نهادهای انتظامی و مرزبانی ترکیه و اقلیم کردستان عراق در جریان آخرین گزارشهای عملیاتی خود تا امروز، ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۵ آبان ۱۴۰۵)، از بازداشت دهها اتباع افغانستانی در گذرگاههای مرزی و مناطق ساحلی خبر دادند که قصد داشتند از طریق محورهای غربی ایران و دهلیزهای کوهستانی منطقه، خود را به اتحادیه اروپا برسانند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی نیروهای امنیتی، این تحرکات نشاندهنده تغییر تاکتیک شبکههای قاچاق انسان در استفاده از مسیرهای جایگزین شامل استانهای مرزی غرب ایران، اقلیم کردستان عراق و استانهای ساحلی ترکیه به سمت یونان است.

گروهی از مهاجران افغان پس از عملیات پلیس در بالیکسیرِ ترکیه دیده میشوند
بازداشت ۳۵ مهاجر در سواحل بالیکسیر ترکیه
شبکه خبری آریانا نیوز و خبرگزاری آناتولی ترکیه در گزارشهای بامداد امروز اعلام کردند که نیروهای ژاندارمری و گارد ساحلی ترکیه طی یک عملیات برنامهریزیشده در شهرستان بالیکسیر، تعداد ۳۵ مهاجر غیرقانونی با تابعیت افغانستانی را شناسایی و بازداشت کردهاند. بر اساس این گزارشها، این افراد قصد داشتند با استفاده از قایقهای بادی و از طریق آبهای مواج دریای اژه خود را به سواحل یونان و در نهایت کشورهای عضو اتحادیه اروپا برسانند. مقامهای محلی استان بالیکسیر تصریح کردند که تمامی افراد بازداشتشده پس از طی مراحل قانونی و معاینات پزشکی اولیه، برای طی فرایند اداری اخراج و انتقال به کشور متبوع خود، به مرکز مدیریت اداره مهاجرت استان تحویل داده شدهاند. استان بالیکسیر در غرب ترکیه به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه و نزدیکی به جزایر یونانی، طی سالهای اخیر به یکی از نقاط اصلی تجمع و حرکت قایقهای حامل پناهجویان بدل شده است.

مأموران گارد ساحلی ترکیه در عملیات شبانه در آیووالیکِ بالیکسیر
انسداد خطوط کوهستانی و دستگیریها در مرز اقلیم کردستان
همزمان با تشدید تدابیر امنیتی در مرزهای شرقی ترکیه، گزارشهای میدانی از گذرگاههای غربی ایران نشان میدهد که بخشی از مهاجران افغانستانی مسیر خود را به سمت استانهای کردستان و کرمانشاه در ایران و سپس مرزهای اقلیم کردستان عراق تغییر دادهاند. نیروهای گارد مرزی اقلیم کردستان عراق در روزهای اخیر طی چند عملیات مجزا در مناطق کوهستانی هممرز با ایران، چندین گروه از اتباع افغانستانی را که بدون مدارک قانونی وارد خاک این اقلیم شده بودند، بازداشت کردند. سخنگوی نیروهای مرزبانی اقلیم کردستان در اربیل اعلام کرد که این افراد پس از عبور از نقاط صعبالعبور کوهستانی در غرب ایران، تلاش داشتند تا با ورود به استانهای اربیل و سلیمانیه، راههای جدیدی را به سمت شمال عراق و مرزهای جنوبی ترکیه برای ادامه مسیر به سوی اروپا پیدا کنند. طبق آمار رسمی منتشرشده، طی سه ماه گذشته بیش از ۲۵۰ مهاجر غیرقانونی در خطوط مرزی اقلیم کردستان عراق شناسایی و دستگیر شدهاند.

نمایی از عملیات میدانی نیروهای ترکیه در کارزار مقابله با قاچاق انسان
تشدید کنترلهای مرزی و موج بازگرداندن اجباری از ایران
گزارشهای خبرگزاریهای رسمی ایران نظیر ایرنا و ایسنا نشان میدهد که اجرای طرحهای ضربتی جمعآوری و بازگرداندن اتباع فاقد مدرک از اوایل سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴) به این سو شدت یافته است. بر اساس آمارهای منتشرشده از سوی وزارت کشور ایران، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱.۵ میلیون اتباع افغانستانی فاقد مجوز به کشورشان بازگردانده شدند و این سیاست در سال ۲۰۲۶ (۱۴۰۵) نیز با جدیت ادامه دارد. همین فشارها و تشدید پایشهای درونشهری در استانهای مرکزی و شرقی ایران، موجب شده است که شمار قابل توجهی از پناهجویان افغانستانی به جای اقامت در ایران، به سمت مرزهای غربی حرکت کنند. این مهاجران با طی مسافتهای طولانی از استانهای سیستان و بلوچستان و خراسان، خود را به استانهای غربی نظیر آذربایجان غربی و کردستان میرسانند تا با پرداخت مبالغ هنگفت به قاچاقچیان بران، از گذرگاههای غیررسمی عبور کنند.

گذرگاه حاجیعمران در مرز اقلیم کردستان عراق و ایران
مخاطرات جانی در راههای کوهستانی و شبکههای قاچاق انسان
سازمان بینالمللی مهاجرت در گزارش اخیر خود که در نوامبر ۲۰۲۶ (آبان ۱۴۰۵) منتشر شد، نسبت به مخاطرات انسانی فزاینده در محورهای کوهستانی غرب ایران و شرق ترکیه هشدار داده است. ساخت دیوارهای بتنی، نصب تجهیزات دید در شب و افزایش پهپادهای نظارتی در طول مرز ۳۰۰ کیلومتری ترکیه و ایران، شبکههای قاچاق انسان را واداشته تا پناهجویان را از مسیرهای فوقالعاده پرخطر کوهستانی در ارتفاعات بالا و شرایط جوی سخت عبور دهند. بسیاری از این مهاجران، شامل زنان و کودکان، در طول مسیر با خطراتی همچون سرمازدگی، سقوط از صخرهها و رفتارهای خشونتآمیز قاچاقچیان مواجه میشوند. نهادهای حقوق بشری بینالمللی با تأکید بر لزوم رعایت استانداردهای بینالمللی پناهندگی، خواستار ایجاد سازوکارهای قانونی برای رسیدگی به وضعیت پناهجویان و جلوگیری از فجایع انسانی در مرزهای کوهستانی و ساحلی منطقه شدهاند.
