ایران برای گسترش حضور خود در خارج از مرزهایش، بر بهرهبرداری از آسیبپذیریهای اجتماعی و شرایط اقتصادی جوامع عربی تکیه میکند و با کمک بازوی محلی خود، آسیبپذیرترین و بحرانزدهترین اقشار را به خدمت میگیرد.
در یمن، تهران گروه «حوثی» را که یکی از بازوهای منطقهای آن است، ابزاری مؤثر برای اجرای این رویکرد یافته است. در این کشور، از شرایط جنگی، فقر و نبود فرصتها برای جذب طیفهای گسترده جامعه، بهویژه زنان، استفاده شده است تا در قالب تشکیلاتی موسوم به «گردانهای زینبیات»، به ابزار نظارت و بسیج در خدمت طرح ایران و تشدید کنترل امنیتی در داخل یمن تبدیل شوند.
«گردانهای زینبیات» در یمن
گروه «حوثی» در نظر دارد دوره آموزشی گروه تازهای از نیروهای شاخه امنیتی زنان خود، موسوم به «گردانهای زینبیات»، را در صنعا، پایتخت یمن، به پایان برساند؛ اقدامی با هدف تشدید کنترل امنیتی و گسترش جذب نیروهای زن.

این اقدام چند روز پس از آن صورت میگیرد که این گروه دهها نیروی زن را به مناطقی از استان تعز اعزام کرد که بهتازگی به کنترل خود درآورده است. گزارشهای رسانهای به نقل از منابع آگاه حاکی است که گروه جدید حدود ۳۵۰ نیروی زن دارد، «گردان الزهرا ۳» نام گرفته و زیر نظر اشراق الشامی، از فرماندهان زن این گروه، فعالیت میکند. الشامی پیشتر مسئولیت نخستین گروه، موسوم به «الزهرا ۱»، را نیز بر عهده داشت.
این منابع گفتند این زنان طی دو ماه گذشته در محوطه دانشگاهها، مدارس دولتی و سالنهای ورزشی دورههای فشردهای شامل آموزش کار با سلاحهای سبک و نیمهسنگین، مهارتهای بازرسی و عملیات میدانی گذراندهاند.
در چارچوب آمادهسازی این نیروها، سلاحهای انفرادی و شوکرهای برقی نیز در اختیار آنان قرار گرفته است تا برای مقابله با اعتراضات زنان و سرکوب شرکتکنندگان در این اعتراضات، در صنعا و دیگر مناطق تحت کنترل این گروه مستقر شوند.
بر اساس برآوردهای این منابع، شمار کل نیروهای «گردانهای زینبیات» وابسته به «حوثیها» از ۸ هزار زن فراتر رفته است. بیشتر آنان در اردوگاههایی در استانهای صعده، صنعا، عمران و ذمار آموزشهای فشرده نظامی و امنیتی دیدهاند.
به گزارش روزنامه «الشرق الاوسط»، این منابع تأکید کردند که دورههای آموزشی این نیروها زیر نظر مربیان متخصص و کارشناسان زن و مردی برگزار شده است که از ایران، لبنان و عراق به یمن آورده شدهاند.
همزمان با تدارک پایان دوره گروه جدید، حوثیها تحرکات میدانی خود را آغاز کردند و دهها نیروی زن را از صنعا، ذمار و اِب به شهر التربه، مرکز شهرستان الشمایتین در جنوب تعز، انتقال دادند تا فشارهای امنیتی بر دختران و زنان را افزایش دهند.
این منابع گزارش دادند که این گروه بیش از ۳۰ نیروی زن را با اتوبوسهای اختصاصی به این شهر و اطراف آن منتقل کرده است. محل استقرار و ماهیت مأموریتهای میدانی آنان بهشدت محرمانه نگه داشته میشود.
صالح ابو عوذل، رئیس مؤسسه رسانه و مطالعات «الیوم الثامن»، در گفتوگو با «الحل نت» میگوید: «گردانهای زینبیات بخشی از ساختاری گستردهتر هستند که گروه حوثیهای یمن از طریق آن در جامعه یمن نفوذ میکند و بر جزئیات زندگی روزمره، بهویژه در میان زنان، نظارت دارد. این تشکیلات مانند دستگاه اطلاعاتی عمل میکند که به خانهها و اتاقهای خصوصی خانوادهها راه مییابد، جاسوسی و نظارت میکند و از جزئیات زندگی هر خانواده در مناطق تحت کنترل حوثیها باخبر میشود.»
ابو عوذل میافزاید: «ما از دستگاهی صحبت میکنیم که درون خانواده یمنی فعالیت میکند. به همین دلیل، نام زینبیات به مایه نگرانی و ترس مردم تبدیل شده است. جامعه یمن نیز بهدلیل نبود گزینهای جایگزین برای طرح حوثیها، از ترس پیگرد و بازداشت به اطاعت تن داده است.»
