در حالی که درگیریهای نظامی میان ایران و ایالات متحده وارد نهمین شب پیاپی خود شده است، تحولات ۲۴ ساعت گذشته نشاندهنده یک پیچیدگی فزاینده در هر دو سطح میدانی و سیاسی است. از یک سو، اهداف نظامی در داخل خاک ایران تحت سنگینترین موج حملات هوایی سنتکام قرار گرفتهاند و از سوی دیگر، سیگنالهایی مبنی بر دریافت پیشنهادهای جدید دیپلماتیک از طریق واسطهها به گوش میرسد؛ وضعیتی که جبهه داخلی ایران را با چالشی جدی بر سر نحوه مدیریت همزمان «جنگ و مذاکره» مواجه کرده است.
دیپلماسی در بنبست یا فرصت؟ پیشنهادهای جدید روی میز
در میان شعلههای جنگ، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه خبر قابل توجهی را اعلام کرد. وی با بیان اینکه «اصرار بر دوگانه مذاکره یا جنگ برای کشور مفید نیست»، از دریافت «پیشنهادها و ایدههای جدیدی» از سوی میانجیها برای گفتگو با آمریکا خبر داد. بقائی تأکید کرد که دستگاه دیپلماسی در حال بررسی این پیشنهادهاست و تصریح کرد که صیانت از منافع ملی گاهی با دفاع و گاهی با مذاکره محقق میشود.
این رویکرد دیپلماتیک در داخل تهران با واکنشهای متفاوتی روبرو شده است. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در تلاش برای تلطیف فضای داخلی، تفاهمهای انجام شده را نتیجه یک «تصمیم جمعی» و به سود منافع ملی دانسته است. با این حال، هشدار وی مبنی بر اینکه «فشارهای اقتصادی میتواند به دستاوردهای نظامی آسیب بزند»، با انتقاد تند برخی اعضای پارلمان روبرو شد. ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، با رد این تحلیل، معتقد است آنچه به دستاوردهای نظامی آسیب میزند «ناکارآمدی مدیریتی در بخش اقتصادی» است و برعکس، تسلط نظامی بر مناطقی چون تنگه هرمز میتواند موتور محرک اقتصادی در بلندمدت باشد.
در این میان، دفاع صریح غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضاییه، از رئیسجمهور نشاندهنده تلاشی برای حفظ وحدت در سطوح عالی حاکمیت است. اژهای در یادداشتی شبکە اجتماعی اکس بر «اخلاص» پزشکیان تأکید کرد و سخنان او را نه از سر ناامیدی، بلکه درخواست کمک از سایر قوا توصیف کرد.
میدان نبرد؛ از ادعای انهدام تا واقعیتهای زمین
در بخش عملیاتی، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) از پایان نهمین دور حملات خود به اهدافی در خاک ایران خبر داد. سنتکام مدعی است که این حملات مراکز فرماندهی، سامانههای پدافندی و محلهای پرتاب موشک و پهپاد را هدف قرار داده تا توانایی ایران برای تهدید دریانوردی در تنگه هرمز را کاهش دهد. دونالد ترامپ نیز با تأکید بر اینکه «حالا داریم کار را تمام میکنیم»، مدعی شد ایران بخش عمده توان نظامی خود را از دست داده است.
در مقابل، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، در واکنشی تند در شبکه اجتماعی ایکس، آمریکا را متهم به رفتار دوگانه کرد. وی نوشت: «آمریکاییها مدام تجهیزات نظامی جدید به منطقه میآورند و ادعا میکنند دنبال توقف جنگاند.» قالیباف با طعنه به مقامات واشنگتن تأکید کرد که ایران در شناخت این رفتارها به مرحله «استادتمامی» رسیده و برای مقابله آماده است.
محمدباقر قالیباف: آمریکاییها مدام تجهیزات نظامی جدید به منطقه میآورند و ادعا میکنند دنبال توقف جنگاند
روحالله نوری، جانشین نیروی زمینی سپاه نیز بر آمادگی کامل یگانهای پدافندی و موشکی تأکید کرد. با این حال، گزارشهای منابع داخلی ایران نشاندهنده اصابت برخی حملات به نقاط مختلف است. اداره مدیریت بحران آذربایجان شرقی کشته شدن یک تن و مجروحیت تعدادی دیگر در حمله به یک منطقه نظامی در تبریز را تأیید کرد. همچنین انفجارهایی در نزدیکی ارومیه و مناطقی در جنوب ایران گزارش شده است.
