روند خروج نیروهای باقیمانده ارتش ایالات متحده از اقلیم کردستان عراق در تاریخ ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۴ شهریور ۱۴۰۵) شتاب بیشتری به خود گرفته است و بر اساس ارزیابی مقامات نظامی آمریکا، این جابهجایی تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۸ مهر ۱۴۰۵) به پایان خواهد رسید.
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، صدها تن از نیروهای نظامی باقیمانده آمریکایی به همراه تجهیزات سنگین و سامانههای پدافند هوایی، در حال انتقال به پایگاههایی در اردن و دیگر کشورهای منطقه هستند. همزمان با تخلیه این پایگاهها، بحثهای پیچیدهای پیرامون آینده امنیتی این کشور و وضعیت سلاح گروههای شبهنظامی به راه افتاده است که ریشه در رقابتهای دامنهدار منطقهای دارد.
جدول زمانی خروج و ابهام در تحویل تسلیحات
پایان ماه سپتامبر سال جاری میلادی به عنوان تاریخ نهایی حضور نیروهای ائتلاف بینالمللی تعیین شده است، اما این تاریخ در زمینه خلع سلاح گروههای شبهنظامی تفسیرهای متفاوتی را به همراه داشته است. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، مقامات دولتی در بغداد تاکنون به روشنی اعلام نکردهاند که آیا تاریخ ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۸ مهر ۱۴۰۵) مهلت پایانی برای تحویل کامل سلاحها به شمار میرود یا صرفاً آغازی برای دور تازه گفتوگوها پس از خروج کامل نیروهای خارجی خواهد بود.
بیشتر: خیز ۱۶ میلیارد دلاری توتالانرژیز در عراق، فرانسه در نفت عراق سرمایهگذاری میکند
صباح النعمان، سخنگوی دولت عراق، در همین رابطه اعلام کرده است که رایزنیهای فشرده میان نهادهای حکومتی و طرفهای مختلف در جریان است و پرونده انحصار تسلیحات به طور قطعی پس از خروج نیروهای ائتلاف تعیین تکلیف خواهد شد. با این حال، نبود یک چارچوب اجرایی شفاف باعث بروز نگرانیهایی درباره احتمال شکلگیری خلأ امنیتی و بیثباتی تازه در این کشور شده است.
مقاومت گروههای همپیمان تهران در برابر خلع سلاح
در این میان، واکنش تشکلهای شبهنظامی نشاندهنده پیچیدگی بسیار زیاد این پرونده است. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، گروههایی نظیر کتائب حزبالله، حرکت نجباء و کتائب سیدالشهدا هرگونه واگذاری کامل سلاح را رد کرده یا برای پذیرش آن شروط دشواری پیش پای دولت گذاشتهاند. یکی از مسئولان این گروههای نزدیک به تهران به این خبرگزاری گفته است که گفتوگوهای مدنظر آنان صرفاً پیرامون «تنظیم و هماهنگی» سلاحها خواهد بود و شامل تحویل تسلیحات نمیشود.
بیشتر بخوانید: چالشهای همزمان بغداد در مهار دلار و سلاح
در سوی دیگر، یک مقام دولتی در بغداد تصریح کرده است که طرح اصلی حکومت عراق، انتقال تسلیحات دوربرد و موشکی این گروهها به زیر چتر فرماندهی مرکزی حشد شعبی و ادغام رسمی واحدهای مستقل در ساختار نهادهای دفاعی کشور است. با وجود تلاشهای دیپلماتیک و فشارهای سیاسی، این رایزنیها تاکنون به توافقی فراگیر و قابل اجرا نینجامیده است.
رقابت نفوذ میان واشنگتن و تهران در بغداد
مسئله خروج نظامیان آمریکایی و آینده سلاح گروههای مسلح در عراق ارتباط مستقیمی با رقابت راهبردی دیرینه میان واشنگتن و تهران دارد. طی سالهای اخیر، جمهوری اسلامی با حمایت همهجانبه از گروههای مقاومت و تقویت جریانهای سیاسی همسو، تلاش کرده نفوذ خود را در معادلات امنیتی و سیاسی عراق تثبیت کند و پایان حضور نظامی آمریکا را تضمین نماید. در مقابل، واشنگتن همواره خلع سلاح این گروهها و تقویت نهادهای ارتش ملی عراق را کلید کاهش نفوذ منطقهای ایران و حفظ توازن قوا دانسته است.
خروج این نیروها در چنین مقطعی نشاندهنده تغییر جهت سیاستهای واشنگتن در منطقه است، اما نگرانی از تبدیل شدن عراق به حیاط خلوت امنیتی و سیاسی ایران، همچنان محور سیاستهای کاخ سفید را تشکیل میدهد. تلاش دولت عراق برای به دست گرفتن کنترل تسلیحات نیز تلاشی است تا مانع از تبدیل خاک این کشور به میدان درگیریهای نیابتی بیشتر شود.
رایزنیهای دیپلماتیک و خلأ پدافند هوایی در اقلیم کردستان
در همین چارچوب دیپلماتیک، شبکه خبری رووداو گزارش داد که استیون فاگین، کاردار سفارت آمریکا در عراق، در تاریخ ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۳ شهریور ۱۴۰۵) در شهر اربیل با رهبران اقلیم کردستان دیدار کرده است. در این دیدارها موضوعاتی از جمله مناسبات میان اربیل و بغداد، چالشهای تشکیل کابینه جدید اقلیم و لزوم انحصار سلاح در دست نهادهای رسمی دولت مورد بحث قرار گرفت. بر پایه بیانیههای رسمی منتشرشده، فاگین بار دیگر از سیاست خلع سلاح تمامی گروههایی که خارج از چارچوب قانون فعالیت میکنند، حمایت کرده است.
بیشتر بخوانید:شکست طرح ایران برای سلطه بر عراق؛ بغداد برای تضعیف نفوذ شبهنظامیان وارد عمل شد
از طرف دیگر، جمعآوری و خروج سامانههای پدافند هوایی آمریکا از اقلیم کردستان نگرانیهای گستردهای را در میان مسئولان این منطقه به وجود آورده است. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، مقامات دولتی عراق اعلام کردهاند که بغداد در حال ارزیابی گزینههای مختلف برای خرید سامانههای دفاعی جدید از کشورهای کره جنوبی، ترکیه و آمریکا است و در نظر دارد پوشش پدافندی مناطق شمالی و اقلیم را نیز در این ساختار قرار دهد. با این حال، جزئیات زمانبندی قراردادها و استقرار عملیاتی این پدافندها هنوز مشخص نیست.
چشمانداز امنیتی عراق پس از پایان حضور ائتلاف
خروج برنامهریزیشده نیروهای نظامی ائتلاف اگرچه طبق جدول زمانی اعلامشده ادامه دارد، اما سرنوشت واقعی ثبات در عراق به توانایی دولت در حل پرونده پیچیده گروههای مسلح گره خورده است. با کاهش حضور میدانی آمریکا و تمایل گروههای همپیمان تهران به حفظ قدرت نظامی و سیاسی خود، دولت عراق در ماههای آینده با آزمونی جدی روبهرو خواهد بود؛ آزمونی برای تعیین اینکه آیا حاکمیت مرکزی میتواند انحصار سلاح را برقرار کند یا این کشور همچنان تحت تأثیر مستقیم رقابتهای راهبردی ایران و آمریکا باقی خواهد ماند.