صالح ابو عوذل، تحلیلگر سیاسی، در ادامه گفت: «حوثیها میدانند که بهویژه در صنعا تحرکاتی داخلی در جریان است؛ به همین دلیل، نیروهای زینبیات را جذب کردهاند. شیوه جذب نیرو در میان گروههای مختلف زنان متفاوت است. برخی از این زنان به گروه وفادارند و از نظر عقیدتی به آن باور دارند؛ برخی دیگر در شرایط متفاوتی جذب شدهاند: بازداشت شدهاند، با اتهامهای ناموسی روبهرو شدهاند و به آبروریزی تهدید شدهاند؛ در نتیجه، ناچار شدهاند در قالب این گردانها با گروه همکاری کنند.»
«زینبیات»، ابزاری در دست ایران
ناظران معتقدند «گردانهای زینبیات»، شاخه مسلح زنان «حوثیها»، همچون یک دستگاه اطلاعاتی مخفی فعالیت میکند و نسخهای کاملاً مشابه «بسیج زنان» ایران است. بیشتر فرماندهان این شاخه با نامهای مستعار فعالیت میکنند و زیر نظر فرماندهان زن حوثی هستند که از زمان جنگهای صعده، «سپاه پاسداران» ایران به آنان آموزش داده است. پس از کودتا نیز زنان نظامی سابق گارد جمهوری، آموزش نیروهای جدید را بر عهده گرفتند.

صالح ابو عوذل، تحلیلگر سیاسی، در ادامه میگوید: «راهبرد ایران در مدیریت گروههای مسلح منطقه بر الگوبرداری از تجربههای تشکیلاتی و امنیتی خود و انتقال آنها به بازیگران محلی استوار است؛ همانگونه که در مورد گروه حوثی در یمن دیده میشود. این موضوع در تشکیل گردانهای زینبیات بهروشنی نمایان است؛ تشکیلاتی که نسخهای کاملاً مشابه الگوی پلیس اخلاق در ایران به شمار میرود.»
ابو عوذل میافزاید: «این حمایت به ارائه ایده محدود نمیشود، بلکه تهیه محتوای آموزش عقیدتی و برگزاری دورهها و نشستهای توجیهی را نیز در بر میگیرد که وفاداری به مرجعیت گروه را نهادینه میکنند. این روند، گردانها را به ابزاری برای اجرای برنامهای منطقهای و تثبیت پایههای طرح ایران در جامعه یمن تبدیل میکند.»
از همین رو، ابو عوذل میگوید: «نقش زینبیات به بسیج فرقهای محدود نمیشود، بلکه جمعآوری اطلاعات، نظارت بر زنان، تعقیب فعالان و مخالفان زن و مشارکت در عملیات بازداشت و بازرسی را نیز در بر میگیرد.»
صالح ابو عوذل، تحلیلگر سیاسی، در گفتوگو با «الحل نت» همچنین گفت: «گروه حوثی هنگام یورش به خانهها از نیروهای زن برای بازرسی زنان، بازجویی از آنان و ضبط تلفنهایشان استفاده میکند. این شیوهای برای دور زدن حساسیتهای اجتماعی درباره ورود مردان به فضاهای ویژه زنان است. همچنین از این گردانها برای دسترسی به لایههای پنهان جامعه استفاده میشود که با توجه به ماهیت محافظهکار جامعه یمن، نفوذ مردان به آنها دشوار است.»
اعضای این تشکیلات در محافل خانوادگی، مدارس، مراکز تابستانی و برنامههای ویژه زنان فعالیت میکنند تا مستقیماً بر روند جامعهپذیری تأثیر بگذارند و برداشتهای دینی و سیاسی مادران و زنان را بازتعریف کنند. این نقش به ترغیب زنان برای فرستادن فرزندانشان به جبهههای جنگ و مشارکت در جمعآوری کمکهای مالی کمک میکند و به برنامه ایران امکان میدهد به عمق ساختار اجتماعی نفوذ کند و در بلندمدت هویت فرهنگی جامعه را تغییر دهد.
از سوی دیگر، «زینبیات» بازویی محوری برای اعمال نظارت و کنترل و محدود کردن هرگونه حرکت مستقل مدنی یا حقوق بشری است که ممکن است قدرت این گروه را تهدید کند. اعضای آن مأمور پیگیری فعالیتهای زنان، متفرق کردن تظاهرات مخالفان، ورود به خانهها در صورت ضرورت امنیتی و رصد تجمعها یا ابتکارهای مستقل میشوند. این نقش نظارتی، با تضعیف هرگونه تشکل مدنی مخالف از درون و محروم کردن جامعه مدنی از ابزارهای مقاومت و بیان مستقل، تداوم این طرح راهبردی را تضمین میکند. همچنین محیط اجتماعی و امنیتی را بهگونهای تثبیت میکند که در خدمت اهداف گسترش حضور و نفوذ منطقهای باشد.