تنشهای منطقهای؛ جبهه جدید در بحرین و کویت
دامنه درگیریها به سرعت در حال گسترش به کشورهای حاشیه خلیج فارس است. سازمان هواپیمایی کشوری بحرین روز دوشنبه ایران را متهم کرد که «سامانههای ناوبری هوایی غیرنظامی» این کشور را هدف حملات الکترونیکی یا پهپادی قرار داده است. اگرچه بحرین تأکید کرد که ترافیک هوایی به طور عادی ادامه دارد، اما این حادثه نشاندهنده ورود جنگ به حوزههای زیرساختی غیرنظامی در منطقه است.
همزمان، سپاه پاسداران مسئولیت حملات جدید به پایگاه «علی السالم» در کویت و آشیانههای پهپادهای MQ9 آمریکا را بر عهده گرفت. ارتش کویت نیز با تأیید شنیده شدن صدای انفجارها، آن را ناشی از فعالیت سامانههای پدافندی برای رهگیری اهداف خصمانه دانست.
اقتصاد جهانی در تلاطم؛ نفت ۹۰ دلاری
پیامدهای اقتصادی این نبرد نهروزه، بازارهای جهانی را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. قیمت نفت برنت با عبور از مرز ۹۰ دلار، به بالاترین سطح خود در ماههای اخیر رسید. انسداد بالقوه یا ناامنی در تنگه هرمز، که با گزارش آتشسوزی یک شناور در نزدیکی عمان و ادعای سپاه مبنی بر توقیف نفتکشهای متخلف همراه شده، نگرانیها را از شوک عرضهای تشدید کرده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، با اشاره به اینکه ایران از تنگه هرمز به عنوان «اهرم فشار» استفاده میکند، از متحدان واشنگتن خواست هزینه بیشتری برای حفاظت از کشتیرانی جهانی بپردازند. این در حالی است که نوسانات بازار نفت، ریسک بازگشت تورم در کشورهای غربی را افزایش داده است.
وضعیت کنونی جنگ ایران و آمریکا را میتوان «فرسایش متقابل در سایه انتظار» توصیف کرد. ایالات متحده با استفاده از برتری هوایی سعی در تضعیف توان تهاجمی ایران دارد، در حالی که ایران با استفاده از استراتژی «جنگ نامتقارن»، تهدید امنیت دریانوردی و گسترش جغرافیای درگیری به متحدان منطقهای آمریکا (بحرین، کویت، اردن)، سعی دارد موازنه وحشت را برقرار کند.
در داخل ایران، شکاف میان نگاه «مذاکرهمحور» دولت و نگاه «میدانمحور» برخی نهادهای نظامی و پارلمانی به وضوح دیده میشود. در حالی که پزشکیان و وزارت خارجه به دنبال راهی برای خروج از بحران از طریق پیشنهادهای جدید واسطهها هستند، رقبای سیاسی آنها بر این باورند که تنها فشار نظامی و کنترل بر گلوگاههای انرژی میتواند آمریکا را وادار به عقبنشینی کند.
نبرد در نهمین شب خود نشان داد که نه حملات گسترده سنتکام توانسته است اراده نظامی تهران را به طور کامل فلج کند و نه تهدیدات ایران مانع از ادامه پرواز بمبافکنهای آمریکایی شده است. در این میان، جان باختن ۱۷ نیروی آمریکایی و کشته شدن نظامیان و غیرنظامیان در ایران، هزینههای انسانی جنگ را به شدت بالا برده است. سرنوشت این رویارویی احتمالاً نه در جبهههای نبرد، بلکه در پاسخ تهران به پیشنهادهای جدیدی که بقائی به آنها اشاره کرد، رقم خواهد خورد؛ مشروط بر آنکه انسجام داخلی در ایران اجازه یک تصمیمگیری واحد را بدهد.
- تحقیق آمریکا درباره اصابت موشک به مراسم عروسی در سیریک
- ادامه مذاکرات بغداد و واشنگتن برای انحصار سلاح در دست دولت
- درخواست پایان تهاجم خارجی و سرکوب داخلی؛ از کانون نویسندگان تا سازمان ملل
- دادخواهی حقوقبشری در آلمان علیه سرکوب معترضان ایرانی
- کره جنوبی در حال آمادهسازی مقدمات اعزام نیرو و تجهیزات نظامی به تنگه هرمز است
