برخلاف وعده‌های صریح عالی‌ترین مقام‌های اجرایی کشور مبنی بر مصون ماندن بخش تولید از خاموشی‌ها، داده‌های نهادهای تقنینی و بخش خصوصی تایید می‌کند که قطع گاز و برق در بخش صنایع تا پایان سال قطعی است و شبکه گاز خانگی نیز در استان‌های سردسیر و مناطق انتهایی خطوط انتقال با خطر جدی افت فشار و قطعی روبه‌رو خواهد شد. با خروج صدها میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز و از دست رفتن هزاران مگاوات توان نیروگاهی در پی آسیب‌های ناشی از درگیری‌های اخیر و فرسودگی ساختاری، سیستم توزیع انرژی ایران در موقعیتی قرار گرفته که اعمال خاموشی‌های گسترده را از یک «احتمال مدیریتی» به یک «اجبار فنی» تبدیل کرده است؛ واقعیتی که پارادوکس عمیق میان ادبیات آرامش‌بخش دولتمردان و هشدارهای صریح کارشناسان میدانی را بیش از پیش نمایان می‌سازد.
تناقض در رأس تصمیم‌گیری؛ پرده‌پوشی واقعیت یا ناهماهنگی راهبردی؟
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در دیدار اخیر خود با فعالان اقتصادی اظهار داشت: «نباید برق و گاز صاحبان کسب‌وکار قطع شود، حتی اگر خودمان ملزم به تحمل قطع انرژی باشیم.» چندی بعد، محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور نیز در جلسه شورای عالی انرژی تأکید کرد که راهبرد دولت عدم قطع برق و گاز صنایع است، چرا که خاموشی کارخانه‌ها به معنای تعطیلی تولید، بیکاری کارگران، کاهش رشد اقتصادی و از دست رفتن بازارهای صادراتی خواهد بود.
مسعود پزشکیان: نباید برق و گاز صاحبان کسب‌وکار قطع شود، حتی اگر خودمان ملزم به تحمل قطع انرژی باشیم
با این حال، این جهت‌گیری سیاسی تنها ساعاتی پس از بیان، از سوی کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی رد شد. رضا سپهوند، سخنگوی این کمیسیون، در گفت‌وگو با خبرگزاری «ایلنا» با صراحتی کم‌سابقه اعلام کرد: «به دلیل آن‌که ناترازی امسال بسیار بیشتر از سال گذشته است، یقیناً قطعی گاز در بخشی از صنایع خواهیم داشت و تا پایان سال هم قطعی گاز و برق در بخش صنعتی ادامه دارد.»
سخنگوی این کمیسیون: یقیناً قطعی گاز در بخشی از صنایع خواهیم داشت و تا پایان سال هم قطعی گاز و برق در بخش صنعتی ادامه دارد
این تقابل آشکار میان لحن محافظه‌کارانه دولت و گزارش‌های ارائه‌شده به مجلس، نشان‌دهنده بن‌بستی است که سیاست‌گذاران با آن مواجه شده‌اند؛ تلاشی ناکام برای مخفی نگه‌داشتن ابعاد ناترازی از افکار عمومی و فعالان اقتصادی که در عمل، برنامه‌ریزی و پیش‌بینی‌پذیری را برای تولیدکنندگان ناممکن ساخته است.
ابعاد عددی فاجعه؛ ضربه جنگ به بستر فرسوده زیرساخت‌ها
بررسی داده‌های تخصصی نشان می‌دهد بحران پیش‌رو، بسیار فراتر از الگوهای فصلی گذشته است. محمدرضا عارف در سخنان خود در شورای عالی انرژی به صراحت اذعان کرد که بر اثر حملات صورت‌گرفته به زیرساخت‌ها، «۲۵۰ میلیون مترمکعب گاز از شبکه خارج شده است» و دولت تنها امیدوار است تا پیش از فرارسیدن سرمای شدید بتواند ۱۰۰ میلیون مترمکعب از آن را به مدار بازگرداند؛ امری که نشان‌دهنده کسری تضمین‌شده دست‌کم ۱۵۰ میلیون مترمکعبی تنها از محل آسیب‌های فیزیکی است. در همین راستا، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس نیز تأیید کرد که آسیب به فازهای پارس جنوبی و پالایشگاه‌ها باعث شده تا ناترازی روزانه گاز نسبت به زمستان گذشته «۱۳۰ میلیون مترمکعب بیشتر» شود.
