به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس در روز ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۸ شهریور ۱۴۰۵)، نرگس محمدی، فعال حقوق بشر و برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۳ (۱۴۰۲)، در یک گفتوگوی تفصیلی به تشریح وضعیت جامعه ایران پرداخت و اعلام کرد که همزمانی درگیریهای نظامی، تشدید بحران اقتصادی و افزایش فشارهای امنیتی داخلی، فضای زیست عمومی را برای شهروندان به شدت محدود کرده است.
این فعال مدنی که در حال حاضر در مرخصی درمانی خارج از زندان به سر میبرد، تأکید کرد که تداوم این چالشهای پیدرپی، بار اصلی سختیها و هزینهها را مستقیماً بر دوش طبقات گوناگون جامعه، بهویژه اقشار کمدرآمد، تحمیل کرده است.
ضربه درگیری نظامی به اقتصاد و معیشت خانوارها
بر اساس گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، درگیری نظامی میان ایالات متحده آمریکا و ایران که از تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) آغاز شده و اینک نزدیک به ۷ ماه از تداوم آن میگذرد، پیامدهای گسترده و مخربی بر بنیانهای اقتصادی کشور برجای گذاشته است. این منازعه نظامی با وارد ساختن شوکهای متوالی به بازارهای مالی، کاهش شدید ارزش پول ملی و جهش شتابان قیمت اقلام اساسی، مواد غذایی و حاملهای انرژی را رقم زده است.
بیشتر بخوانید: پرونده قضایی برای مسابقه دو زنان در تهران؛ چالش ادامهدار پوشش اختیاری
علاوه بر نوسانات شدید بازار ارز و طلا، افزایش ناامنی در مسیرهای ترانزیتی و گذرگاههای راهبردی دریایی به افزایش بیسابقه هزینههای بیمه، حملونقل بینالمللی و واردات کالاهای ضروری انجامیده است. محمدی در تحلیل ریشههای این بحران تأکید کرد که تنگناهای روزافزون کنونی صرفاً محصول عوامل خارجی، جنگ یا فشارهای بینالمللی نیست، بلکه حاصل مستقیم تصمیمگیریهای کلان نادرست، ناکارآمدیهای ساختاری و غلبه رویکردهای امنیتی بر مدیریت داخلی است؛ مسائلی که به تعمیق فقر عمومی، کوچک شدن سفره معیشتی خانوادهها و انباشت نارضایتیهای اجتماعی دامن زدهاند.
تداوم پایداری مدنی و نقشآفرینی نسل جوان
این فعال حقوق بشر در بخش دیگری از گفتوگوی خود با خبرگزاری آسوشیتدپرس خاطرنشان کرد که با وجود اعمال تدابیر شدید امنیتی و افزایش نظارتها در سطح شهرها، پویایی و ایستادگی مدنی در لایههای گوناگون جامعه خاموش نشده است. به گفته او، مشاهدات میدانی در معابر و فضاهای عمومی نشان میدهد که سطح آگاهی اجتماعی نسبت به حقوق بنیادین شهروندی ارتقا یافته و تحولات فکری جامعه پس از اعتراضات سالهای اخیر به نقطهای بازگشتناپذیر رسیده است.
بیشتر بخوانید: اتهام جنایت جنگی و ضدبشری به آمریکا و ایران در گزارش سازمان ملل
محمدی بهویژه به دگرگونی بنیادین در رفتارهای اجتماعی زنان و نسل نو اشاره کرد و اظهار داشت که جوانان با وجود آگاهی کامل از هزینهها و خطرات احتمالی نظیر احضار به نهادهای امنیتی، بازداشتهای خودسرانه، گشایش پروندههای قضایی و صدور احکام سنگین، همچنان بر پیگیری مطالبات برحق و مدنی خود پافشاری میکنند. بر پایه ارزیابی او، نسل جدید شناختی عمیقتر از آزادیهای فردی و جمعی به دست آورده است و به هیچ عنوان حاضر به بازگشت به الگوها، قالبها و محدودیتهای سنتی و اجباری گذشته نیست؛ موضوعی که عامل اصلی استمرار حرکتهای مدنی و مقاومتهای مسالمتآمیز در کشور به شمار میآید.
شرایط جسمانی، توصیههای پزشکی و محدودیتهای قضایی
این فعال ۵۴ ساله حقوق بشر که در حال حاضر به دلیل وخامت شرایط جسمانی و تجربه بیهوشیهای مکرر در دوران بازداشت، بر پایه توقف موقت اجرای حکم در خارج از زندان به سر میبرد، نیازمند رسیدگیهای درمانی مستمر است. آزمایشها و معاینات تخصصی پزشکی نشان دادهاند که او به سبب گرفتگی عروق قلب و نوسانات شدید فشار خون باید تحت مراقبتهای ویژه در محیطی آرام و دور از هرگونه تنش روانی و فشارهای عصبی قرار داشته باشد.
بیشتر بخوانید: بازتاب سالگرد «زن، زندگی، آزادی»؛ همزمانی اعتصابات مدنی با مطالبه بینالمللی برای پیگرد کیفری آمران سرکوب
با این وجود، بر اساس گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، خطر ابطال ناگهانی مرخصی درمانی و بازگرداندن اجباری او به زندان همچنان به قوت خود باقی است. علاوه بر این، ممنوعیتهای قضایی برای خروج از کشور و ایجاد موانع در مدارک هویتی سبب شده تا او امکان سفر به فرانسه و پیوستن به اعضای خانوادهاش را نداشته باشد. محمدی در این مصاحبه با اشاره به آخرین مورد بازداشت خود تشریح کرد که در جریان شرکت در آیین یادبود یک وکیل دادگستری، توسط نیروهای امنیتی مورد خشونت فیزیکی و ضربوجرح قرار گرفت و برای مدتی در سلول انفرادی محبوس شد؛ ادعایی که دستگاه قضایی و نهادهای رسمی نظارتی تاکنون هیچگونه توضیح یا واکنشی نسبت به آن ارائه نکردهاند.
سوابق طولانی محکومیتها و معرفی کتاب جدید
طبق دادههای گردآوریشده در خبرگزاری آسوشیتدپرس، نرگس محمدی در طول دههها فعالیت مستمر در حوزه حقوق شهروندی، با پروندهسازیهای متعددی در مراجع قضایی مواجه شده که مجموع دورههای حبس تعیینشده برای او به چندین دهه میرسد. در آخرین آرای صادره از سوی دادگاههای انقلاب، وی به تحمل ۱۶ سال زندان و بیش از ۱۰۰ ضربه شلاق محکوم شده که حکم شلاق تا زمان انجام این مصاحبه به مرحله اجرا درنیامده است.
بیشتر بخوانید: احزاب سیاسی کردستان در چهارمین سالگرد ژینا (مهسا) امینی فراخوان اعتصاب عمومی دادند
بخش دیگری از این گفتوگو به تشریح روند آمادهسازی و انتشار کتاب جدید او با عنوان «یک زن هرگز از مبارزه بازنمیایستد» اختصاص داشت. بخشهای عمده این اثر به قلم خود او در درون بندهای زندان به نگارش درآمده و دستنوشتههای آن در طول زمان به بیرون از بازداشتگاه انتقال یافته است. در حال حاضر ترجمههای این کتاب به زبانهای مختلف در بازارهای بینالمللی توزیع شده و نسخههای کامل آن به دو زبان فارسی و انگلیسی در سپتامبر ۲۰۲۷ (شهریور ۱۴۰۶) به شکل رسمی در دسترس عموم قرار خواهد گرفت.
تقابل روایتها و ابهام در چشمانداز پرونده
اظهارات و مواضع نرگس محمدی بازتابدهنده رویکرد بخشی از جامعه مدنی، فعالان حقوق بشر و منتقدان نسبت به شرایط حاکم بر کشور است. در نقطه مقابل، مقامهای رسمی و رسانههای دولتی معمولاً گزارشهای نهادهای مستقل حقوق بشری را رد کرده و مشکلات فزاینده اقتصادی و معیشتی را منحصراً به تحریمهای بینالمللی و هزینههای درگیریهای نظامی نسبت میدهند. با این حال، نهادهای متولی قضایی تاکنون به شواهد پزشکی و ابهامات موجود پیرامون سلامت جسمی و نحوه برخوردهای امنیتی با این فعال پاسخ روشنی ندادهاند و سرنوشت حقوقی و ادامه آزادی موقت او همچنان در ابهام قرار دارد.
