اعلام پاداش کم‌سابقه ۲۰ میلیون دلاری از سوی برنامه «پاداش برای عدالت» (Rewards for Justice) وزارت امور خارجه ایالات متحده برای دریافت اطلاعات درباره برنامه هسته‌ای ایران، بار دیگر توجه محافل سیاسی و نظامی را به تأسیسات زیرزمینی «کوه کلنگ» در نزدیکی نطنز جلب کرده است. این اقدام واشنگتن هم‌زمان با اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درباره توانایی هدف قرار دادن فوری این سایت صورت می‌گیرد. با این حال، مقایسه متن بیانیه وزارت خارجه آمریکا و اظهارات ترامپ حاکی از یک تناقض بنیادین میان «ادعای نظارت مطلق هوایی و فضایی» و «واقعیت فقدان دسترسی اطلاعاتی به لایه‌های زیرین برنامه هسته‌ای ایران» است.
تناقض در کاخ سفید: از «دیدن نام روی کارت‌ها» تا خرید ۲۰ میلیون دلاری اطلاعات
دونالد ترامپ در جریان اظهارات اخیر خود در فلوریدا، در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره علت تعیین پاداش برای شناسایی مسیرهای انتقال تجهیزات هسته‌ای ایران، مدعی شد که واشنگتن نیازی به چنین هشدارهایی ندارد و بر کلیت اوضاع مسلط است. وی با اشاره به «نیروی فضایی» آمریکا ادعا کرد: «ما با بهره‌گیری از فناوری‌های فضایی توانایی دیدن همه‌چیز را داریم؛ به گونه‌ای که می‌توان نام درج‌شده روی کارت شناسایی شما را از فضا خواند. ما دقیقاً می‌دانیم در کوه کلنگ چه می‌گذرد. اگر تا کنون به این منطقه حمله نکرده‌ایم به این دلیل است که فعالیتی در آنجا رصد نشده، اما در صورت لزوم می‌توانیم ظرف ۵ دقیقه آن را منهدم کنیم.» ترامپ پیش‌تر نیز در گفت‌وگو با شبکه فاکس‌نیوز از امکان اجرای این حمله ظرف «یک ساعت» سخن گفته بود؛ مواضعی که بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های داخلی از جمله خبرگزاری تابناک داشت.
اما در سوی دیگر، بیانیه رسمی وزارت خارجه آمریکا واقعیتی کاملاً متفاوت را به تصویر می‌کشد. واشنگتن در این بیانیه آشکارا به از بین رفتن «تداوم دانش» (Continuity of Knowledge) پیرامون برنامه هسته‌ای ایران اذعان کرده است. بر اساس این ارزیابی، کاهش همکاری‌های ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) سبب شده نهادهای نظارتی بین‌المللی و سازمان‌های اطلاعاتی غربی اشراف خود را نسبت به میزان دقیق موجودی اورانیوم غنی‌شده، چرخه تولید سانتریفیوژها و محل استقرار این تجهیزات از دست بدهند. پیشنهاد پاداش ۲۰ میلیون دلاری و حتی تضمین «اسکان مجدد» برای ارائه اطلاعات انسانی (HUMINT)، به منزله اعتراف عملی به ناکارآمدی تصاویر ماهواره‌ای در پی‌بردن به لایه‌های پنهان این برنامه است.
راز «کوه کلنگ»: مرز توانایی ماهواره‌ها در برابر گرانیت
سایت موسوم به «کوه کلنگ» (کلنگ‌گزلا) در ارتفاع ۱۶۰۰ متری رشته‌کوه زاگرس و در مجاورت مجموعه هسته‌ای نطنز واقع شده است. تصمیم ایران برای حفر این دالان‌ها پس از رویدادهای سال ۲۰۲۰ و آسیب به سوله مونتاژ سانتریفیوژها اتخاذ شد؛ پروژه‌ای که با هدف ایجاد زیرساختی غیرقابل نفوذ در دل سنگ‌های فشرده گرانیت کلید خورد.
برآوردهای فنی نشان می‌دهد این تأسیسات در عمقی میان ۸۰ تا ۱۳۷ متری زمین قرار دارد، که آن را بسیار عمیق‌تر از سایت‌های نظیر فردو می‌سازد. از منظر تحلیل نظامی، ادعای رصد ماهواره‌ای صرفاً محدود به بررسی دهانه‌های ورودی، خاک‌برداری‌ها و تردد وسایل نقلیه لجستیکی در سطح است. حسگرهای ماهواره‌ای توانایی مشاهده وقایع درون تونل‌های بتنی و گرانیتی را ندارند.