محمدرضا عارف: بر اثر حملات صورت‌گرفته به زیرساخت‌ها، ۲۵۰ میلیون مترمکعب گاز از شبکه خارج شده است
سرپرست معاونت برق: حملات اخیر به شبکه برق، موجب خروج ۴۷۰۰ مگاوات از ظرفیت نیروگاه‌های بخش خصوصی شده که از این میزان، تنها ۵۰۰ مگاوات احیا شده و ۴۲۰۰ مگاوات دیگر همچنان نیازمند بازسازی است
در حوزه تولید برق نیز ارقام وزارت نیرو هولناک است. مصطفی رجبی مشهدی، سرپرست معاونت برق و انرژی این وزارتخانه، در گفت‌وگو با خبرگزاری «تسنیم» اعلام کرد که حملات اخیر به شبکه برق، موجب خروج ۴۷۰۰ مگاوات از ظرفیت نیروگاه‌های بخش خصوصی شده که از این میزان، تنها ۵۰۰ مگاوات احیا شده و ۴۲۰۰ مگاوات دیگر همچنان نیازمند بازسازی است. از آن‌جا که حدود ۸۰ درصد برق تولیدی کشور متکی به سوخت گاز است، زنجیره کسری گاز به سرعت در نیروگاه‌ها تبدیل به افت چشمگیر توان تولید برق شده و کشور را در آستانه ورود به چرخهای از خاموشی‌های ناگزیر قرار می‌دهد.
صنایع در خط اول مجازات؛ هشدار تعطیلی ۴۵ روزه
واقعیت میدانی بخش صنعت با گفتاردرمانی‌های مرسوم سازگاری ندارد. آرمان خالقی، دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران، در مصاحبه با پایگاه خبری «بازار»، با رد ادعای مصونیت صنایع، از قطعی‌های یک‌ماهه تا ۴۵ روزه گاز کارخانه‌ها در ماه‌های سرد سال خبر داد. وی تصریح کرد که با افزایش مصرف خانگی از اواسط آبان‌ماه، محدودیت‌های شدید گاز بر صنایع تحمیل خواهد شد؛ وضعیتی که ادامه‌دار بودن قطعی هفتگی برق از تابستان تا پاییز، بر عمق خسارات آن افزوده است.
دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران با رد ادعای مصونیت صنایع، از قطعی‌های یک‌ماهه تا ۴۵ روزه گاز کارخانه‌ها در ماه‌های سرد سال خبر داد
نماینده رشت در مجلس: صنعت استان‌های شمالی در آستانه فلج شدن کامل قرار دارد
نماینده بابل در مجلس نسبت به ناترازی ۵۰ درصدی گاز در استان‌های شمالی و احتمال تسری حتمی قطعی‌ها به شبکه خانگی هشدار داد
در همین حال، وعده تأمین سوخت جایگزین (گازوئیل) نیز عملاً ناکارآمد بوده است. جبار کوچکی‌نژاد، نماینده رشت در مجلس، در گفت‌وگو با پایگاه تحلیلی «اقتصادنیوز» تأکید کرد که صنایع و مرغداری‌های شمال کشور به دلیل سهمیه‌بندی قطره‌چکانی و ضوابط سخت‌گیرانه بوروکراتیک، موفق به انبارسازی سوخت جایگزین نشده‌اند و صنعت استان‌های شمالی در آستانه فلج شدن کامل قرار دارد. احمد فاطمی، نماینده بابل، نیز وضعیت در انتهای خطوط لوله را بحرانی توصیف کرد و نسبت به ناترازی ۵۰ درصدی گاز در استان‌های شمالی و احتمال تسری حتمی قطعی‌ها به شبکه خانگی هشدار داد؛ موضوعی که نشان می‌دهد نه تنها ادعای حفاظت از صنایع غیرواقعی بوده، بلکه ثبات گاز منازل شهروندان نیز دیگر قابل تضمین نیست.
