خیابانهای مرکزی پایتخت امروز شاهد رژهای با حضور گروههای مسلح و نمایش ادوات رزمی بود؛ رویدادی که به عنوان «رزمایش ۳۱۳ هزار نفری جانفدایان ایران» و تحت نظارت سپاه پاسداران برگزار شد، اما در پس پوسته دفاعی آن، روند شتابان انتقال سازوکارهای پادگانی به زیست شهری و میلیتاریزه کردن جامعه مدنی را نمایان ساخت. رخداد امروز در محور میدان امام حسین تا میدان انقلاب تهران، نقطه عطفی در پروژهای به شمار میرود که از سوی مقامات نظامی تحت عنوان «مردمیسازی دفاع» ترویج میشود، اما کارکرد واقعی آن تغییر ساختار فضای عمومی و تثبیت کنترل امنیتی بر معابر شهری است.
مانور امروز در قلب پایتخت؛ ادغام داوطلبان در یگانهای نظامی
برگزاری رژه امروز جمعه ۲۷ شهریور با مشارکت سپاه محمد رسولالله تهران بزرگ و با حضور مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، و جمعی از فرماندهان ارشد نظامی انجام شد. در این برنامه، گروههایی از حاضران با تجهیزات نظامی، سلاحهای انفرادی و نمادهای جنگی در خیابان رژه رفتند.
سردار حسن حسنزاده، فرمانده سپاه محمد رسولالله، پیشتر در نشستی خبری که در خبرگزاریهای داخلی نظیر تسنیم منعکس شد، از سازماندهی شرکتکنندگان در قالب «گردانهای ۷۲ نفره» خبر داده و مدعی عبور آمار ثبتنام از مرز ۴۰۰ هزار نفر شده بود. همزمان، حسین طائب، رئیس سازمان بسیج، در سخنرانی امروز خود در جریان این رزمایش رسماً اعلام کرد که این افراد پس از آموزش، در گردانها و یگانهای سهگانه زمینی، هوایی و دریایی نیروهای مسلح ادغام خواهند شد.
طائب سازماندهی این نیروها را عاملی برای تغییر محاسبات منطقهای و تسلط بر معابری چون تنگه هرمز توصیف کرد و خروج نیروهای آمریکایی از خاورمیانه را حتمی دانست. این در حالی است که مقامات ارشد نظامی و دفاعی ایالات متحده در موضعگیریهای رسمی خود اظهار کردهاند که حضور ناوگان دریایی و نیروهای این کشور با هدف صیانت از کشتیرانی بینالمللی در آبراههای تجاری منطقه و مقابله با هرگونه اقدام تهدیدآمیز تداوم دارد.
از بیلبوردهای تسلیحاتی تا شبهشهرکهای رزمی در میادین شهر
رژه امروز تهران تصویری آشکار از سیاست گستردهتری است که طی ماههای اخیر فضای بصری شهرها را نیز دگرگون کرده است. نصب بیلبوردهای تبلیغاتی با عباراتی نظیر «بلدی با کلاشینکف کار کنی؟» یا «بلدی با دوشپرتاب کار کنی؟» در معابر اصلی، آموزش کار با جنگافزارها را به زندگی روزمره شهروندان وارد کرده است.
بر پایه دادههای رسمی که از سوی ساسان زارع، سخنگوی ستاد این پویش اعلام شد، حاکمیت برنامهریزی برای تشکیل و آموزش ۱۰۰۰ گردان «مقاومت ملی مردمی» و ۱۰۰۰ یگان امداد و نجات را در دستور کار دارد. آموزشهای تعیینشده فراتر از مهارتهای امدادی بوده و شامل هدایت ریزپرندهها، تیراندازی با انواع سلاح، کار با موشکهای دوشپرتاب، آرپیجی-۷ و مقابله با ضدجاسوسی است. راهاندازی «شبهشهرک آموزش نظامی» در میدان امام حسین تهران نمونهای ملموس از انتقال پادگان به بافت شهری است. همچنین برای زنان نیز گردانهای رزمی ویژه طراحی شده و سمیه ناصریان، مسئول بسیج جامعه زنان تهران، بر ضرورت مشارکت فعال زنان در میدانهای دفاعی تاکید کرده است.
