او با سیاستهای نظام تأکید کردند. در مقابل، بخش فارسی رادیو فردا و شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان در گزارشهای خود اشاره کردند که حضور مستمر گرگیج در برنامههای دولتی و دفاع او از اقدامات نهادهای انتظامی، موقعیت او را از بدنه معترض جامعه بلوچستان و بسیاری از روحانیان منتقد محلی جدا کرده بود. حقوقدانان و ناظران مستقل تأکید میکنند که صرف وجود این گرایشها، بدون انجام تحقیقات شفاف و مستقل، نمیتواند دلیلی قطعی برای تعیین انگیزه قتل باشد.
روایتهای رسمی، اتهامزنیها و فقدان مستندات
به دنبال انتشار خبر کشته شدن این روحانی، برخی نهادها و مقامات حکومتی با صدور بیانیههایی سریع، این اقدام را بدون ارائه اسناد مشخص به گروههای مخالف نظام و سرویسهای خارجی نسبت دادند. دفتر نماینده رهبر جمهوری اسلامی در سیستان و بلوچستان و مدیریت حوزههای علمیه دولتی استان با انتشار پیامهایی، این تیراندازی را تلاشی سازمانیافته برای ایجاد تفرقه مذهبی عنوان کردند. این در حالی است که تا این مرحله هیچ سند بالستیک، تصویر دوربین مداربسته یا داده کارآگاهی منتشر نشده است که این ادعاها را اثبات کند.
بیشتر بخوانید: ابهامات جدی در ماجرای شلیک مرگبار به سه شهروند در سیستان و بلوچستان
همزمان در شبکههای اجتماعی و کانالهای خبری، گمانهزنیهایی درباره نقش گروه مسلح جیشالعدل مطرح شد، اما این تشکل تا کنون هیچگونه بیانیهای مبنی بر پذیرش مسئولیت این حمله صادر نکرده است. در همین حال، مسئولان قضایی و انتظامی زاهدان با ادبیاتی محتاطتر، از معرفی قطعی یک جریان خاص خودداری کرده و ضاربان را صرفاً «افراد مسلح ناشناس» خواندهاند. فعالان مدنی و حقوقی بر این باورند که شتابزدگی رسانههای دولتی در متهم کردن گروههای معارض، روشی تکراری برای توجیه ناکارآمدیهای امنیتی و بهرهبرداری سیاسی از حوادث خشونتبار در این استان است.
بستر تنشهای امنیتی و پرسشهای بدون پاسخ
استان سیستان و بلوچستان به دلیل موقعیت جغرافیایی و راهبردی خود، طی سالهای گذشته همواره شاهد تداوم نارضایتیها، اعتراضات خیابانی و حوادث امنیتی متعدد بوده است. در ماههای اخیر، گزارشهای مکرری از درگیریهای مسلحانه، هدف قرار گرفتن گشتهای نظامی و همچنین سوءقصد به چهرههای مختلف در مناطق گوناگون استان به ثبت رسیده است. تحلیلگران مستقل، ریشه گسترش خشونتها را در سیاستهای سرکوب، بحرانهای اقتصادی و فضای بسته اجتماعی حاکم بر این منطقه ارزیابی میکنند.
بیشتر بخوانید: تیراندازی مرگبار در زاهدان؛ تأیید رسمی سرقت خودروی قربانیان توسط پلیس
با گذشت زمان، پرونده قتل محمدیوسف گرگیج همچنان با پرسشهای متعددی درباره انگیزه ضاربان، ارتباط احتمالی آن با کشمکشهای مذهبی یا اختلافات محلی و ناتوانی دستگاههای انتظامی در محافظت از افراد همراه با حکومت در مرکز استان روبهرو است. دادسرای عمومی و انقلاب زاهدان اعلام کرده که اطلاعات تکمیلی پس از انجام بازجوییها ارائه خواهد شد، اما جامعه محلی و ناظران حقوق بشری تحقق شفافیت را در گرو ارائه شواهد مستقل و پرهیز از سناریوسازیهای مرسوم دولتی میدانند.