بن‌بست مدیریتی؛ از پناه بردن به مازوت تا دورکاری اجباری
در غیاب ظرفیت فنی برای پاسخ به تقاضا، دولت به تدابیر انفعالی روی آورده است. فرشید شکرخدایی، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران، در گفت‌وگو با «تجارت‌نیوز» چشم‌انداز تاریک‌تری ترسیم کرد: افزایش شدید سوزاندن مازوت در نیروگاه‌ها به قیمت تشدید آلودگی مرگبار هوای کلان‌شهرها، و طرح گزینه‌هایی چون آنلاین کردن دانشگاه‌ها، مدارس و ادارات برای صرفه‌جویی تحمیلی در مصرف سوخت.
شکرخدایی پرده از ریشه‌های ساختاری این کج‌کارکردی برداشت و از وجود ۲۰ میلیون بخاری غیراستاندارد با راندمان بسیار پایین (گرید F) سخن گفت که بیش از ۹۰ درصد گاز را مستقیماً هدر می‌دهند؛ معضلی که سال‌هاست به دلیل رانت تولیدکنندگان داخلی لوازم خانگی نامرغوب و ممانعت نهادهای تنظیم‌گر از واردات تجهیزات با بازدهی بالا، میلیاردها دلار از منابع ملی را در شعله‌های کم‌اثر سوزانده و شبکه را به چنین فلاکتی کشانده است.
عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران: افزایش شدید سوزاندن مازوت در نیروگاه‌ها به قیمت تشدید آلودگی مرگبار هوای کلان‌شهرها، و طرح گزینه‌هایی چون آنلاین کردن دانشگاه‌ها، مدارس و ادارات برای صرفه‌جویی تحمیلی در مصرف سوخت تمام می‌شود
واقعیت این است که نظام مدیریت انرژی کشور دیگر فضایی برای مانور آماری و دادن وعده‌های غیرواقعی ندارد. قطعی برق و گاز صنایع تا پایان سال قطعی است و احتمال قطعی گاز در شبکه خانگی مناطق آسیب‌پذیر نیز بسیار بالاست. اصرار مقامات دولتی بر شعار «تأمین پایدار انرژی برای همه بخش‌ها»، زمانی که صدها میلیون مترمکعب گاز و هزاران مگاوات برق عملاً وجود خارجی ندارد، حاصلی جز فرسایش اعتماد عمومی و آسیب‌پذیری بیشتر اقتصاد به همراه نخواهد داشت. صورت‌حساب ده‌ها سال کمبود سرمایه‌گذاری، انحصارگرایی و آسیب‌های اخیر جنگی آماده تسویه است؛ صورت‌حسابی که این زمستان به شکل هم‌زمان با توقف چرخهای تولید و سرمای خانه‌ها پرداخت خواهد شد.
- قطع حتمی گاز و برق تا پایان سال؛ شکاف عمیق میان وعده‌های پاستور و زمستان تاریک صنایع و خانه‌ها
- دیپلماسی در سایه انکار؛ پشت‌پرده گزارش بلومبرگ درباره پیشنهاد هسته‌ای عراقچی و بن‌بست راهبردی تهران
- بحران پایدار در جنوب‌شرق؛ تلاقی آتش و مانیفست در سیستان و بلوچستان
- سایه رویارویی پنهان بر فراز لندن و دبی؛ بازداشت تبعه دوتابعیتی، تحقیقات تروریسم در امارات و تشدید بحران دیپلماتیک با ایران
- گسترش عملیات “طرد اقتصادی” آمریکا؛ تحریم خودروسازی، راه‌آهن و شبکه پنهان مالی رژیم ایران
