ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان روز ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۲ شهریور ۱۴۰۵) با انتشار بیانیهای مشترک، از بازاریان، اصناف و اقشار مختلف مردم در شهرهای مختلف کردستان خواست در روز ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۵ شهریور ۱۴۰۵) همزمان با چهارمین سالگرد جانباختن ژینا (مهسا) امینی، دست به اعتصاب عمومی بزنند و با تعطیلکردن بازارها و مغازهها در این حرکت اعتراضی مشارکت کنند.
این بیانیه در شرایطی منتشر شده است که تا زمان مخابره این خبر، نهادها و مقامهای رسمی جمهوری اسلامی ایران موضعگیری مشخصی در قبال این فراخوان نداشتهاند.
اهداف و محورهای بیانیه ائتلاف
در متن بیانیه این ائتلاف، از کارگران، اصناف، بازاریان و گروههای گوناگون جامعه خواسته شده است تا با متوقفکردن فعالیتهای اقتصادی روزمره و حضور در منازل، یاد قربانیان اعتراضهای سراسری موسوم به «زن، زندگی، آزادی» را گرامی بدارند. صادرکنندگان بیانیه علاوه بر یادآوری رویدادهای سالهای گذشته، مسائلی مانند بحرانهای جاری اقتصادی، تداوم بازداشت فعالان مدنی، صنفی و سیاسی و همچنین روند صدور احکام قضایی سنگین در دادگاهها را به عنوان دلایل اصلی درخواست برای این کنش جمعی مطرح کردهاند. ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان متشکل از چند حزب و سازمان مخالف جمهوری اسلامی است که پایگاه اصلی برخی از آنها خارج از مرزهای ایران قرار دارد. نهادهای امنیتی و قضایی ایران فعالیت این تشکلها را غیرقانونی و مخل نظم و امنیت توصیف میکنند.
زمینههای شکلگیری اعتراضهای سراسری
ژینا (مهسا) امینی، دختر ۲۲ ساله اهل شهر سقز، پس از بازداشت توسط گشت ارشاد در تهران، در روز ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۲ (۲۵ شهریور ۱۴۰۱) در بیمارستان کسری جان خود را از دست داد. به گزارش وبسایت شبکه حقوق بشر کردستان، اعضای خانواده و شاهدان عینی اعلام کرده بودند که او در زمان بازداشت و انتقال به بازداشتگاه مورد آسیب جسمی و ضربوشتم قرار گرفته بود. در مقابل، مقامهای رسمی ایران با رد این گزارشها، علت مرگ را ناشی از بیماریهای زمینهای و عوارض جسمی پیشین عنوان کردند؛ روایتی که هیچگاه از سوی خانواده امینی و منتقدان پذیرفته نشد.
بیشتر بخوانید: مصطفی هجری: سنگ بنای ایران دموکراتیک باید پیش از سقوط رژیم گذاشته شود
جانباختن او آغازگر موج گستردهای از اعتراضها و ناآرامیها شد که نخستین جرقههای آن در شهرهای سقز و سنندج زده شد و در مدت کوتاهی به دهها شهر دیگر در سراسر ایران سرایت کرد. در جریان این تحولات، شعار کردی «ژن، ژیان، ئازادی» با برگردان «زن، زندگی، آزادی» به شعار محوری معترضان در سطوح ملی و بینالمللی بدل شد و نقش راهبردی در همبستگی معترضان ایفا کرد.
بازخوانی اعتصابهای سالهای گذشته
شهرهای مختلف استانهای کردستان، آذربایجان غربی و کرمانشاه در ماههای پس از شهریور ۱۴۰۱ شاهد برگزاری اعتصابهای پیاپی بازاریان و اصناف بودند. به گزارش وبسایت شبکه حقوق بشر کردستان، در نخستین سالگرد این رویداد در روز ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۳ (۲۵ شهریور ۱۴۰۲)، بازارهای اصلی در شهرهایی نظیر سقز، مهاباد، اشنویه، پیرانشهر، بوکان، دیواندره، دهگلان، سنندج، بانه، مریوان و کامیاران تعطیل شدند. این رسانه همچنین به استقرار گسترده نیروهای انتظامی و امنیتی و ایجاد محدودیتهای شدید در مسیرهای منتهی به آرامستان آیچی شهر سقز اشاره کرد.
بیشتر بخوانید: دفاع جروزالم پست از وفاداری مبارزان کُرد؛ شکاف میان واقعیتهای میدانی و ادعاهای ترامپ
بر پایه گزارش وبسایت خبری ایرانوایر، در دومین سالگرد این حادثه در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۴ (۲۶ شهریور ۱۴۰۳) نیز گزارشها و تصاویر متعددی از بستهبودن واحدهای تجاری در شهرهای مهاباد، بوکان، دیواندره، سقز، مریوان، سنندج، کامیاران، اشنویه، قروه و پیرانشهر مخابره شد که نشاندهنده تداوم واکنشها به فراخوانهای احزاب و تشکلهای مدنی بود.
بیشتر بخوانید: امام جمعه اهل سنت زاهدان خواستار توقف فوری «اعدامهای سیاسی» شد
همچنین شبکه حقوق بشر کردستان در گزارش خود از سومین سالگرد در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۵ (۲۵ شهریور ۱۴۰۴) اعلام کرد که با وجود اخطارها و اقدامات بازدارنده نهادهای مسئول، بخشهای قابلتوجهی از بازارهای شهرهای سقز و دیواندره دست از فعالیت کشیدند و مغازههای خود را بسته نگه داشتند. با این وجود، دادههای میدانی در سالهای پیشین نشان میدهد میزان همراهی با این فراخوانها در تمامی مناطق و دورهها یکنواخت نبوده است؛ بهگونهای که در برخی شهرها و محلهها فعالیتهای کسبوکار طبق روال معمول ادامه داشت و در برخی دیگر تعطیلی کامل رخ داد.
چشمانداز روزهای آینده و وضعیت امنیتی
بررسیهای انجامشده تا زمان انتشار این خبر نشان میدهد که هنوز گزارشی تأییدشده مبنی بر احضار گسترده بازاریان یا ایجاد تغییرات عمده در آرایش نیروهای انتظامی برای سالگرد پیشرو ثبت نشده است. اگرچه در تجربیات سالهای گذشته، نهادهای ناظر حقوقبشری مواردی از ارسال پیامکهای هشدارآمیز یا احضار برخی کسبه را ثبت کرده بودند، اما ارزیابی شرایط سال جاری نیازمند شواهد میدانی دقیق در روزهای آینده خواهد بود.
ابعاد واقعی و میزان اثرگذاری این فراخوان در روز ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۵ شهریور ۱۴۰۵) همزمان با ارزیابی سطح فعالیت بازارها و واکنش احتمالی ساختار رسمی مشخص خواهد شد.
بیشتر بخوانید: صدور حکم اعدام برای ۴ متهم پرونده اکباتان بدون حضور وکلای مدافع
