تغییر شتابان موازنه قوا در ساحل غربی یمن، بحران این کشور را بار دیگر به سرخط معادلات راهبردی واشینگتن و ریاض بازگردانده است. در شرایطی که پیشرویهای نظامی به نزدیکی گذرگاه راهبردی بابالمندب رسیده، خطوط تماس میان پایتختهای تصمیمگیرنده نشاندهنده یک شکاف محاسباتی آشکار میان عربستان سعودی و ایالات متحده است؛ شکافی میان نیاز فوری ریاض به مهار بحران از طریق قدرت هوایی آمریکا، و تمایل کاخ سفید برای پرهیز از درافتادن در جنگی نامتقارن و فرسایشی دیگر در منطقه خاورمیانه.
خطوط تلفنی فعال؛ تکیه بر پشتیبانی مشورتی به جای تهاجم هوایی
محور اصلی تحولات اخیر، گفتوگوهای فشرده امنیتی در بالاترین سطوح قدرت بوده است. بر اساس گزارشهای منابع خبری بینالمللی از جمله پایگاه تحلیلی اکسیوس، محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در تماسهای مکرر با دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، رسماً خواستار ورود مستقیم ارتش آمریکا به صحنه نبرد و انجام حملات هوایی علیه مواضع نیروهای انصارالله (حوثیها) شده است. با این حال، مقامهای آمریکایی اظهار داشتهاند که دونالد ترامپ با این درخواست مخالفت کرده و موضع کاخ سفید بر عدم آغاز عملیات تهاجمی مستقیم در این جبهه استوار است.
طبق ارزیابیهای منتشرشده، تصمیمگیران پنتاگون و کاخ سفید به همتایان سعودی خود اظهار کردهاند که اولویت راهبردی نیروهای آمریکایی در برهه کنونی، تمرکز بر کنترل بحران در خلیج فارس، نظارت بر تردد ایمن در تنگه هرمز و مهار مستقیم جمهوری اسلامی ایران است. از منظر واشینگتن، باز کردن جبهه جدید نبرد در یمن نه تنها نیروهای آمریکایی را درگیر نبردی طولانیمدت میکند، بلکه تمرکز راهبردی را از مهار محورهای اصلی تنش دور میسازد.
بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ مستشار و متخصص نظامی آمریکایی در خاک عربستان سعودی حضور دارند و با ارائه تصاویر ماهوارهای لحظهای، تعیین اهداف و پشتیبانی تحلیلی، ارتش سعودی را در عملیات نظامی یاری میدهند
در عین حال، گزارش شبکه سیانان حاکی از آن است که واشینگتن به جای اقدام مستقیم، سازوکار «حمایت مشورتی و اطلاعاتی» را تقویت کرده است. طبق این گزارش، بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ مستشار و متخصص نظامی آمریکایی در خاک عربستان سعودی حضور دارند و با ارائه تصاویر ماهوارهای لحظهای، تعیین اهداف و پشتیبانی تحلیلی، ارتش سعودی را در عملیات نظامی یاری میدهند. همزمان، سفر دریاسالار برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، به ریاض نشان میدهد که واشینگتن درصدد است از طریق ابزارهای اطلاعاتی، نیازهای امنیتی متحد سنتی خود را پوشش دهد؛ بیآنکه بمبافکنهای آمریکایی بهطور مستقیم وارد آسمان یمن شوند یا عملیات سوخترسانی هوایی از سر گرفته شود.
ریشه اضطرار در ریاض؛ زلزله در ساحل غربی
درخواستهای شتابزده ریاض از واشینگتن، نتیجه مستقیم تغییرات دراماتیک روی زمین است. تصرف شهر بندری و تاریخی «المخا» در استان تعز و متعاقب آن، پیشروی نیروهای انصارالله به سمت منطقه «ذُباب» و جزایر استراتژیک «حنیش» و «زقر»، نیروهای دولتی یمن و تشکیلات نظامی تحت امر طارق صالح را ناگزیر به عقبنشینی کرد. منطقه ذُباب مستقیماً در مدخل تنگه بابالمندب و روبهروی جزیره میون واقع شده و اشراف نظامی بر آن به منزله نظارت عملیاتی کامل بر دهانه دریای سرخ است.
رسانههای داخل ایران، از جمله خبرگزاری دولتی ایرنا، در بازتاب این تحولات به سخنان حزام الاسد، عضو دفتر سیاسی انصارالله، استناد کردند که اظهار داشت نیروهای مسلح یمن بیش از هزار کیلومتر مربع از مناطق حساس ساحل غربی از جمله اردوگاه خالد و جبلالنار را به کنترل خود درآوردهاند. وی هشدار داد تا زمانی که محاصره اقتصادی یمن توسط ریاض پایان نیابد، دامنه عملیاتها تهاجمیتر خواهد شد. نزدیکی مجدد انصارالله به مهمترین نقطه کشتیرانی جهان، دستاوردهای آتشبس شکننده سال ۲۰۲۲ را عملاً به نقطه انجماد رسانده و ریاض را با کابوس ناامنی مرزها و کریدورهای صادراتی مواجه کرده است.