با این وجود، ارقام ادعایی مسئولان مبنی بر مشارکت دهها میلیونی از سوی ناظران داخلی غلوآمیز و با اهداف جنگ روانی تلقی میشود. در کنار تردیدهای جدی درباره ظرفیتهای لجستیکی برای تسلیح چنین جمعیتی، گزارشهای مربوط به اختصاص منابع مالی قابلتوجه و پرداخت دستمزدهای روزانه به شرکتکنندگان در تجمعات میدانی نشان میدهد که حاکمیت در پی ساخت ویترینی از هواداری مردمی، متکی بر توزیع رانت و آموزش اسلحه است.
کارکرد پنهان؛ مهار خیابان و پیشگیری از اعتراضات داخلی
گرچه منطق رسمی برگزاری رژه امروز ایجاد بازدارندگی در برابر تهدیدات نظامی خارجی عنوان میشود، اما مواضع مسئولان داخلی از کارکرد امنیتیِ درونمرزی آن پرده برمیدارد. سیدمحسن محمودی، رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان تهران، هدف از این اجتماعات را مقابله با «برنامهریزی دشمن برای ایجاد اغتشاش» دانسته و بر تسلط امنیتی بر پایتخت تاکید کرده است. همچنین علیاصغر جهانینژاد، فرمانده سپاه ناحیه شهرری، با اشاره به استمرار حدود ۲۰۰ شب تجمع در میادین، اذعان کرد که جذب افراد حتی خارج از ساختار سنتی بسیج، با هدف حفظ دست برتر در فضای واقعی صورت میگیرد.
این رویکرد نشان میدهد که سازماندهی نیروهای همسو و نگه داشتن مداوم آنها در خیابان، پیش از آنکه ماهیتی راهبردی در برابر تهاجم کلاسیک خارجی داشته باشد، راهکاری پیشگیرانه برای تسخیر فیزیکی معابر و جلوگیری از شکلگیری هرگونه اعتراض مدنی یا معیشتی است. همچنین دولت در صدد است از این ساختار در حوزههای غیرنظامی بهرهبرداری کند؛ چنانکه مسعود پزشکیان در جلسات مصرف انرژی اعلام کرد میتوان از ظرفیت این نیروها برای کنترل و مدیریت مصرف سوخت استفاده کرد؛ امری که نشاندهنده بسط کنترلهای انتظامی-شبهنظامی به ابعاد روزمره معیشت جامعه است.
مخاطرات حقوقی و اجتماعی میلیتاریزه کردن زیست شهری
تبدیل خیابان به پادگان روباز و مسلحکردن گزینشی شهروندان حامل تبعات سنگین حقوقی و اجتماعی است:
نخست، بر اساس حقوق بینالملل بشردوستانه، حفظ مرز تفکیک میان «نظامیان» و «غیرنظامیان» شرط اساسی مصونیت افراد و زیرساختهای شهری در شرایط مخاصمه است. تبدیل میدانهای مرکزی شهر به مراکز آموزش سلاحهای سنگین و ادغام غیرنظامیان در صفوف یگانهای مسلح، ایمنی کل بافت مسکونی و جان شهروندان بیطرف را در سناریوهای بحرانی با تهدید جدی روبهرو میکند.
دوم، ترویج حمل سلاح و کار با موشکانداز در سطح شهر، احساس امنیت روانی جامعه را فرسایش میدهد. مسلحسازی هواداران سیاسی حاکمیت در تقابل با بدنه معترض و ناراضی، ساختار اجتماعی ایران را به سمت دوقطبیشدن شدید سوق داده و ریسک تنشهای مسلحانه داخلی را بهشدت افزایش میدهد.
نمایش خیابانی امروز در تهران، پیش از آنکه نشانه اقتدار نظامی مدرن باشد، نمادی از تکیه ساختار سیاسی بر تفنگ در برابر بحرانهای مرکب داخلی و بینالمللی است؛ راهبردی که به بهای حذف جامعه مدنی، عادیسازی خشونت و هزینهتراشی ساختاری برای امنیت بلندمدت شهروندان تمام خواهد شد.
- پاکستان همزمان با حمله مرگبار به نظامیان، محدودیتهای مصرف سوخت را تشدید کرد
- رد گزارش سازمان ملل از سوی کاخ سفید؛ واکنش تند واشنگتن به اتهام «جنایات جنگی» و بازتاب خروج آمریکا در رسانههای ایران
- رژه مسلحانه امروز در تهران؛ پادگانسازی فضای عمومی و ابعاد میلیتاریزهکردن جامعه
- درگیری مسلحانه در زاهدان؛ تشدید چرخه ناامنی و چالشهای رویکرد امنیتی در سیستان و بلوچستان
- روادید مشروط آمریکا برای هیئت ایرانی جهت شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل
