روایت‌های آمریکا و ایران درباره وضعیت تنگه هرمز با هم در تضاد است. رفت‌وآمد نفتکش‌ها و کشتی‌ها نشان می‌دهد این گذرگاه راهبردی دیگر به‌طور کامل بسته نیست، اما هنوز هم به سطح عادی کشتیرانی پیش از آغاز جنگ بازنگشته است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، امروز چهارشنبه گفت تهران کنترل تنگه را از دست داده است؛ در مقابل، سپاه پاسداران بر ادامه بسته بودن آن و تسلط کامل خود بر این گذرگاه تأکید می‌کند.
واشنگتن از کاهش تسلط تهران خبر می‌دهد
روبیو در جریان سفر روز چهارشنبه به آتن گفت: «تنگه هرمز باز است» و «تقریباً همان میزان نفتی از آن عبور می‌کند که پیش از آغاز این درگیری عبور می‌کرد»، و این را نشانه‌ای دانست از اینکه ایران «کنترل کامل تنگه را از دست داده است».
وزیر خارجه آمریکا این موضوع را به کاهش توان تهران برای استفاده از این گذرگاه حیاتی به‌عنوان اهرم فشار بر صادرات انرژی مرتبط دانست؛ آن هم در شرایطی که اقتصاد ایران را به دلیل تحریم‌ها در مسیر «فروپاشی کامل» توصیف کرد.
اظهارات روبیو از این جهت اهمیت ویژه دارد که پیش از جنگ، حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت از این تنگه عبور می‌کرد؛ بنا بر داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا. با این حال، بازگشت بخش بزرگی از جریان نفت لزوماً به معنای بازگشت کشتیرانی به وضعیت عادی نیست، زیرا شرکت‌های حمل‌ونقل همچنان با خطرات امنیتی و لجستیکی بالا روبه‌رو هستند.
داده‌های مربوط به جریان نفت نشان می‌دهد صادرات کشورهای خلیج، به‌جز ایران، در سپتامبر به حدود ۱۹.۲ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ یعنی بیش از ۸۱ درصد سطح پیش از جنگ که ۲۳.۶ میلیون بشکه در روز بود؛ بر اساس داده‌های «فورتکسا» که رویترز آن را نقل کرده است.
صادرات نفت خام و میعانات به حدود ۹۱ درصد سطح پیش از جنگ افزایش یافت، در حالی که صادرات فرآورده‌های پالایش‌شده در حدود ۶۰ درصد باقی ماند؛ موضوعی که نشان می‌دهد با وجود بهبود جریان نفت خام، اختلال در جابه‌جایی انرژی همچنان ادامه دارد.
عبور نفت به معنای بازگشت کشتیرانی نیست
داده‌های «کپلر» نیز نشان می‌دهد میانگین صادرات نفت خام از منطقه در ۳۰ سپتامبر به ۱۸.۳ میلیون بشکه در روز رسیده و جریان‌ها در ۱۴ روز از ماه از سطح پیش از جنگ فراتر رفته است. اما این ارقام شامل نفتی است که از هرمز عبور کرده، در کنار مسیرهای جایگزین و عملیات انتقال از کشتی به کشتی در خلیج عمان؛ از این رو، استفاده از آن به‌عنوان نشانه‌ای مستقیم از بازگشت کشتیرانی عادی از طریق تنگه، دقیق نیست.
در مقابل، طرف ایرانی به روایت کاملاً متفاوتی پایبند است. سرتیپ محمدرضا نقدی، مشاور فرمانده سپاه پاسداران، گفت: «تنگه هرمز بسته است و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به‌طور کامل بر آن تسلط دارند»، و افزود این وضعیت تا زمان برآورده شدن «مطالبات مشروع» ایران ادامه خواهد داشت.
او به وجود مسیرهایی اشاره کرد که قایق‌های کوچک از آن‌ها برای انتقال نفت به نفتکش‌های بزرگ‌تر استفاده می‌کنند و گفت این عملیات به معنای بازگشایی تنگه نیست. تهران نیز اعلام کرده است که قصد دارد آنچه را «مسیرهای غیرقانونی» می‌خواند، مسدود کند.
آمار تردد کشتی‌ها نیز تا حدی از روایت ایران درباره تداوم اختلال حمایت می‌کند؛ چنان‌که یکی دیگر از مشاوران سپاه پاسداران گفت میانگین تعداد کشتی‌هایی که از تنگه عبور می‌کنند، از حدود ۱۲۵ کشتی در روز پیش از جنگ به نزدیک ۱۰ کشتی در حال حاضر کاهش یافته است.
احیای نفتی زیر فشار
با وجود افزایش صادرات نفت در سپتامبر، ادامه حملات به نفتکش‌ها و محدودیت‌های لجستیکی، پرسش‌هایی را درباره توان منطقه برای حفظ سطوح بالای جریان نفت ایجاد کرده است.
بر این اساس، ماجرا را نمی‌توان به‌طور قطعی در دوگانه «تنگه باز» یا «تنگه بسته» خلاصه کرد. ارقام نشان می‌دهد نفت در حجم بالا از هرمز عبور می‌کند، اما بازگشت کشتیرانی به سطح عادی را ثابت نمی‌کند. همچنین تداوم توان ایران برای تهدید کشتی‌ها و اعمال محدودیت بر مسیرهای عبور نشان می‌دهد تهران به‌طور کامل توان اثرگذاری بر تردد در این گذرگاه را از دست نداده است.
بنابراین، توصیف ایران به‌عنوان کشوری که «کنترل کامل» بر هرمز را از دست داده، اگر منظور از آن توانایی توقف فراگیر جریان نفت باشد، می‌تواند دقیق باشد؛ اما به این معنا نیست که تهران توان نظامی خود برای مختل کردن کشتیرانی یا افزایش هزینه‌ها و خطرات آن را از دست داده است.
در مقابل، این ادعا که تنگه «به‌طور کامل بسته» است نیز با حجم واقعی جریان نفت همخوانی ندارد. دقیق‌تر آن است که گفته شود هرمز در حال حاضر به‌صورت محدود و در شرایطی استثنایی فعال است و بازگشت آن به وضعیت عادی همچنان به ادامه رویارویی‌ها و تهدیدهای امنیتی گره خورده است.
- دستاوردهای باب‌المندب، بحث درباره نقش آمریکا در یمن را داغ کرد
- «هرمز» میان دو روایت؛ آیا ایران کنترل این گذرگاه حیاتی را از دست داده است؟
- معترضان در دیاربکر ترکیه خواستار آزادی اوجالان و اجرای حق امید شدند
- هشدار کارشناسان سازمان ملل درباره افزایش اعدام‌ها در ایران
- آزمون اجباری امر به معروف برای استادان دانشگاه قندهار افغانستان