ورود «زینبیات» به تعز
در عمل، تحرکات و جابهجایی «گردانهای زینبیات» میان مناطق مختلف، موج گستردهای از نگرانی را در میان ساکنان شهرستان التربه و مناطق اطراف برانگیخته است. آنان این اقدام را دور تازهای از تشدید تنشها با هدف گسترش تشکیلات زنان و استفاده از آنها برای تعقیب، آزار و نقض حریم خصوصی و آزادیهای فردی میدانند.

این اقدام امنیتی همزمان با تشدید عملیات نظامی این گروه در جبهههای تعز و تلاش آن برای تثبیت نفوذ میدانیاش صورت میگیرد. این روند بازتاب راهبرد «حوثیها» برای انتقال رویارویی از خطوط نظامی به عرصه اعمال کنترل امنیتی و محدود کردن آزادیهای عمومی است.
ابو عوذل در این باره میگوید: «ورود نیروهای زینبیات به مناطق جدیدی در استان تعز، بیش از آنکه صرفاً به معنای استقرار نیروهای زن بیشتر باشد، نشاندهنده تمایل این گروه به انتقال و گسترش الگوی امنیتی خود است. حوثیها با این تحرکات میکوشند کنترل خود بر جامعه را تشدید کنند، رفتوآمد ساکنان را زیر نظر بگیرند و به لایههای پنهان خانهها و محافل نفوذ کنند تا با هرگونه فعالیت مستقل، بهعنوان تهدیدی مستقیم علیه نفوذ خود برخورد کنند.»
بزرگترین خطر این الگو در طرحی نهفته است که بر بهکارگیری زنان برای نظارت بر دیگر زنان و تبدیل آنان به ابزاری برای اجرای برنامههای امنیتی و عقیدتی استوار است. این نوعی بهرهکشی سیاسی است که زنان را وارد رویارویی مستقیم با جامعه خود میکند و هیچ نسبتی با توانمندسازی واقعی آنان ندارد.
در این بستر میدانی و اجتماعی، نقشهای مختلف یکدیگر را تکمیل میکنند و «زینبیات» در نظارت بر تحرکات و فعالیتهای زنان و جامعه نقشی محوری مییابد. این تشکیلات، سرکوب اعتراضات و تجمعهای مدنی مخالف و رصد آنچه را این گروه تخلف رفتاری و فرهنگی مینامد، بر عهده دارد.
این بهرهبرداری مستمر امنیتی، ماهیت روابط اجتماعی را بهشدت دگرگون کرده است. فضاهای سنتی زنان، مانند انجمنهای خیریه، فعالیتهای آموزشی و محافل خانوادگی، از عرصههایی مدنی به ابزارهای نظارت، کنترل و بسیج عقیدتی تبدیل شدهاند. این روند استقلال فعالیتهای داوطلبانه را تضعیف کرده و فضایی از ترس و احتیاط پدید آورده است که امکان پیشبرد ابتکارهای محلی بهدور از محدودیتهای ایدئولوژیک و امنیتی را از میان برده است.
بر این اساس، روشن است که خطر «گردانهای زینبیات» به جاسوسی یا نگهبانی محدود نمیشود، بلکه به اخلاق و ارزشهای جامعه یمن آسیب میزند. این گردانها به ابزاری برای محدود کردن آزادیها و نقض حریم خصوصی خانهها در جامعهای تبدیل شدهاند که همواره حرمت خانه را پاس داشته و زنان را گرامی شمرده است. بهجای حمایت از زنان یمنی و تشویق نقش مثبت آنان در آموزش و سازندگی، از نیازشان سوءاستفاده شده و با تبدیل آنان به وسیلهای برای سرکوب مردم و جاسوسی از آنها، چهرهشان مخدوش شده است. تمامی این روند تنها در خدمت طرح ایران است؛ طرحی که با الگوبرداری از ابزارهای سرکوب، در پی تثبیت نفوذ خود در یمن به بهای کرامت و هویت یمنیهاست.
- «زینبیات»؛ تهران و حوثیها چگونه از جنگ و زنان برای ازهمگسیختن جامعه یمن بهره گرفتند؟
- تشدید آرایش نظامی آمریکا در خلیج فارس و هشدار صریح تهران پیرامون مخاطرات امنیت دریانوردی
- تداوم رفتارهای قهرآمیز در جنوبشرق ایران؛ تشدید تعقیب و شلیک در گذرگاههای مرزی بلوچستان جان دو سوختبر دیگر را گرفت
- تشدید واکنشهای عمومی در پایتخت ایران همزمان با ارسال پرونده دو متهم به اجرای احکام و نقض حکم دو زندانی دیگر
- افت بهای جهانی نفت برای ۳ هفته پیاپی؛ شکست اهرمسازی جنگی تهران در برابر مازاد عرضه

