در حالی که تنشهای نظامی میان تهران و واشینگتن وارد فاز جدید و فرسایشی شده است، تحولات روز چهارشنبه نشاندهنده تغییر جهت معناداری در تاکتیکهای جنگی و آرایش سیاسی دو طرف است. از یک سو، سنتکام (فرماندهی مرکزی آمریکا) از موج تازهای از حملات هدفمند و تداوم محاصره دریایی خبر میدهد و از سوی دیگر، در داخل ایران، با درگذشت رهبر پیشین جمهوری اسلامی، صداهای مخالف با ادامه مذاکرات و تفاهمنامههای بینالمللی با شدت بیشتری به گوش میرسد. این گزارش به بررسی ابعاد نظامی، سیاسی و اقتصادی این دور از تنشها میپردازد.
جبهه نظامی: از جزایر راهبردی تا پادگانهای مرزی
روز چهارشنبه، ۲۴ تیرماه، سنتکام در بیانیهای از دور جدید حملات ارتش ایالات متحده علیه مواضعی در خاک و جزایر ایران خبر داد. بر اساس بیانیه جدید این ستاد، نیروهای آمریکایی در یک «موج ۹۰ دقیقهای» که حدود ساعت ۳ بعدازظهر به وقت ایران به پایان رسید، با استفاده از مهمات هدایتشونده دقیق، سامانههای دفاع ساحلی و محلهای نگهداری و پرتاب موشکهای کروز را در «جزیره تنب بزرگ» هدف قرار دادند.
سنتکام هدف از این حملات را تضعیف قابلیتهای نظامی ایران در هدف قرار دادن کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز عنوان کرده است. همزمان با این حملات هوایی، محاصره دریایی بنادر ایران نیز با شدت بیشتری دنبال میشود. ارتش آمریکا اعلام کرده است که از زمان آغاز مجدد محاصره دریایی در ۱۷ ساعت گذشته، نیروهایش موفق شدهاند مسیر دو کشتی تجاری را که قصد شکستن محاصره را داشتند، تغییر دهند. این اقدام نشاندهنده عزم واشینگتن برای اعمال کنترل کامل بر مبادی ورودی و خروجی دریایی ایران است؛ مسیری که در حال حاضر به دستور مقامات نظامی ایران و نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز بهروی همه شناورها بسته مانده است.
در جبههای دیگر، پادگان تیپ ۳۸۸ پیاده مکانیزه نیروی زمینی ارتش در بمپور استان سیستان و بلوچستان هدف ۱۳ فروند موشک قرار گرفت. روابط عمومی ارتش ایران با صدور اطلاعیهای کشته شدن هفت نفر از پرسنل کادری و وظیفه را در جریان اصابت موشک به «آسایشگاه و مهمانسرا» تأیید کرده است. با این حال، تضاد در آمارهای رسمی و محلی همچنان ادامه دارد. رسانههای داخلی از جمله «آفتابنیوز» به نقل از منابع محلی در ایرانشهر، از مجروحیت دستکم ۵۰ نفر سخن گفتهاند. همچنین منابع خبری محلی در سیستان و بلوچستان از احتمال تلفات بیشتر خبر میدهند. این عدم شفافیت در آمار تلفات نظامی، رویهای مألوف در زمان درگیریهای مستقیم است که تحلیل ابعاد واقعی خسارات را دشوار میسازد.
در واکنش به این حملات، سپاه پاسداران مدعی شد که پایگاههای «الازرق» در اردن و مراکزی در کویت را با پهپاد و موشک هدف قرار داده است. اگرچه ارتش اردن از رهگیری موشکهای ایرانی خبر داده، اما سپاه در بیانیههای خود مدعی انهدام رادارها و سامانههای پدافندی پاتریوت شده است.
هشدار زیرساختی؛ تغییر لحن دونالد ترامپ
نقطه عطف سیاسی این هفته، گفتگوی دونالد ترامپ با شبکه «فاکسنیوز» بود. او با تأکید بر اینکه حملات تا زمان نامعلومی ادامه خواهد داشت، تهدیدی جدید را مطرح کرد: هدف قرار دادن نیروگاهها و پلها. این تغییر هدفگیری از مراکز نظامی به زیرساختهای حیاتی، نشاندهنده تمایل واشینگتن برای افزایش فشار مستقیم بر بدنه جامعه و تشدید فرسودگی داخلی در ایران است. ترامپ با ضربالاجل «هفته آینده»، تلاش دارد تهران را در موقعیت انتخاب میان «پذیرش توافق جدید» یا «تخریب زیرساختهای کلان» قرار دهد.
جبهه داخلی: پایان دیپلماسی در دوران انتقالی
در درون مرزهای ایران، فضای سیاسی تحت تأثیر درگذشت علی خامنهای و افزایش مطالبات برای «انتقام» در میان حامیان حکومت، به شدت به سمت انسداد دیپلماتیک متمایل شده است. بیانیه علیرضا اعرافی، مدیر حوزههای علمیه و عضو شورای رهبری، نمادی از این گردش است. او با اعلام اینکه آمریکا همه بندهای تفاهمنامه را نقض کرده، از مسعود پزشکیان و شورای عالی امنیت ملی خواست که مذاکرات را تمامشده تلقی کرده و «راه جهاد و استقامت» را پیش بگیرند.
این موضعگیری که به صراحت ترس از هزینههای جنگ را بهانهای واهی برای ادامه مذاکرات میداند، نشاندهنده شکاف عمیق میان بخشی از ساختار قدرت و واقعیتهای میدانی است. در حالی که سخنگوی دولت، فاطمه مهاجرانی، از کشته شدن بیش از ۳۰ غیرنظامی در حملات جنوب کشور خبر میدهد و وزارت بهداشت آمار مجروحان را فراتر از ۲۶۰ نفر (شامل زنان و کودکان) میداند، جریانهای سنتی قدرت بر طبل ایستادگی به هر قیمتی میکوبند.
اقتصاد جنگی؛ دلاری که رکورد شکست
پیامد مستقیم این آشفتگی نظامی و سیاسی، در بازار آزاد ایران نمایان شده است. قیمت دلار که پس از تفاهمنامه اسلامآباد تا حدودی کاهش یافته بود، روز چهارشنبه مرز ۱۸۶ هزار تومان را درنوردید. سقوط ارزش پول ملی، همزمان با تحریمهای جدید داراییهای دیجیتال توسط وزارت خزانهداری آمریکا، فشار مضاعفی بر معیشت شهروندان وارد کرده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با اعلام مسدودسازی ۱۳۰ میلیون دلار از داراییهای دیجیتال بانک مرکزی ایران، نشان داد که واشینگتن در پی بستن منافذ مالی باقیماندهای است که تهران برای دور زدن تحریمها از آنها بهره میبرد. همگرایی «محاصره دریایی» و «تحریم دیجیتال»، اقتصاد ایران را در وضعیتی قرار داده که بسیاری از کارشناسان داخلی آن را بیسابقه توصیف میکنند.
بنبست استراتژیک
وضعیت کنونی نشاندهنده یک «بنبست استراتژیک» دوطرفه است. ایالات متحده با استفاده از برتری هوایی و محاصره دریایی، قصد دارد تهران را پای میز مذاکرهای بکشاند که شرایط آن از پیش تغییر یافته است. در مقابل، تهران با تکیه بر «فشار منطقهای» و مسدود نگاه داشتن شریانهای انرژی، سعی در حفظ موازنه دارد.
هفته پیشرو برای ایران سرنوشتساز خواهد بود. اگر تهدید ترامپ مبنی بر هدف قرار دادن نیروگاهها عملیاتی شود، ایران با چالشی فراتر از یک درگیری نظامی کلاسیک مواجه خواهد شد؛ چالشی که مستقیماً تابآوری اجتماعی و پایداری ملی را هدف گرفته است. در این میان، تفاهمنامه اسلامآباد که زمانی قرار بود راهگشای ثبات باشد، اکنون به کانون اختلافات جدید تبدیل شده است.
- انسداد بیسابقه شریان مالی رژیم ایران؛ موفقیت محاصره دریایی آمریکا در توقف هفتهفتهای صادرات نفت
- انسداد در شریانهای مالی نظام سلامت؛ وقتی بیمهها «بدهکار» و پزشکان «تأمینکننده» میشوند
- بازگشت ایران و آمریکا به مدار جنگ؛ حملات کوبنده ارتش آمریکا به زیرساختهای نظامی سپاه پاسداران
- دیپلماسی در بیشکک؛ تلاش ایران برای تثبیت جایگاه در نظم نوین منطقهای
- تنش بیسابقه میان تهران و واشینگتن؛ از تهدید به مصادره اموال شخصی فرماندهان سپاه تا هشدار به پاسخ نظامی در خلیج فارس