مانور دیپلماتیک تهران؛ نقشه راه در برابر یارکشی نظامی
در حالی که محور ریاض-واشینگتن درگیر تنظیم سطح مداخله امنیتی است، دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران تلاش کرده ابتکار سیاسی خود را در کانون توجه قرار دهد. وزارت امور خارجه ایران با صدور بیانیهای رسمی که در رسانههای دولتی از جمله ایرنا منتشر شد، ضمن تأکید بر لزوم احترام به حاکمیت ملی و استقلال یمن، پایان دادن به آنچه «محاصره غیرقانونی» خوانده شده را خواستار شد. در این بیانیه تأکید شده است که بحران یمن با تداوم محاصره و «یارکشی نظامی» حلوفصل نخواهد شد و تهران خواستار بازگشت به «نقشه راه توافقشده» برای ازسرگیری مذاکرات سیاسی است.
وزارت خارجه ایران: بحران یمن با تداوم محاصره و «یارکشی نظامی» حلوفصل نخواهد شد و تهران خواستار بازگشت به «نقشه راه توافقشده» برای ازسرگیری مذاکرات سیاسی است
همزمان با این بیانیه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفتوگویی تلفنی با همتای سعودی خود، فیصل بنفرحان، اوضاع منطقه را بررسی کرد. به گزارش رسانههای رسمی ایران، دو طرف بر لزوم تداوم رایزنیها جهت پیشگیری از گسترش دامنه نبرد تأکید کردهاند. با این وجود، فضای حاکم بر میدان نبرد نشان میدهد که تهران از تحولات ساحل غربی به عنوان متغیری تأثیرگذار در معادله توازن قدرت با واشینگتن و ریاض بهره میگیرد؛ متغیری که نشان میدهد کنترل تنگهها صرفاً به خلیج فارس محدود نمانده و هرگونه فشار بر ایران، میتواند پیامدهای متقارن در دریای سرخ به همراه داشته باشد.
ضربه به بازارهای جهانی؛ بحران در دو شریان حیاتی
ترجیح کاخ سفید برای اکتفا به حمایتهای مشورتی، تا حدودی ناشی از هراس عمیق از تبعات اقتصادی گسترش دامنه جنگ نیز هست. همزمانی تنشها در تنگه بابالمندب با دشواریهای تردد در تنگه هرمز، بازار جهانی نفت را ملتهب ساخته است. قیمت نفت خام برنت از مرز ۱۰۸ دلار در هر بشکه عبور کرده و شاخص وستتگزاس اینترمدیت به بیش از ۱۰۳ دلار رسیده است. این شوک قیمتی، علاوه بر افت دو درصدی شاخص بورسهای آسیایی نظیر «نیکی» ژاپن، در داخل ایالات متحده نیز اثرات خود را با ثبت رکورد ۶ دلاری برای هر گالن گازوئیل نشان داده است. برای کاخ سفید، مداخله نظامی جدید در یمن میتوانست به منزله انفجار بیشتر قیمتهای انرژی و تضعیف موقعیت اقتصادی در داخل تلقی شود.
بنبست بازدارندگی
رویکرد واشینگتن در پرهیز از حمله مستقیم و در مقابل، بسنده کردن به حمایتهای مشورتی، تسلیحاتی و اطلاعاتی، محدودیتهای راهبردی آمریکا در مهار بحرانهای چندوجهی را عیان میسازد. ریاض دریافته است که چتر امنیتی ایالات متحده دیگر بهصورت چک سفید برای ورود به ماجراجوییهای نظامی جدید عمل نمیکند، و واشینگتن نیز به خوبی میداند که انباشت سختافزار نظامی بدون حل ریشهای بحران و رفع محاصره اقتصادی یمن، توازن قوا را تغییر نخواهد داد. تا زمانی که این موازنه معلق پایدار بماند، تنگه بابالمندب در کانون بیثباتی باقی خواهد ماند و هزینه این ناامنی را بازارهای تجاری و ثبات اقتصادی کل منطقه پرداخت خواهند کرد.
- نبرد در آستانه بابالمندب؛ تکیه ترامپ بر «حمایت مشورتی» به جای مداخله مستقیم
- عملیات ضدجاسوسی در پایتخت بریتانیا؛ پرونده تازه لندن علیه شبکه اطلاعاتی ایران
- با تشدید تنشها در هرمز، عراق طرحهای صادرات نفت از مسیر سوریه را گسترش میدهد
- پناه بردن رژیم به بازار خاکستری رمزارز؛ گریز از محاصره اقتصادی به بهای تاراج معیشت مردم
- انسداد کانالهای مالی در قلب اروپا؛ ورشکستگی شعبه فرانکفورت بانک سپه، ریشهها و پیامدها