همین شکاف فنی موجب نگرانی شدید واشنگتن شده است؛ این که آیا ایران بخش قابل توجهی از سانتریفیوژهای پیشرفته یا ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی خود را به این دالان‌ها منتقل کرده است یا خیر. حتی کاربرد سنگین‌ترین بمب‌های سنگرشکن هدایت‌شونده آمریکا نظیر «GBU-57» نیز با ابهام‌های جدی از حیث عمق نفوذ در سنگ خارا مواجه است. حمله هوایی شاید بتواند ورودی‌ها را مسدود کند، اما تضمینی برای نابودی تجهیزات مدفون در عمق نخواهد بود؛ واقعیتی که نیاز واشنگتن به نقشه‌های دقیق درون تأسیسات و عوامل انسانی داخلی را اجتناب‌ناپذیر می‌کند.
واکنش تند دیپلماتیک تهران: نامه اعتراضی به سازمان ملل و آژانس
تعیین این پاداش واکنش شدید دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران را در پی داشت. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در نامه‌ای اعتراضی به آنتونیو گوترش (دبیرکل سازمان ملل)، رئیس دوره‌ای شورای امنیت و رافائل گروسی (مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی)، این اقدام آمریکا را «نفرت‌انگیز و تأسف‌بار» توصیف کرد.
به گزارش خبرگزاری رسمی دولت (ایرنا)، عراقچی در این نامه هشدار داد که تشویق علنی به جاسوسی، تمامیت معاهده عدم اشاعه (NPT) و امنیت متخصصان و دانشمندان علمی را به خطر می‌اندازد. وزیر امور خارجه ایران تأکید کرد که درخواست اطلاعات پادمانی در شرایطی که تأسیسات و متخصصان در معرض تهدید نظامی و ترور قرار دارند، مأموریت راستی‌آزمایی بی‌طرفانه آژانس را به ابزاری برای مقاصد جاسوسی واشنگتن بدل می‌سازد. دستگاه دیپلماسی ایران از شورای امنیت خواست تا ایالات متحده را در قبال تضعیف ایمنی تأسیسات هسته‌ای و نقض ماده چهارم ان‌پی‌تی پاسخگو کند.
دیپلماسی در سایه لفاظی: پیوندهای منطقه‌ای و فشار انتخابات آمریکا
رویکرد تند ترامپ در قبال کوه کلنگ را نمی‌توان جدا از بسترهای سیاسی داخلی واشنگتن و پرونده گسترده‌تر تنش‌های منطقه‌ای ارزیابی کرد. تحلیلگران رویدادهای بین‌المللی خاطرنشان می‌کنند که شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره و فشارهای اقتصادی ناشی از نوسان‌های بازار نفت و تنش در تنگه هرمز، کاخ سفید را در موقعیتی متزلزل قرار داده است.
ترامپ از یک‌سو برای توجیه هزینه‌های سرسام‌آور تقابل با ایران و راضی نگه‌داشتن پایگاه رأی خود نیازمند دستاوردی محسوس است؛ تعریفی که می‌تواند با «حمله ادعایی و اعلام پیروزی نمادین بر تأسیسات کلنگ» محقق شود. از سوی دیگر، تأکید او در همان مصاحبه‌ها مبنی بر این که «ما در حال جنگ گسترده نیستیم» و تمرکز هم‌زمان بر میانجی‌گری قطر و مذاکرات جاری با عراقچی برای دستیابی به توافق، نشان‌دهنده ابزارسازی واشنگتن از اهرم‌های تهدید و ترغیب به جاسوسی برای چانه‌زنی پشت میز مذاکره است.
پارادوکس موجود میان بلوف ترامپ درباره «دیدن نام از فضا و انهدام ۵ دقیقه‌ای» با «پاداش ۲۰ میلیون دلاری وزارت خارجه آمریکا»، نشان‌دهنده ناکامی سیستم نظارت از راه دور در دسترسی به لایه‌های بنیادین توانمندی هسته‌ای ایران است. کوه کلنگ برای دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا به جعبه‌ای سیاه بدل شده است؛ سازه‌ای بتنی و طبیعی که نشان می‌دهد اتکای صرف به فناوری‌های فضایی نمی‌تواند خلأ ناشی از نبود اطلاعات انسانی موثق و پایان دسترسی‌های بازرسی بین‌المللی را جبران کند.
- شکاف عمیق میان ادعای اشراف ماهواره‌ای و پاداش ۲۰ میلیون دلاری آمریکا برای دریافت اطلاعات درباره برنامه هسته‌ای ایران
- سایه جنگ بر اجلاس اقلیمی آنتالیا؛ بحران انرژی، آلودگی‌های فرامرزی و پرونده بوم‌کشی
- ترامپ بر محاصره اقتصادی پافشاری می‌کند؛ آیا ایران به مذاکره تن می‌دهد؟
- شکست هیاهوی نظامی سپاه پاسداران؛ رکوردشکنی صادرات گاز مایع از تنگه هرمز
- کارنامه سیاه سرکوب در جمهوری اسلامی؛ از اعدام‌های فله‌ای و آپارتاید مذهبی علیه بهائیان تا تشدید زن‌کشی و پیگرد فعالان کُرد
